અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 257

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે સીમાવિવાદાદિનિર્ણયો નામ
ષટ્પઞ્ચાશદધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ ॥
:પ્ 429
% છપ્તેર્ {257}
:શ્ અથ સપ્તપઞ્ચાશદધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ
વાક્પારુષ્યાદિપ્રકરણમ્
અગ્નિર્ ઉવાચ
સત્યાસત્યાન્યથા સ્તોત્રૈર્ ન્યૂનાઙ્ગેન્દ્રિયરોગિણાં ।અપ્_257.001અબ્।
ક્ષેપં કરોતિ ચેદ્દણ્ડ્યઃ પણાનર્ધત્રયોદશ

અભિગન્તાસ્મિ ભગિનીમ્માતરં વા તવેતિ ચ ।અપ્_257.002અબ્।
શપન્તં દાપયેદ્રાજા પઞ્ચવિંશતિકં દમં

અર્ધો ઽધમેષુ દ્વિગુણઃ પરસ્ત્રીષૂત્તમેષુ ચ ।અપ્_257.003અબ્।
દણ્ડપ્રણયનં કાર્યં વર્ણજાત્યુત્તરાધરૈઃ

પ્રાતિલોમ્યાપવાદેષુ દ્વિગુણત્રિગુણા દમાઃ ।અપ્_257.004અબ્।
વર્ણાનામાનુલોમ્યેન તસ્માદેવાર્ધહાનિતઃ

વાહુગ્રીવાનેત્રસક્થિવિનાશે વાચિકે દમઃ ।અપ્_257.005અબ્।
શત્યસ્તતો ઽર્ધિકઃ પાદનાસાકર્ણિકરાદિષુ

અશક્તસ્તુ વદન્નેવન્દણ્ડનીયઃ પણાન્ દશ ।અપ્_257.006અબ્।
તથા શક્તઃ પ્રતિભુવં દદ્યાત્ ક્ષેમાય તસ્ય તુ(1)

પતનીયકૃતે ક્ષેપે દણ્ડી મધ્યમસાહસઃ ।અપ્_257.007અબ્।
ઉપપાતકયુક્તે તુ દાપ્યઃ પ્રથમસાહસં

ત્રૈવિદ્યનૃપદેવાનાં ક્ષેપ ઉત્તમસાહસઃ ।અપ્_257.008અબ્।
:ન્
1 દદ્યાદિત્યત્ર દાપ્ય ઇતિ પાઠો ભવિતું યુક્તઃ
:પ્ 430
મધ્યમો જ્ઞાતિપૂગાનાં પ્રથમો ગ્રામદેશયોઃ

અસાક્ષિકહતે ચિહ્નૈર્ યુક્તિભિન્નાગમેન ચ ।અપ્_257.009અબ્।
દ્રષ્ટવ્યો વ્યવહારસ્તુ કૂટચિહ્નકૃતાદ્ભયાત્

ભસ્મપઙ્કરજઃસ્પર્શે દણ્ડો દશપણઃ સ્મૃતઃ ।અપ્_257.010અબ્।
અમેધ્યપાર્ષ્ણિનિષ્ઠ્યૂતસ્પર્શને દ્વિગુણઃ સ્મૃતઃ

સમેષ્વેવં પરસ્ત્રીષુ દ્વિગુણસ્તૂત્તમેષુ ચ ।અપ્_257.011અબ્।
હીનેષ્વર્ધં દમો મોહમદાદિભિરદણ્ડનમ્

વિપ્રપીડાકરં ચ્છેદ્યમઙ્ગમબ્રાહ્મણસ્ય તુ ।અપ્_257.012અબ્।
ઉદ્ગૂર્ણે પ્રથમો દણ્ડઃ સંસ્પર્શે તુ તદર્ધિકઃ

ઉદ્ગૂર્ણે હસ્તપાદે તુ દશવિંશતિકૌ દમૌ ।અપ્_257.013અબ્।
પરસ્પરન્તુ સર્વેષાં શાસ્ત્રે મધ્યમસાહસઃ

પાદકેશાંશુકકરોલ્લુઞ્ચનેષુ પણાન્ દશ ।અપ્_257.014અબ્।
પીડાકર્ષાં શુકાવેષ્ટપાદાધ્યાસે શતન્દમઃ

શોણિતેન વિના દુઃસ્વઙ્કુર્વન્ કાષ્ઠાદિભિર્નરઃ ।અપ્_257.015અબ્।
દ્વાત્રિંશતં પણાન્(1) દાપ્યો દ્વિગુણં દર્શને ઽસૃજઃ

કરપાદદતો ભઙ્ગે ચ્છેદને કર્ણનાસયોઃ ।અપ્_257.016અબ્।
મધ્યો દણ્ડો વ્રણોદ્ભેદે મૃતકલ્પહતે તથા

ચેષ્ટાભોજનવાગ્રોધે નેત્રાદિપ્રતિભેદને ।અપ્_257.017અબ્।
કન્ધરાબાહુસક્થ્યાઞ્ચ ભઙ્ગે મધ્યમસાહસઃ

એકં ઘ્નતાં બહૂનાઞ્ચ યથોક્તાદ્દ્વિગુણા દમાઃ ।અપ્_257.018અબ્।
કલહાપહૃતં દેયં દણ્ડસ્તુ દ્વિગુણઃ સ્મૃતઃ

દુઃખમુત્પાદયેદ્યસ્તુ સ સમુત્થાનજં વ્યયમ્ ।અપ્_257.019અબ્।
:ન્
1 દ્વાવિંશતિપણામિતિ ખ..
:પ્ 431
દાપ્યો દણ્ડઞ્ચ યો યસ્મિન્ કલહે સમુદાહૃતઃ

તરિકઃ સ્થલજં શુલ્કં ગૃહ્નન્ દણ્ડ્યઃ પણાન્દશ ।અપ્_257.020અબ્।
બ્રાહ્મણપ્રાતિવેશ્યાનામેતદેવાનિમન્ત્રણે

અભિઘાતે તથા ભેદે ચ્છેદે બુદ્ધ્યાવપાતને ।અપ્_257.021અબ્।
પણાન્દાપ્યઃ પઞ્ચદશવિંશતિં તત્ત્રયન્તથા

દુઃસ્વોત્પાદિગૃહે દ્રવ્યં ક્ષિપન્ પ્રાણહરં તથા ।અપ્_257.022અબ્।
ષાડશાદ્યં પણાત્ દાપ્યો દ્વિતીયો મધ્યમન્દમમ્

દુઃખે ચ શોણિતોત્પાદે શાખાઙ્ગચ્છેદને તથા ।અપ્_257.023અબ્।
દણ્ડઃ ક્ષુદ્રપશૂનાં સ્યાદ્દ્વિપણપ્રભૃતિઃ ક્રમાત્

લિઙ્ગસ્ય ચ્છેદને મૃત્તૌ મધ્યમો મૂલ્યમેવ ચ ।અપ્_257.024અબ્।
મહાપશૂનામેતેષુ સ્થાનેષુ દ્વિગુણા દમાઃ

પ્રરોહિશાખિનાં શાખાસ્કન્ધસર્વવિદારણે ।અપ્_257.025અબ્।
ઉપજીવ્યદ્રુમાણાન્તુ વિંશતેર્દ્વિગુણા દમાઃ(1)

યઃ સાહસઙ્કારયતિ સ દાપ્યો દ્વિગુણન્દમમ્ ।અપ્_257.026અબ્।
યસ્ત્વેવમુક્ત્વાહં દાતા કારયેત્ સ ચતુર્ગુણમ્

આર્યાક્રોશાતિક્રમકૃદ્ભ્રાતૃજાયાપ્રહારદઃ ।અપ્_257.027અબ્।
સન્દિષ્ટસ્યાપ્રદાતા ચ સમુદ્રગૃહભેદકઃ

સામન્તકુલિકાદીનામપકારસ્ય કારકઃ ।અપ્_257.028અબ્।
પઞ્ચાશત્પણિકો દણ્ડ એષામિતિ વિનિશ્ ચયઃ

સ્વચ્છન્દવિધવાગામી વિક્રુષ્ટે નાભિધાવકઃ ।અપ્_257.029અબ્।
અકારણે ચ વિક્રોષ્ટા ચણ્ડાલશ્ચોત્તમાન્ સ્પૃશન્

શૂદ્રઃ પ્રવ્રજિતાનાઞ્ચ દૈવે પૈત્ર્યે ચ ભોજકઃ ।અપ્_257.030અબ્।
:ન્
1 પ્રરોહિશાખિનામિત્યાદિર્વિંશતેર્દ્વિગુણા દમા ઇત્ય્ અન્તઃ
પાઠઃ ખ.. પુસ્તકે નાસ્તિ
:પ્ 432
અયુક્તં શપથં કુર્વન્નયોગ્યો યોગ્યકર્મકૃત્

વૃષક્ષુદ્રપશૂનાઞ્ચ પૂંસ્ત્વસ્ય પ્રતિઘાતકૃત્ ।અપ્_257.031અબ્।
સાધારણસ્યાપલોપી દાસીગર્ભવિનાશકૃત્

પિતાપુત્રસ્વસૃભ્રાતૃદમ્પત્યાચાર્યશિષ્યકાઃ ।અપ્_257.032અબ્।
એષામપતિતાન્યોન્યત્યાગી ચ શતદણ્ડભાક્

વસાનસ્ત્રીન્ પણાન્ દણ્ડ્યો નેજકસ્તુ પરાંશુકમ્ ।અપ્_257.033અબ્।
વિક્રયાવક્રયાધાનયાચિતેષુ પણાન્ દશ

તુલાશાસનમાનાનાં કૂટકૃન્નાણકસ્ય ચ ।અપ્_257.034અબ્।
એભિશ્ ચ વ્યવહર્તા યઃ સ દાપ્યો દણ્ડમુત્તમમ્

અકૂટં કૂટકં બ્રૂતે કૂટં યશ્ચાપ્યકૂટકમ્ ।અપ્_257.035અબ્।
સ નાણકપરીક્ષી તુ દાપ્યઃ પ્રથમસાહસમ્

ભિષઙ્મિથ્યાચરન્ દાપ્યસ્તિર્યક્ષુ પ્રથમં દમમ્ ।અપ્_257.036અબ્।
માનુષે મધ્યમં રાજમાનુષેષૂત્તમન્તથા

અબધ્યં યશ્ ચ બધ્નાતિ બધ્યં યશ્ ચ પ્રમુઞ્ચતિ ।અપ્_257.037અબ્।
અપ્રાપ્તવ્યવહારઞ્ચ સ દાપ્યો દમમુત્તમમ્

માનેન તુલયા વાપિ યો ઽંશમષ્ટમકં હરેત્ ।અપ્_257.038અબ્।
દ્વાવિંશતિપણાન્ દાપ્યો વૃદ્ધૌ હાનૌ ચ કલ્પિતમ્

ભેષજસ્નેહલવણગન્ધાન્યગુડાદિષુ ।અપ્_257.039અબ્।
પણ્યેષુ પ્રક્ષિપન્ હીનં પણાન્દાપ્યસ્તુ ષોડશ

સમ્ભૂય કુર્વતામર્ઘં સબાધં કારુશિલ્પિનાં ।અપ્_257.040અબ્।
અર્થસ્ય હ્રાસઃ વૃદ્ધિં વા સહસ્રો દણ્ડ ઉચ્યતે

રાજાનિ સ્થાપ્યતે યો ઽર્થઃ પ્રત્યહં તેન વિક્રયઃ ।અપ્_257.041અબ્।
ક્રયો વા નિસ્રવસ્તસ્માદ્બણિજાં લાભકૃત્ સ્મૃતઃ

:પ્ 433
સ્વદેશપણ્યે તુ શતં બણિજ્ ગૃહ્ણીત પઞ્ચકં ।અપ્_257.042અબ્।
દશકં પારદેશ્યે તુ યઃ સદ્યઃ ક્રયવિક્રયૌ

પણ્યસ્યોપરિ સંસ્થાપ્ય વ્યયં પણ્યસમુદ્ભવં ।અપ્_257.043અબ્।
અર્થો ઽનુગ્રહકૃત્ કાર્યઃ ક્રેતુર્વિક્રેતુરેવ ચ

ગૃહીતમૂલ્યં યઃ પણ્યં ક્રેતુર્નૈવ પ્રયચ્છતિ ।અપ્_257.044અબ્।
સોદયન્તસ્ય દાપ્યો ઽસૌ દિગ્લાભં વા દિગાગતે

વિક્રીતમપિ વિક્રેયં પૂર્વે ક્રેતર્યગૃહ્ણતિ ।અપ્_257.045અબ્।
હાનિશ્ચેત્ ક્રેતૃદોષેણ ક્રેતુરેવ હિ સા ભવેત્

રાજદૈવોપઘાતેન પણ્યે દોષમુપાગતે ।અપ્_257.046અબ્।
હાનિર્વિક્રેતુરેવાસૌ યાચિતસ્યાપ્રયચ્છતઃ

અન્યહસ્તે ચ વિક્રીતં દુષ્ટં વા દુષ્ટવદ્યદિ ।અપ્_257.047અબ્।
વિક્રીનીતે દમસ્તત્ર તન્મૂલ્યાદદ્વિગુણો ભવેત્

ક્ષયં વૃદ્ધિઞ્ચ બણિજા પણ્યાનામવિજાનતા ।અપ્_257.048અબ્।
ક્રીત્વા નાનુશયઃ કાર્યઃ કુર્વન્ ષડ્ ભાગદણ્ડભાક્

સમવાયેન બણિજાં લાભાર્થં કર્મ કુર્વતાં ।અપ્_257.049અબ્।
લભાલાભૌ યથા દ્રવ્યં યથા વા સંવિદા કૃતૌ

પ્રતિષિદ્ધમનાદિષ્ટં પ્રમાદાદ્યચ્ચ નાશિતં ।અપ્_257.050અબ્।
સ તદ્દયાદ્વિપ્રવાચ્ચ રક્ષિતાદ્દશમાંશભાક્

અર્થપ્રેક્ષપણાદ્વિંશં ભાગં શુલ્કં નૃપા હરેત્ ।અપ્_257.051અબ્।
વ્યાસિદ્ધં રાજયોગ્યઞ્ચ વિક્રીતં રાજગામિ તત્

મિથ્યા વદન્ પરીમાણં શુલ્કસ્થાનાદપક્રમન્ ।અપ્_257.052અબ્।
દાપ્યસ્ત્વષ્ટગુણં યશ્ ચ સવ્યાજક્રયવિક્રયૌ

દેશન્તરગતે પ્રેતે દ્રવ્યં દાયાદબાન્ધવાઃ ।અપ્_257.053અબ્।
:પ્ 434
જ્ઞાતયો વા હરેયુસ્તદાગતાસ્તૈર્ વિના નૃપઃ

જિહ્મં ત્યજેયુર્નિર્લોભમશક્તો ઽન્યેન કારયેત્ ।અપ્_257.054અબ્।
અનેન વિધિરાખ્યાત ઋત્વિક્કર્ષકર્મિણાં

ગ્રાહકૈર્ ગૃહ્યતે ચૌરો લોપ્ત્રેણાથ પદેન વા ।અપ્_257.055અબ્।
પૂર્વકર્માપરાધી વા તથૈવાશુદ્ધવાસકઃ

અન્યે ઽપિ શઙ્કયા ગ્રાહ્યા જાતિનામાદિનિહ્નવૈઃ ।અપ્_257.056અબ્।
દ્યૂતસ્ત્રીપાનશક્તાશ્ ચ શુષ્કભિન્નમુખસ્વરાઃ

પરદ્રવ્યગૃહાણાઞ્ચ પૃચ્છકા ગૂઢચારિણઃ ।અપ્_257.057અબ્।
નિરાયા વ્યયવન્તશ્ ચ વિનષ્ટ દ્રવ્યવિક્રયાઃ

ગૃહીતઃ શઙ્કયા ચૌર્યેનાત્માનઞ્ચેદ્વિશોધયેત્ ।અપ્_257.058અબ્।
દાપયિત્વા હૃતં દ્રવ્યં ચૌરદણ્ડેન દણ્ડયેત્

ચૌરં પ્રદાપ્યાપહૃતં ઘાતયેદ્વિવિધૈર્ બુધૈઃ ।અપ્_257.059અબ્।
સચિહ્નં બ્રાહ્મણં કૃત્વા સ્વરાષ્ટ્રાદ્વિપ્રવાસયેત્

ઘાતિતે ઽપહૃતે દોષો ગ્રામભર્તુરનિર્ગતે ।અપ્_257.060અબ્।
સ્વસીમ્નિ દદ્યાદ્ગ્રામસ્તુ પદં વા યત્ર ગચ્છતિ

પઞ્ચગ્રામી વહિઃ ક્રોશાદ્દશગ્રામ્ય.અથ વા પુનઃ ।અપ્_257.061અબ્।
વન્દિગ્રાહાંસ્ તથા વાજિકુઞ્જરાણાઞ્ચ હારિણઃ

પ્રસહ્ય ઘાતિનશ્ ચૈવ શૂલમારોપયેન્નરાન્ ।અપ્_257.062અબ્।
ઉત્ક્ષેપકગ્રન્થિભેદૌ કરસન્દંશહીનકૌ

કાર્યૌ દ્વિતીયાપરાધે કરપાદૈકહીનકૌ ।અપ્_257.063અબ્।
ભક્તાવકાશાગ્ન્યુદકમન્ત્રાપકરણવ્યયાન્

દત્ત્વા ચૌરસ્ય હન્તુર્વા જાનતો દમ ઉત્તમઃ ।અપ્_257.064અબ્।
શસ્ત્રાવપાતે ગર્ભસ્ય પાતને ચોત્તમો દમઃ

:પ્ 435
ઉત્તમો વાધમો વાપિ પુરુષસ્ત્રીપ્રમાપણે ।અપ્_257.065અબ્।
શિલાં બદ્ધ્વા ક્ષિપેદપ્સુ નરઘ્નીં વિષદાં સ્ત્રિયં

વિષાગ્નિદાં નિજગુરુનિજાપત્યપ્રમાપણીં ।અપ્_257.066અબ્।
વિકર્ણકરનાસૌષ્ઠીં કૃત્વા ગોભિઃ પ્રમાપયેત્

ક્ષેત્રવેશ્મવનગ્રામવિવીતખલદાહકાઃ ।અપ્_257.067અબ્।
રાજપત્ન્ય્ અભિગામી ચ દગ્ધવ્યાસ્તુ કટાગ્નિના

પુમાન્ સંગ્રહણે ગ્રાહ્યઃ કેશાકેશિપરસ્ત્રિયાઃ ।અપ્_257.068અબ્।
સ્વજાતાવુત્તમો દણ્ડ આનુલોમ્યે તુ મધ્યમઃ

પ્રાતિલોમ્યે બધઃ પુંસાં નાર્યાઃ કર્ણાવકર્તનમ્ ।અપ્_257.069અબ્।
નીવીસ્તનપ્રાવરણનાભિકેશાવમર્દનમ્

અદેશકાલસમ્ભાષં સહાવસ્થાનમેવ ચ ।અપ્_257.070અબ્।
સ્ત્રી નિષેધે શતં દદ્યાદ્ દ્વિશતન્તુ દમં પુમાન્

પ્રતિષેધે તયોર્દણ્ડો યથા સંગ્રહણે તથા ।અપ્_257.071અબ્।
પશૂન્ ગચ્છંશ્છતં દાપ્યો હીનાં સ્ત્રીં ગાશ્ ચ મધ્યમમ્

અવરુદ્ધાસુ દાસીષુ ભુજિષ્યાસુ તથૈવ ચ ।અપ્_257.072અબ્।
ગમ્યાસ્વપિ પુમાન્દાપ્યઃ પઞ્ચાશત્ પણિકન્દમમ્

પ્રસહ્ય દાસ્યભિગમે દણ્ડો દશપણઃ સ્મૃતઃ ।અપ્_257.073અબ્।
કુબન્ધેનાઙ્ક્ય ગમયેદન્ત્યાપ્રવ્રજિતાગમે

ન્યૂનં વાપ્યધિકં વાપિ લિખેદ્યો રાજશાસનમ્ ।અપ્_257.074અબ્।
પારદારિકચૌરં વા મુઞ્ચતો દણ્ડ ઉત્તમઃ

અભક્ષૈર્ દૂષયન્ વિપ્રં દણ્ડ ઉત્તમસાહસમ્ ।અપ્_257.075અબ્।
કૂટસ્વર્ણવ્યવહારી વિમાંસસ્ય ચ વિક્રયી

અઙ્ગહીનશ્ ચ કર્તવ્યો દાપ્યશ્ચોત્તમસાહસં ।અપ્_257.076અબ્।
:પ્ 436
શક્તો હ્ય્ અમોક્ષયન્ સ્વામી દંષ્ટ્રિણઃ શૃઙ્ગિણસ્ તથા

પ્રથમં સાહસં દદ્યાદ્વિક્રુષ્ટે દ્વિગુણં તથા ।અપ્_257.077અબ્।
અચૌરઞ્ચૌરે ઽભિવદન્ દાપ્યઃ પઞ્ચશતં દમં

રાજ્ઞો ઽનિષ્ટપ્રવક્તારં તસ્યૈવાક્રોશકં તથા ।અપ્_257.078અબ્।
મૃતાઙ્ગલગ્નવિક્રેતુર્ગુરોસ્તાડયિતુસ્ તથા

તન્મન્ત્રસ્ય ચ ભેત્તારં છિત્ત્વા જિહ્વાં પ્રવાસયેત્ ।અપ્_257.079અબ્।
રાજયાનાસનારોઢુર્દણ્ડો મધ્યમસાહસઃ

દ્વિનેત્રભેદિનો રાજદ્વિષ્ટાદેશકૃતસ્ તથા ।અપ્_257.080અબ્।
વિપ્રત્વેન ચ શૂદ્રસ્ય જીવતો ઽષ્ટશતો દમઃ

યો મન્યેતાજિતો ઽસ્મીતિ ન્યાયેનાભિપરાજિતઃ ।અપ્_257.081અબ્।
તમાયાન્તં પુનર્જિત્વા દણ્ડયેદ્દ્વિગુણં દમં

રાજ્ઞાન્યાયેન યો દણ્ડો ગૃહીતો વરુણાયતં ।અપ્_257.082અબ્।
વિવેદ્ય દદ્યાદ્વિપ્રેભ્યઃ સ્વયં ત્રિંશદ્ગુણીકૃતં

ધર્મશ્ચાર્થશ્ ચ કીર્તિઞ્ચ લોકપઙ્ક્તિરુપગ્રહઃ ।અપ્_257.083અબ્।
પ્રજાભ્યો બહુમાનઞ્ચ સ્વર્ગસ્થાનઞ્ચ શાશ્વતમ્

પશ્યતો વ્યવહારાંશ્ ચ ગુણાઃ સ્યુઃ સપ્ત ભૂપતેઃ