Language

ENहिગુ
Scripture Library

Agni Purana · Chapter 287

287.001

:e ity āgneye mahāpurāṇe gajacikitsā nāma
ṣaḍaśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
% chapter {287}
:ś atha saptāśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
aśvavāhanasāraḥ
dhanvantarir uvāca
aśvavāhanasārañca vakṣye cāśvacikitsanam /AP_287.001ab/
vājināṃ saṃgrahaḥ kāryo dharmakamārthasiddhaye

287.002

aśvinī śraṇaṃ hastaṃ uttarātritayantathā /AP_287.002ab/
nakṣatrāṇi praśastāni hayānāmādivāhane

287.003

hemantaḥ śiśiraś caiva vasantaścāśvavāhane /AP_287.003ab/
grīṣmeśaradi varṣāsu niṣiddhaṃ vāhanaṃ haye

287.004

tīvrair na ca parair daṇḍair adeśe na ca tāḍayet /AP_287.004ab/
kīlāsthisaṃkule caiva viṣame kaṇṭakānvite

287.005

:p 64
vālukāpaṅgasaṃcchanne gartāgartapradūṣite /AP_287.005ab/
acittajño vinopāyair vāhanaṃ kurutetu haḥ

287.006

sa vāhyate hayenaiva pṛṣṭhasthaḥ kaṭikāṃ vinā(1)AP_287.006ab/
chandaṃ vijñāpayet kopi sakṛtī dhīmatāṃ varaḥ

287.007

abhyāsādabhiyogācca vināśāstraṃ svavāhakaḥ /AP_287.007ab/
snātasya praṅmukhasyātha devān vapuṣi yojayet

287.008

praṇavādinamontena svavījena yathākramam /AP_287.008ab/
brahmā citte vale viṣṇurvainateyaḥ parākrame

287.009

pārśve rudrā gururbuddhau viśvedevātha marmasu /AP_287.009ab/
dṛgāvarte dṛśīndvarkau karṇayoraśvinau tathā

287.010

jaṭhare 'gniḥ svadhā svede vagjihvāyāṃ jave 'nilaḥ /AP_287.010ab/
pṛṣṭhato nākapṛṣṭhastu khurāgre sarvaparvatāḥ

287.011

tārāś ca romakūpeṣu hṛdi cāndramasī kalā /AP_287.011ab/
tejasyagnīratiḥ śroṇyāṃ lalāṭe ca jagatpatiḥ

287.012

grahāś ca heṣite caiva tathaivorasi vāsukiḥ /AP_287.012ab/
upoṣito 'rcayet sādī hayaṃ dakṣaśrutau japet

287.013

haya gandharvarājastvaṃ śṛṇuṣva vacanaṃ gama /AP_287.013ab/
gandharvakulajātastvaṃ mābhūstvaṃ kuladūṣakaḥ

287.014

dvijānāṃ satyavākyena somasya garuḍasya ca /AP_287.014ab/
rudrasya varuṇasyaiva pavanasya balena ca

287.015

hutāśanasya dīptyā ca smara jātiṃ turaṅgama /AP_287.015ab/
smara rājendraputrastvaṃ satyavākyamanusmara

287.016

:n
1 kaṇikāṃ vineti ka.. , ña.. ca
:p 65
smara tvaṃ vāruṇīṃ kanyāṃ smara tvaṃ kaustubhaṃ maṇiṃ /AP_287.016ab/
kṣirodasāgare caiva mathyamāne surāsuraiḥ

287.017

tatra devakule jātaḥ svavākyaṃ paripālaya /AP_287.017ab/
kule jātastvamaśvānāṃ mitraṃ me bhava śāsvatam

287.018

śṛṇu mitra tvametacca siddho me bhava vāhana /AP_287.018ab/
vijayaṃ rakṣa māñcaiva samare siddhimāvaha

287.019

tava pṛṣṭhaṃ samāruhya hatā daityāḥ suraiḥ purā /AP_287.019ab/
adhunā tvāṃ samāruhya jeṣyāmi ripuvāhinīṃ

287.020

karṇajāpantataḥ kṛtvā vimuhya ca tathā pyarīn(1) /AP_287.020ab/
paryānayeddhayaṃ sādī vahayedyuddhato jayaḥ

287.021

sañjātāḥ svaśarīreṇa(2) doṣāḥ prāyeṇa vājināṃ /AP_287.021ab/
hanyante 'tiprayatnena guṇāḥ sādivaraiḥ punaḥ

287.022

sahajā iva dṛśyante guṇāḥ sādivarodbhavāḥ /AP_287.022ab/
nāśayanti guṇānanye sādinaḥ sahajānapi

287.023

guṇāneko vijānāti vetti doṣāṃs tathāparaḥ /AP_287.023ab/
dhanyo dhīmān hayaṃ vetti mandadhīḥ

287.024

akarmajño 'nupāyajño vegāsakto 'tikopanaḥ /AP_287.024ab/
ghanadaṇḍaraticchidre yaḥ mamopi na śasyate

287.025

upāyajño 'tha cittajño viśuddho doṣanāśanaḥ /AP_287.025ab/
guṇārjanaparo nityaṃ sarvakarmaviśāradaḥ

287.026

pragraheṇa gṛhītvātha praviṣṭo vāhabhūtalam /AP_287.026ab/
savyāpasavyabhedena vāhanīyaḥ svasādinā

287.027

:n
1 tathāsuraniti ja.. , ña.. , ṭa.. ca
2 saha jātāḥ śarīreṇeti ña..
:p 66
āruhya sahasā naiva tāḍnīyo hayottamaḥ /AP_287.027ab/
tāḍanādubhayamāpnoti bhayānmohaś ca jāyate

287.028

prātaḥ sādī plutenaiva valgāmuddhṛtya cālayet /AP_287.028ab/
mandaṃ mandaṃ vinā nālaṃ dhṛtavalgo dināntare

287.029

proktamāśvasanaṃ sāmabhedo 'śvena niyojyate /AP_287.029ab/
kaṣāditāḍnaṃ daṇḍo dānaṃ kālasahiṣṇutā

287.030

parvapūrvaviśuddhau tu vidadhyāduttarottaram /AP_287.030ab/
jihvātale vināyogaṃ vidadhyādvāhane haye

287.031

guṇetaraśatāṃ valgāṃ sṛkkaṇyā saha gāhayet /AP_287.031ab/
vismārya vāhanaṃ kuryācchithilānāṃ śanaiḥ śanaiḥ

287.032

hayaṃ jihvāṅgamāhīne jihvāgranthiṃ vimocayet /AP_287.032ab/
gāṭatāṃ mocayettāvadyāvat stobhaṃ na suñcati

287.033

kuryācchatamurastrāṇamavilālañca muñcati /AP_287.033ab/
ūrdhānanaḥ svabhādyastasyorastrāṇamaślatham

287.034

vidhāya vāhayeddṛṣṭyā līlayā sādisattamaḥ /AP_287.034ab/
tasya savyena pūrveṇa saṃyuktaṃ savyavalgayā

287.035

yaḥ kuryātpaścimaṃ pādaṃ gṛhītastena dakṣiṇaḥ /AP_287.035ab/
krameṇānena yo sevāṃ kurute vāmavalgayā

287.036

pādau tenāpi pādaḥ syādgṛhīto vāma eva hi /AP_287.036ab/
agre ceccaraṇe tyakte jāyate sudṛḍhāsanaṃ

287.037

yau hṛtau duṣkare caiva moṭake nāṭakāyanaṃ /AP_287.037ab/
savyahīnaṃ khalīkāro hanena guṇane tatha

287.038

svahāvaṃ hi turaṅgasya mukhavyāvartanaṃ puraḥ /AP_287.038ab/
:p 67
na caivetthaṃ turaṅgāṇāṃ pādagrahaṇahetavaḥ

287.039

viśvastaṃ hayamālokya gāḍhamāpīḍya cāsanaṃ /AP_287.039ab/
rokayitvā mukhe pādaṃ grāhyato lokanaṃ hitaṃ

287.040

gāḍhamāpīḍya rāgābhyāṃ valgāmākṛṣya gṛhyate /AP_287.040ab/
tadvandhanād yugmapādaṃ(1) tadvadvakvanamucyate

287.041

saṃyojya valgayā pādān valgāmāmocya vāñchitam /AP_287.041ab/
vāhyapārṣṇiprayogāttu(2) yatra tattāḍanaṃ matam

287.042

pralayāviplave jñātvā krameṇānena buddhimān /AP_287.042ab/
moṭanena caturthena vidhireṣa bidhīyate

287.043

nādhatte 'dhaś ca pādaṃ yo 'śvo laghuni maṇḍale /AP_287.043ab/
moṭanodvakkanābhyāntu grāhayet pādamīśitaṃ

287.044

vaṭayitvāsane(3) gāṭaṃ mandamādāya yo brajet /AP_287.044ab/
grāhyate saṃgrahādyatra tatsaṃgrahaṇamucyate

287.045

hatvā parśve prahāreṇa sthānastho vyagramānasam /AP_287.045ab/
valgāmākṛṣya pādena grāhyakaṇṭakapāyanam(4)

287.046

utthito yo 'ṅghraṇānena pārṣṇnipādātturaṅgamaḥ /AP_287.046ab/
gṛhyate yat khalīkṛtya khalīkāraḥ sa ceṣyate

287.047

gatitraye piyaḥ pādamādatte naiva vāñchitaḥ /AP_287.047ab/
hatvā tu yatra daṇḍena grāhyate gahanaṃ hi tat

287.048

khalīkṛtya catuṣkeṇa turaṅgo valgayānyayā /AP_287.048ab/
ucchāsya grāhyate 'nyatra tatsyāducchāsanaṃ punaḥ

287.049

:n
1 bhaṭhakālādyanutpādamiti ja..
2 bāhyapārśve prayogāttviti kha..
3 vaṇṭayitvāsane iti kha..
4 grāhakaṇṭakapāyanamiti kha..
:p 68
svabhāvaṃ bahirasyantaṃ tasyāṃ diśi padāyanaṃ /AP_287.049ab/
niyojya grāhayettattu mukhavyāpartanaṃ matam

287.050

grāhayitvā tataḥ pādaṃ trividhāsu yathākramam /AP_287.050ab/
sādhayet pañcadhārāsu kramaśo maṇḍalādiṣu

287.051

ājanordhānanaṃ vāhaṃ śithilaṃ vāhayet sudhīḥ /AP_287.051ab/
aṅgeṣu lāghavaṃ yāvattāvattaṃ vāhayeddhayaṃ

287.052

mṛduḥ skandhe laghurvaktre śithilaḥ sarvasandhiṣu /AP_287.052ab/
yadā sasādino vaśyaḥ saṅgṛhṇīyāttadā hayaṃ

287.053

na tyajet paścimaṃ pādaṃ yadā sādhurbhavettadā /AP_287.053ab/
tadākṛṣṭirvidhātavyā pāṇibhyāmiha balgayā

287.054

tatratriko yathā tiṣṭhedudgrīvośvaḥ samānanaḥ /AP_287.054ab/
dharāyāṃ paścimau pādau antarīkṣe yadāśrayau

287.055

tadā sandharaṇaṃ kuryādgāṭhavāhañca muṣṭinā /AP_287.055ab/
sahasaivaṃ samākṛṣṭo yasturaṅgo na tiṣṭhati

287.056

śarīraṃ vikṣipantañca sādhayenmaṇḍalabhramaiḥ /AP_287.056ab/
kṣipet skandhañca yo vāhaṃ sa ca sthāpyo hi valgayā

287.057

gomayaṃ lavaṇaṃ mūtraṃ kvathitaṃ mṛtsamanvitam /AP_287.057ab/
aṅgalepo makṣikādidaṃśaśramavināśanaḥ

287.058

madhye bhadrādijātīnāṃ maṇḍo deyo hi sādinā /AP_287.058ab/
darśanaṃ bhotatīkṣasya nirutsāhaḥ kṣudhā hayaḥ

287.059

yathā vaśyas tathā śikṣā vinaśyantyativāhitāḥ /AP_287.059ab/
avāhitā na midhyanti tuṅgavaktrāṃś ca vāhayet

287.060

sampīḍya jānuyugmena sthiramuṣṭisturaṅgamaṃ /AP_287.060ab/
:p 69
gomūtrākuṭilā veṇī padmamaṇḍalamālikā

287.061

pañcolūkhalikā kāryā garvitāste 'tikīrtitāḥ(1) /AP_287.061ab/
saṃkṣiptañcaiva vikṣiptaṃ kuñcitañca yathācitam(2)

287.062

valgitāvalgitau caiva ṣoṭā cetthamudāhṛtam /AP_287.062ab/
vīthīdhanuḥśataṃ yāvadaśītir navatis tathā

287.063

bhadraḥ susādhyo vājī syānmando daṇḍaikamānasaḥ /AP_287.063ab/
mṛgajaṅgho(3) mṛgo vājī saṅkīrṇastatsamanviyāt

287.064

śarkarāmadhulājādaḥ sugandho 'śvaḥ śucirdvijaḥ /AP_287.064ab/
tejasvī kṣatriyaścāśbo vinīto buddhimāṃś ca yaḥ

287.065

śūdro 'śuciś calo mando virūpo vimatiḥ khalaḥ /AP_287.065ab/
valgayā dhāryamāṇo 'śvo lālakaṃ yaś ca darśayet

287.066

dhārāsu yojanīyo 'sau pragrahagrahamokṣaṇaiḥ /AP_287.066ab/
aśvādilakṣaṇam vakṣye śālihotro yathāvadat

Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc