Language

ENहिગુ
Scripture Library

Agni Purana · Chapter 279

279.001

:e ity āgneye mahāpurāṇe siddhauṣadhāni
nāmāṣṭsaptatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
% chapter {279}
:ś athaikonāśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
sarvarogaharāṇyauṣadhāni
dhanvantarir uvāca
śārīramānamāgantusahajā vyādhayo matāḥ /AP_279.001ab/
śārīrā jvarakuṣṭhādyā krodhādyā mānasā matāḥ

279.002

āgantavo vighātotthā sahajāḥ kṣujjarādayaḥ /AP_279.002ab/
śārīrāgantunāśāya sūryavāre ghṛtaṃ guḍam

279.003

lavaṇaṃ sahiraṇyañca viprāyāpūpamarpayet /AP_279.003ab/
candre cābhyaṅgado vipre sarvarogaiḥ pramucyate

279.004

tailaṃ śanaiś care dadyādāśvine gorasānnadaḥ /AP_279.004ab/
ghṛtena payasā liṅgaṃ saṃsnāpya syādrugujjhitaḥ

279.005

:p 34
gāyatryā hāvayedvahnau dūrvāntrimadhurāplutām /AP_279.005ab/
yasmin bhe vyādhimāpnoti tasmin snānaṃ baliḥ śubhe

279.006

mānasānāṃ rujādīnāṃ viṣṇoḥ stotraṃ haraṃ bhavet /AP_279.006ab/
vātapittakaphā doṣā dhātavaś ca tathā śṛṇu

279.007

bhuktaṃ pakvāśayādannaṃ dvidhā yāti ca suśruta /AP_279.007ab/
aṃśenaikena kiṭṭadvaṃ rasatāñcāpareṇa ca

279.008

kiṭṭabhāgo malastatra vinmūtrasvedadūṣikāḥ /AP_279.008ab/
nāsāmalaṅkarṇamalaṃ tathā dehamalañca yat

279.009

rasabhāgādrasastatra samācchoṇitatāṃ vrajet /AP_279.009ab/
māṃsaṃ raktattito medo medaso 'sthnaś ca sambhavaḥ

279.010

asthno majjā tataḥ śukraṃ śukādrāgastathaujasaḥ /AP_279.010ab/
deśamārtiṃ balaṃ śaktiṃ kālaṃ prakṛtimeva ca

279.011

jñātvā cikitsataṃ kuryādbheṣajasya tathā balam /AP_279.011ab/
tithiṃ riktāntyajed bhaumaṃ mandabhandāruṇograkam

279.012

harigodvijacandrārkasurādīn pratipūjya ca /AP_279.012ab/
śṛṇu mantramimaṃ vidvan bheṣajārambhamācaret

279.013

brahmadakṣāśvirudrendrabhūcandrārkānilānalāḥ /AP_279.013ab/
ṛṣayaś cauṣadhigrāmā bhūtasaṅghāś ca pāntu te

279.014

rasāyanamivarṣīṇāṃ devānāmamṛtaṃ yathā /AP_279.014ab/
sudhevottamanāgānāṃ bhaiṣajyamidamastu te

279.015

vātaśleṣmātako deśo bahuvṛkṣo bahūdakaḥ /AP_279.015ab/
anūpaḍtibikhyāto jāṅgalastadvivarjitaḥ

279.016

kiñcidvṛkṣodako deśas tathā sādhāraṇaḥ smṛtaḥ /AP_279.016ab/
:p 35
jāṅgalaḥ pittabahulo madhyaḥ sādhāraṇaḥ smṛtaḥ

279.017

rūkṣmaḥ śītaś calo vāyuḥ pittamuṣṇaṃ kaṭutrayam /AP_279.017ab/
sthirāmlasnigdhamadhuraṃ balāśañca pracakṣate

279.018

vṛddhiḥ samānair eteṣāṃ viparītair viparyayaḥ /AP_279.018ab/
rasāḥ svādvamlalavaṇāḥ śleṣmalā vāyunāśanāḥ

279.019

kaṭutiktakaṣāyāś ca vātalāḥ śleṣmanāśanāḥ /AP_279.019ab/
kaṭvamlalavaṇā jñeyās tathā pittavivardhanāḥ

279.020

tiktasvādukaṣāyāś ca tathā pittavināśanāḥ /AP_279.020ab/
rasasyaitadguṇaṃ nāsti vipākasyaitadiṣyate

279.021

vīryoṣṇāḥ kaphavātaghnāḥ śītāḥ pittavināśanāḥ /AP_279.021ab/
prabhāvatas tathā karma te kurvanti ca suśruta

279.022

śiśire ca vasante ca nidāghe ca tathā kramāt /AP_279.022ab/
cayaprakopapraśamāḥ kaphasya tu prakīrtitāḥ

279.023

nidāghavarṣārātrau ca tathā śaradi suśruta /AP_279.023ab/
cayaprakopapraśamāḥ pavanasya prakīrtitāḥ

279.024

meghakāle ca śaradi hemante ca yathākramāt /AP_279.024ab/
cayaprakopapraśamās tathā pittasya kīrtitāḥ

279.025

varṣādyo visargastu hemantādyās tathā trayaḥ /AP_279.025ab/
śiśirādyās tathādānaṃ grīṣmāntā ṛtavastrayaḥ

279.026

saumyo visargastvādānamāgneyaṃ parikīrtitam /AP_279.026ab/
varṣādīṃstrīnṛtūn somaś caran paryāyaśo rasān

279.027

janayatyamlalavaṇamadhurāṃstrīn yathākramam /AP_279.027ab/
śiśirādīnṛtūnarkaś caran paryayaśo rasān

279.028

:p 36
vivardhayettathā tiktakaṣāyakaṭukān kramāt /AP_279.028ab/
yathā rajanyo vardhante valamekaṃ hi vardhate

279.029

kramaśo 'tha manuṣyāṇāṃ hīyamānāsu hīyate /AP_279.029ab/
rātribhuktadinānāñca vayasaś ca tathaiva ca

279.030

ādimadhyāvasāneṣu kaphapittasamīraṇāḥ /AP_279.030ab/
prakopaṃ yānti kopādau kāle teṣāñcayaḥ smṛtaḥ

279.031

prakopottarake kāle śamasteṣāṃ prakīrtitaḥ /AP_279.031ab/
adibhojanato vipra tathā cābhojanena ca

279.032

rogā hi sarve jāyante vegodīraṇadhāraṇaiḥ /AP_279.032ab/
annena kukṣerdvāvaṃśāvekaṃ pānena pūrayet

279.033

āśrayaṃ pavanādīnāṃ tathaikamavaśeṣayet /AP_279.033ab/
vyādher nidānasya tathā viparītamathauṣadham

279.034

kartavyametadevātra mayā sāraṃ prakīrtitam /AP_279.034ab/
nābherūrdhvamadhaś caiva gudaśroṇyostathaiva ca

279.035

balāśapittavātānāṃ dehe sthānaṃ prakīrtitaṃ /AP_279.035ab/
tathāpi sarvagāś caite dehe vāyurviśeṣataḥ

279.036

dehasya madhye hṛdayaṃ sthānaṃ tanmanasaḥ smṛtam /AP_279.036ab/
kṛśo 'lpakeśaś capalo bahuvāgviṣamānalaḥ

279.037

vyomagaś ca tathā svapne vātaprakṛtirucyate /AP_279.037ab/
akālapalitaḥ krodhī prasvedī madhurapriyaḥ

279.038

svapne ca dīptimatprekṣī pittaprakṛtirucyate /AP_279.038ab/
dṛḍhāṅgaḥ sthiracittaś ca suprabhaḥ snigdhasūrdhajaḥ

279.039

śuddhāmbudarśī svapne ca kaphaprakṛtiko naraḥ /AP_279.039ab/
:p 37
tāmasā rājasāś caiva sātvikāś ca tathā smṛtāḥ

279.040

manuṣyā munirśādūla vātapittakaphātmakāḥ /AP_279.040ab/
raktapittaṃ vyavāyācca gurukarmapravartanaiḥ

279.041

kadannabhojanādvāyurdehe śokācca kupyati /AP_279.041ab/
vidāhināṃ tatholkānāmuṣṇānnādhvanisevināṃ(1)

279.042

pittaṃ prakopamāyāti bhayena ca tathā dvija /AP_279.042ab/
atyambupānagurvannabhojināṃ bhuktaśāyinām

279.043

ślekeṣmāprakopamāyāti tathā ye cālasā janāḥ /AP_279.043ab/
vātādyutthāni rogāṇi jñātvā śāmyāni lakṣaṇaiḥ

279.044

asthibhaṅgaḥ kaṣāyatvamāsye śuṣkāsyatā tathā /AP_279.044ab/
jṛmbhaṇaṃ lomaharṣaś ca vātikavyādhilakṣaṇam

279.045

nakhanetraśirāṇāntu pītatvaṃ kaṭutā mukhe /AP_279.045ab/
tṛṣṇā dāhoṣṇatā caiva pittavyādhinidarśanam

279.046

ālasyañca prasekaś ca gurutā madhurāsyatā /AP_279.046ab/
uṣṇābhilāṣitā ceti ślaiṣmikavyādhilakṣaṇam

279.047

snigdhoṣṇamannamabhyaṅgastailapānādi vātanut /AP_279.047ab/
ājyaṃ kṣīraṃ sitādyañca candraraśmyādi pittanut

279.048

sakṣaudraṃ triphalātailaṃ vyāyāmādi kaphāpaham /AP_279.048ab/
sarvarogapraśāntyai syadviṣṇordhyānañca pūjanam

Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc