Agni Purana · Chapter 282

:e ity āgneye mahāpurāṇe vṛkṣāyurvedo
nāmaikāśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||
:p 43
% chapter {282}
:ś atha dvyaśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
nānārogaharāṇyauṣadhāni
dhanvantarir uvāca
siṃhī śaṭī(1) niśāyugmaṃ vatsakaṃ kvāthasevanaṃ /AP_282.001ab/
śiśoḥ sarvātisāreṣu stanyadoṣeṣu śasyate

śṛṅgīṃ sakṛṣṇātiviṣāṃ cūrṇitāṃ madhunā lihet /AP_282.002ab/
ekā cātiviśā kāśacchardijvaraharī śiśoḥ

bālaiḥ sevyā vacā sājyā sadugdhā vātha tailayuk /AP_282.003ab/
yaṣṭikāṃ śaṅkhapuṣpīṃ vā bālaḥ kṣīrānvitāṃ pivet

vāgrūpasampadyuktāyurmedhāśrīrvardhate śiśoḥ /AP_282.004ab/
vacāhyagniśikhāvāsāśuṇṭhīkṛṣṇāniśāgadaṃ

sayaṣṭisaindhavaṃ bālaḥ prātarmedhākaraṃ pivet /AP_282.005ab/
devadārumahāśigruphalatrayapayomucāṃ

kvāthaḥ sakṛṣṇā mṛdvīkā kalkaḥ sarvān kṛmīnharet /AP_282.006ab/
triphalābhṛṅgaviśvānāṃ raseṣu madhusarpiṣoḥ

meṣīkṣīre ca gomūtre siktaṃ roge hitaṃ śiśoḥ /AP_282.007ab/
nāsāraktaharo nasyāddurvārasa ihottamaḥ

laśunārdrakaśigrūṇāṃ rasaḥ karṇasya pūraṇam /AP_282.008ab/
tailamārdrakajātyaṃ vā śūlahā(2) cauṣṭharoganut(3)

:n
1 siṃhī ṣaṣṭīti kha..
2 śūlahā ity atra puṃstvanirdeśa ārṣaḥ
3 mūtrahā śoṣaroganuditi ña..
:p 44
jātīpatraṃ phalaṃ vyoṣaṃ kavalaṃ mūtrakaṃ niśā /AP_282.009ab/
dugdhakvāthe 'bhayākalke siddhaṃ tailaṃ dvijārtinut

dhānyāmbu nārikelaṃ gomūtraṃ kramūkaviśvayuk /AP_282.010ab/
kvāthitaṃ kabalaṃ kāryamadhijihvādhiśāntaye

sādhitaṃ lāṅgalīkalke tailaṃ nirguṇḍikārasaiḥ /AP_282.011ab/
gaṇḍamālāgalagaṇḍau nāśayennasyakarmaṇā

pallavair arkapūtīkasnuhīrugghātajātikaiḥ /AP_282.012ab/
udvartayet sagomūtraḥ sarvatvagdoṣanāśanaiḥ

vākucī satilā bhuktā vatsarāt kuṣṭhanāśanī /AP_282.013ab/
pathyā bhallātakī tailaguḍapiṇḍī tu kuṣṭhajit

pūtīkavahnirajanī triphalāvyoṣacūrṇayuk /AP_282.014ab/
takraṃ gudāṅkure peyaṃ bhakṣyā vā saguḍābhayā

phaladārvīviṣāṇāntu kvātho dhātrīraso 'thavā /AP_282.015ab/
pātavyo rajanīkalkaḥ kṣaudrākṣaudrapramehiṇā

vāsāgarbho vyādhighātakvātha eraṇḍatailayuk /AP_282.016ab/
vātaśoṇitahṛt pānāt pippalī syāt plīhāharī

sevyā jaṭhariṇā kṛṣṇā snukṣīravahubhāvitā /AP_282.017ab/
payo vā racyadantyāgniviḍaṅgavyoṣakalkayuk

granthikogrābhayā kṛṣṇā viḍaṅgāktā ghṛte sthitā /AP_282.018ab/
sāṃsantakraṃ grahaṇyarśaḥpāṇḍugulmakṛmīn haret

phalatrayāmṛtā vāsā tiktabhūnimbajas tathā /AP_282.019ab/
kvāthaḥ samākṣiko hanyāt pāṇḍurogaṃ sakāmalaṃ

raktapittī pivedvāsāsurasaṃ sasitaṃ madhu /AP_282.020ab/
:p 45
varīdrākṣābalāśuṇṭhīsādhitaṃ vā payaḥ pṛthak

varī vidārī pathyā balātrayaṃ savāsakaṃ /AP_282.021ab/
śvadaṃṣṭrāmadhusarpirbhyāmālihet kṣayarogavān

pathyāśigrukarañjārkatvaksāraṃ madhusindhumat /AP_282.022ab/
samūtraṃ vidradhiṃ hanti paripākāya tantrajit

trivṛtā jīvatī dantī mañjiṣṭhā śarvarīdvayaṃ /AP_282.023ab/
tārkṣajaṃ nimbapatrañca lepaḥ śasto bhagandare

rugghātajanīlākṣācūrṇājakṣaudrasaṃyutā /AP_282.024ab/
vāsovattirvraṇe yojyā śodhanī gatināśanī

śyāmāyaṣṭiniśālodhrapadmakotpalacandanaiḥ /AP_282.025ab/
samarīcaiḥ śṛtaṃ tailaṃ kṣīre syādbraṇarohaṇaṃ

śrīkārpāsadalair bhasmaphalopalavaṇā niśā /AP_282.026ab/
tatpiṇḍīsvedanaṃ tāmre satailaṃ syāt kṣatauṣadhaṃ

kumbhīsāraṃ payoyuktaṃ vahnidagdhaṃ vraṇe lipet /AP_282.027ab/
tadeva nāśayetsekānnārikelarajoghṛtam

viṣvājamodasindhūtthaciñcātvagbhiḥ samābhayā /AP_282.028ab/
takreṇoṣṇāmbunā vātha pītātīsāranāśanī

vatsakātiviṣāviśvavillamustaśṛtaṃ jalaṃ /AP_282.029ab/
sāme purāṇe 'tīsāre sāmṛkśūle ca pāyayet

aṅgāradagdhaṃ sugataṃ sindhumuṣṇāmbunā pivet /AP_282.030ab/
śūlavānatha vā taddhi sindhuhiṃgukaṇābhayā

kaṭurohotkaṇātaṅkalājacūrṇaṃ(1) madhuplutaṃ /AP_282.031ab/
:n
1 kaṭurohotpalātaṅkalājacūrṇamiti ṭa..
:p 46
vastracchidragataṃ vaktre nyastaṃ tṛṣṇāṃ vināśayet

pāṭhādārvījātidalaṃ drākṣāmūlaphalatrayaiḥ(1) /AP_282.032ab/
sādhitaṃ samadhu kvāthaṃ kavalaṃ mukhapāpahṛt

kṛṣṇātiviṣatiktendradārūpāṭhāpayomucāṃ /AP_282.033ab/
kvātho mūtre śṛtaḥ kṣaudrī sarvakaṇṭhagadāpahaḥ

pathyāgokṣuradusparśarājavṛkṣaśilābhidāṃ /AP_282.034ab/
kaṣāyaḥ samadhuḥ pīto mūtrakṛcchraṃ vyapohati

vaṃśatvagvaruṇakvāthaḥ śarkarāśmavighātanaḥ /AP_282.035ab/
śākhoṭakvāthasakṣaudrakṣīrāśī ślīpadī bhavet

māsārkatvakpayastailaṃ madhusiktañca saindhavaṃ /AP_282.036ab/
pādarogaṃ haretsarpirjālakukkuṭajaṃ tathā

śuṇṭhīsīvarcalāhiṅgucūrṇaṃ śūṇṭhīrasair ghṛtam /AP_282.037ab/
rujaṃ haredatha kvātho viddhi baddhāgnisādhane

sauvarcalāgnihiṅgūnāṃ sadīpyānāṃ rasair yutaṃ /AP_282.038ab/
viḍadīpyakayuktaṃ vā takraṃ gulmāturaḥ pivet

dhātrīpaṭolamudgānāṃ kvāthaḥ sājyo visarpahā /AP_282.039ab/
śuṇṭhīdārunavākṣīrakvātho mūtrānvito 'paraḥ

savyoṣāyorajaḥkṣāraḥ phalakvāthaś ca śothahṛt /AP_282.040ab/
guḍaśigrutrivṛddhiś ca saindhavānāṃ rajoyutaḥ

trivṛtāphalakakvāthaḥ saguḍaḥ syādvirecanaḥ /AP_282.041ab/
vacāphalakaṣāyotthaṃ payo vamanakṛbhavet

triphalāyāḥ palaśataṃ pṛthagbhṛṅgajabhāvitam /AP_282.042ab/
:n
1 drākṣāmṛtaphalatrayair iti ña.. , ṭa.. ca
:p 47
viḍaṅgaṃ lohacūrṇañca daśabhāgasamanvitam

śatāvarīguḍucyagnipalānāṃ śataviṃśatiḥ(1) /AP_282.043ab/
madhvājyatilajair lihyādbalīpalitavarjitaḥ

śatamabdaṃ hi jīveta sarvarogavivarjitaḥ /AP_282.044ab/
triphalā sarvarogaghnī samadhuḥ śarkvarānvitā

sitāmadhughṛtair yuktā sakṛṣṇā triphalā tathā /AP_282.045ab/
pathyācitrakaśuṇṭhāś ca guḍucīmuṣalīrajaḥ

saguḍaṃ bhakṣitaṃ rogaharaṃ triśatavarṣakṛt /AP_282.046ab/
kiñciccūrṇaṃ javāpuṣpaṃ piṇḍitaṃ visṛjejjale

tailaṃ bhaved ghṛtākāraṃ kiñciccūrṇaṃ jalānvitaṃ /AP_282.047ab/
dhūpārthaṃ dṛśyate citraṃ vṛṣadaṃśajarāyunā

punarmākṣikadhūpena dṛśyate tadyathā purā /AP_282.048ab/
karpūrajalakābhekatailaṃ(2) pāṭalimūlayuk

piṣṭvā lipya pade dve ca caredaṅgārake naraḥ /AP_282.049ab/
tṛṇautthānādikaṃ vyūhya darśayanvai kutūhalaṃ

viṣagraharujadhvaṃsakṣudranarma ca kāmikaṃ /AP_282.050ab/
tatte ṣaṭkarmakaṃ proktaṃ siddhidvayasamāśrayaṃ

mantradhyānauṣadhikathāmudrejyā yatra muṣṭayaḥ /AP_282.051ab/
caturvargaphalaṃ proktaṃ yaḥ paṭhetsa divaṃ vrajet