Agni Purana · Chapter 257
:e ity āgneye mahāpurāṇe sīmāvivādādinirṇayo nāma
ṣaṭpañcāśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||
:p 429
% Chapter {257}
:ś atha saptapañcāśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
vākpāruṣyādiprakaraṇam
agnir uvāca
satyāsatyānyathā stotrair nyūnāṅgendriyarogiṇāṃ /AP_257.001ab/
kṣepaṃ karoti ceddaṇḍyaḥ paṇānardhatrayodaśa
abhigantāsmi bhaginīmmātaraṃ vā taveti ca /AP_257.002ab/
śapantaṃ dāpayedrājā pañcaviṃśatikaṃ damaṃ
ardho 'dhameṣu dviguṇaḥ parastrīṣūttameṣu ca /AP_257.003ab/
daṇḍapraṇayanaṃ kāryaṃ varṇajātyuttarādharaiḥ
prātilomyāpavādeṣu dviguṇatriguṇā damāḥ /AP_257.004ab/
varṇānāmānulomyena tasmādevārdhahānitaḥ
vāhugrīvānetrasakthivināśe vācike damaḥ /AP_257.005ab/
śatyastato 'rdhikaḥ pādanāsākarṇikarādiṣu
aśaktastu vadannevandaṇḍanīyaḥ paṇān daśa /AP_257.006ab/
tathā śaktaḥ pratibhuvaṃ dadyāt kṣemāya tasya tu(1)
patanīyakṛte kṣepe daṇḍī madhyamasāhasaḥ /AP_257.007ab/
upapātakayukte tu dāpyaḥ prathamasāhasaṃ
traividyanṛpadevānāṃ kṣepa uttamasāhasaḥ /AP_257.008ab/
:n
1 dadyādityatra dāpya iti pāṭho bhavituṃ yuktaḥ
:p 430
madhyamo jñātipūgānāṃ prathamo grāmadeśayoḥ
asākṣikahate cihnair yuktibhinnāgamena ca /AP_257.009ab/
draṣṭavyo vyavahārastu kūṭacihnakṛtādbhayāt
bhasmapaṅkarajaḥsparśe daṇḍo daśapaṇaḥ smṛtaḥ /AP_257.010ab/
amedhyapārṣṇiniṣṭhyūtasparśane dviguṇaḥ smṛtaḥ
sameṣvevaṃ parastrīṣu dviguṇastūttameṣu ca /AP_257.011ab/
hīneṣvardhaṃ damo mohamadādibhiradaṇḍanam
viprapīḍākaraṃ cchedyamaṅgamabrāhmaṇasya tu /AP_257.012ab/
udgūrṇe prathamo daṇḍaḥ saṃsparśe tu tadardhikaḥ
udgūrṇe hastapāde tu daśaviṃśatikau damau /AP_257.013ab/
parasparantu sarveṣāṃ śāstre madhyamasāhasaḥ
pādakeśāṃśukakarolluñcaneṣu paṇān daśa /AP_257.014ab/
pīḍākarṣāṃ śukāveṣṭapādādhyāse śatandamaḥ
śoṇitena vinā duḥsvaṅkurvan kāṣṭhādibhirnaraḥ /AP_257.015ab/
dvātriṃśataṃ paṇān(1) dāpyo dviguṇaṃ darśane 'sṛjaḥ
karapādadato bhaṅge cchedane karṇanāsayoḥ /AP_257.016ab/
madhyo daṇḍo vraṇodbhede mṛtakalpahate tathā
ceṣṭābhojanavāgrodhe netrādipratibhedane /AP_257.017ab/
kandharābāhusakthyāñca bhaṅge madhyamasāhasaḥ
ekaṃ ghnatāṃ bahūnāñca yathoktāddviguṇā damāḥ /AP_257.018ab/
kalahāpahṛtaṃ deyaṃ daṇḍastu dviguṇaḥ smṛtaḥ
duḥkhamutpādayedyastu sa samutthānajaṃ vyayam /AP_257.019ab/
:n
1 dvāviṃśatipaṇāmiti kha..
:p 431
dāpyo daṇḍañca yo yasmin kalahe samudāhṛtaḥ
tarikaḥ sthalajaṃ śulkaṃ gṛhnan daṇḍyaḥ paṇāndaśa /AP_257.020ab/
brāhmaṇaprātiveśyānāmetadevānimantraṇe
abhighāte tathā bhede cchede buddhyāvapātane /AP_257.021ab/
paṇāndāpyaḥ pañcadaśaviṃśatiṃ tattrayantathā
duḥsvotpādigṛhe dravyaṃ kṣipan prāṇaharaṃ tathā /AP_257.022ab/
ṣāḍaśādyaṃ paṇāt dāpyo dvitīyo madhyamandamam
duḥkhe ca śoṇitotpāde śākhāṅgacchedane tathā /AP_257.023ab/
daṇḍaḥ kṣudrapaśūnāṃ syāddvipaṇaprabhṛtiḥ kramāt
liṅgasya cchedane mṛttau madhyamo mūlyameva ca /AP_257.024ab/
mahāpaśūnāmeteṣu sthāneṣu dviguṇā damāḥ
prarohiśākhināṃ śākhāskandhasarvavidāraṇe /AP_257.025ab/
upajīvyadrumāṇāntu viṃśaterdviguṇā damāḥ(1)
yaḥ sāhasaṅkārayati sa dāpyo dviguṇandamam /AP_257.026ab/
yastvevamuktvāhaṃ dātā kārayet sa caturguṇam
āryākrośātikramakṛdbhrātṛjāyāprahāradaḥ /AP_257.027ab/
sandiṣṭasyāpradātā ca samudragṛhabhedakaḥ
sāmantakulikādīnāmapakārasya kārakaḥ /AP_257.028ab/
pañcāśatpaṇiko daṇḍa eṣāmiti viniś cayaḥ
svacchandavidhavāgāmī vikruṣṭe nābhidhāvakaḥ /AP_257.029ab/
akāraṇe ca vikroṣṭā caṇḍālaścottamān spṛśan
śūdraḥ pravrajitānāñca daive paitrye ca bhojakaḥ /AP_257.030ab/
:n
1 prarohiśākhināmityādirviṃśaterdviguṇā damā ity antaḥ
pāṭhaḥ kha.. pustake nāsti
:p 432
ayuktaṃ śapathaṃ kurvannayogyo yogyakarmakṛt
vṛṣakṣudrapaśūnāñca pūṃstvasya pratighātakṛt /AP_257.031ab/
sādhāraṇasyāpalopī dāsīgarbhavināśakṛt
pitāputrasvasṛbhrātṛdampatyācāryaśiṣyakāḥ /AP_257.032ab/
eṣāmapatitānyonyatyāgī ca śatadaṇḍabhāk
vasānastrīn paṇān daṇḍyo nejakastu parāṃśukam /AP_257.033ab/
vikrayāvakrayādhānayāciteṣu paṇān daśa
tulāśāsanamānānāṃ kūṭakṛnnāṇakasya ca /AP_257.034ab/
ebhiś ca vyavahartā yaḥ sa dāpyo daṇḍamuttamam
akūṭaṃ kūṭakaṃ brūte kūṭaṃ yaścāpyakūṭakam /AP_257.035ab/
sa nāṇakaparīkṣī tu dāpyaḥ prathamasāhasam
bhiṣaṅmithyācaran dāpyastiryakṣu prathamaṃ damam /AP_257.036ab/
mānuṣe madhyamaṃ rājamānuṣeṣūttamantathā
abadhyaṃ yaś ca badhnāti badhyaṃ yaś ca pramuñcati /AP_257.037ab/
aprāptavyavahārañca sa dāpyo damamuttamam
mānena tulayā vāpi yo 'ṃśamaṣṭamakaṃ haret /AP_257.038ab/
dvāviṃśatipaṇān dāpyo vṛddhau hānau ca kalpitam
bheṣajasnehalavaṇagandhānyaguḍādiṣu /AP_257.039ab/
paṇyeṣu prakṣipan hīnaṃ paṇāndāpyastu ṣoḍaśa
sambhūya kurvatāmarghaṃ sabādhaṃ kāruśilpināṃ /AP_257.040ab/
arthasya hrāsaḥ vṛddhiṃ vā sahasro daṇḍa ucyate
rājāni sthāpyate yo 'rthaḥ pratyahaṃ tena vikrayaḥ /AP_257.041ab/
krayo vā nisravastasmādbaṇijāṃ lābhakṛt smṛtaḥ
:p 433
svadeśapaṇye tu śataṃ baṇij gṛhṇīta pañcakaṃ /AP_257.042ab/
daśakaṃ pāradeśye tu yaḥ sadyaḥ krayavikrayau
paṇyasyopari saṃsthāpya vyayaṃ paṇyasamudbhavaṃ /AP_257.043ab/
artho 'nugrahakṛt kāryaḥ kreturvikretureva ca
gṛhītamūlyaṃ yaḥ paṇyaṃ kreturnaiva prayacchati /AP_257.044ab/
sodayantasya dāpyo 'sau diglābhaṃ vā digāgate
vikrītamapi vikreyaṃ pūrve kretaryagṛhṇati /AP_257.045ab/
hāniścet kretṛdoṣeṇa kretureva hi sā bhavet
rājadaivopaghātena paṇye doṣamupāgate /AP_257.046ab/
hānirvikreturevāsau yācitasyāprayacchataḥ
anyahaste ca vikrītaṃ duṣṭaṃ vā duṣṭavadyadi /AP_257.047ab/
vikrīnīte damastatra tanmūlyādadviguṇo bhavet
kṣayaṃ vṛddhiñca baṇijā paṇyānāmavijānatā /AP_257.048ab/
krītvā nānuśayaḥ kāryaḥ kurvan ṣaḍ bhāgadaṇḍabhāk
samavāyena baṇijāṃ lābhārthaṃ karma kurvatāṃ /AP_257.049ab/
labhālābhau yathā dravyaṃ yathā vā saṃvidā kṛtau
pratiṣiddhamanādiṣṭaṃ pramādādyacca nāśitaṃ /AP_257.050ab/
sa taddayādvipravācca rakṣitāddaśamāṃśabhāk
arthaprekṣapaṇādviṃśaṃ bhāgaṃ śulkaṃ nṛpā haret /AP_257.051ab/
vyāsiddhaṃ rājayogyañca vikrītaṃ rājagāmi tat
mithyā vadan parīmāṇaṃ śulkasthānādapakraman /AP_257.052ab/
dāpyastvaṣṭaguṇaṃ yaś ca savyājakrayavikrayau
deśantaragate prete dravyaṃ dāyādabāndhavāḥ /AP_257.053ab/
:p 434
jñātayo vā hareyustadāgatāstair vinā nṛpaḥ
jihmaṃ tyajeyurnirlobhamaśakto 'nyena kārayet /AP_257.054ab/
anena vidhirākhyāta ṛtvikkarṣakarmiṇāṃ
grāhakair gṛhyate cauro loptreṇātha padena vā /AP_257.055ab/
pūrvakarmāparādhī vā tathaivāśuddhavāsakaḥ
anye 'pi śaṅkayā grāhyā jātināmādinihnavaiḥ /AP_257.056ab/
dyūtastrīpānaśaktāś ca śuṣkabhinnamukhasvarāḥ
paradravyagṛhāṇāñca pṛcchakā gūḍhacāriṇaḥ /AP_257.057ab/
nirāyā vyayavantaś ca vinaṣṭa dravyavikrayāḥ
gṛhītaḥ śaṅkayā cauryenātmānañcedviśodhayet /AP_257.058ab/
dāpayitvā hṛtaṃ dravyaṃ cauradaṇḍena daṇḍayet
cauraṃ pradāpyāpahṛtaṃ ghātayedvividhair budhaiḥ /AP_257.059ab/
sacihnaṃ brāhmaṇaṃ kṛtvā svarāṣṭrādvipravāsayet
ghātite 'pahṛte doṣo grāmabharturanirgate /AP_257.060ab/
svasīmni dadyādgrāmastu padaṃ vā yatra gacchati
pañcagrāmī vahiḥ krośāddaśagrāmya.atha vā punaḥ /AP_257.061ab/
vandigrāhāṃs tathā vājikuñjarāṇāñca hāriṇaḥ
prasahya ghātinaś caiva śūlamāropayennarān /AP_257.062ab/
utkṣepakagranthibhedau karasandaṃśahīnakau
kāryau dvitīyāparādhe karapādaikahīnakau /AP_257.063ab/
bhaktāvakāśāgnyudakamantrāpakaraṇavyayān
dattvā caurasya hanturvā jānato dama uttamaḥ /AP_257.064ab/
śastrāvapāte garbhasya pātane cottamo damaḥ
:p 435
uttamo vādhamo vāpi puruṣastrīpramāpaṇe /AP_257.065ab/
śilāṃ baddhvā kṣipedapsu naraghnīṃ viṣadāṃ striyaṃ
viṣāgnidāṃ nijagurunijāpatyapramāpaṇīṃ /AP_257.066ab/
vikarṇakaranāsauṣṭhīṃ kṛtvā gobhiḥ pramāpayet
kṣetraveśmavanagrāmavivītakhaladāhakāḥ /AP_257.067ab/
rājapatny abhigāmī ca dagdhavyāstu kaṭāgninā
pumān saṃgrahaṇe grāhyaḥ keśākeśiparastriyāḥ /AP_257.068ab/
svajātāvuttamo daṇḍa ānulomye tu madhyamaḥ
prātilomye badhaḥ puṃsāṃ nāryāḥ karṇāvakartanam /AP_257.069ab/
nīvīstanaprāvaraṇanābhikeśāvamardanam
adeśakālasambhāṣaṃ sahāvasthānameva ca /AP_257.070ab/
strī niṣedhe śataṃ dadyād dviśatantu damaṃ pumān
pratiṣedhe tayordaṇḍo yathā saṃgrahaṇe tathā /AP_257.071ab/
paśūn gacchaṃśchataṃ dāpyo hīnāṃ strīṃ gāś ca madhyamam
avaruddhāsu dāsīṣu bhujiṣyāsu tathaiva ca /AP_257.072ab/
gamyāsvapi pumāndāpyaḥ pañcāśat paṇikandamam
prasahya dāsyabhigame daṇḍo daśapaṇaḥ smṛtaḥ /AP_257.073ab/
kubandhenāṅkya gamayedantyāpravrajitāgame
nyūnaṃ vāpyadhikaṃ vāpi likhedyo rājaśāsanam /AP_257.074ab/
pāradārikacauraṃ vā muñcato daṇḍa uttamaḥ
abhakṣair dūṣayan vipraṃ daṇḍa uttamasāhasam /AP_257.075ab/
kūṭasvarṇavyavahārī vimāṃsasya ca vikrayī
aṅgahīnaś ca kartavyo dāpyaścottamasāhasaṃ /AP_257.076ab/
:p 436
śakto hy amokṣayan svāmī daṃṣṭriṇaḥ śṛṅgiṇas tathā
prathamaṃ sāhasaṃ dadyādvikruṣṭe dviguṇaṃ tathā /AP_257.077ab/
acaurañcaure 'bhivadan dāpyaḥ pañcaśataṃ damaṃ
rājño 'niṣṭapravaktāraṃ tasyaivākrośakaṃ tathā /AP_257.078ab/
mṛtāṅgalagnavikreturgurostāḍayitus tathā
tanmantrasya ca bhettāraṃ chittvā jihvāṃ pravāsayet /AP_257.079ab/
rājayānāsanāroḍhurdaṇḍo madhyamasāhasaḥ
dvinetrabhedino rājadviṣṭādeśakṛtas tathā /AP_257.080ab/
vipratvena ca śūdrasya jīvato 'ṣṭaśato damaḥ
yo manyetājito 'smīti nyāyenābhiparājitaḥ /AP_257.081ab/
tamāyāntaṃ punarjitvā daṇḍayeddviguṇaṃ damaṃ
rājñānyāyena yo daṇḍo gṛhīto varuṇāyataṃ /AP_257.082ab/
vivedya dadyādviprebhyaḥ svayaṃ triṃśadguṇīkṛtaṃ
dharmaścārthaś ca kīrtiñca lokapaṅktirupagrahaḥ /AP_257.083ab/
prajābhyo bahumānañca svargasthānañca śāśvatam
paśyato vyavahārāṃś ca guṇāḥ syuḥ sapta bhūpateḥ
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0