Agni Purana · Chapter 256
:e ity āgneye mahāpurāṇe dāyavibhāgo nāma
pañcapañcāśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||
:p 424
% Chapter {256}
:ś atha ṣaṭpañcāśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
sīmāvivādādinirṇayaḥ
agnir uvāca
sīmno vivāde kṣetrasya sāmantāḥ sthavirā gaṇāḥ /AP_256.001ab/
gopāḥ sīmākṛṣāṇā ye sarve ca vanagocarāḥ
nayeyurete sīmānaṃ sthalāṅgāratuṣadrumaiḥ /AP_256.002ab/
setuvalmīkanimnāsthicaityādyair upalakṣitām
sāmantā vā samaṃgrāmāś catvāro 'ṣṭau daśāpi vā(1) /AP_256.003ab/
raktasragvasanāḥ sīmānnayeyuḥ kṣitidhāriṇaḥ
anṛte tu pṛthagdaṇḍyā rājñā madhyamasāhasam /AP_256.004ab/
abhāve jñātṛcihnānāṃ rājā sīmnaḥ pravattakaḥ
ārāmāyatanagrāmanipānodyānaveśmasu /AP_256.005ab/
eṣa eva vidhirjñeyo varṣāmvupravaheṣu ca
maryādāyāḥ prabhedeṣu kṣetrasya haraṇe tathā /AP_256.006ab/
maryādāyāś ca daṇḍyāḥ syuradhamottamamadhyamāḥ
na niṣedhyo 'lpabādhastu setuḥ kalyāṇakārakaḥ /AP_256.007ab/
parabhūmiṃ haran kūpaḥ svalpakṣetro bahūdakaḥ
svāmine yo 'nivedyaiva kṣetre setuṃ prakalpayet /AP_256.008ab/
utpanne svāmino bhogastadabhāve mahīpateḥ
phālāhatamapi kṣetraṃ yo na kuryānna kārayet /AP_256.009ab/
:n
1 catvāro 'tha daśāpi veti kha.. , ga.. , ña.. ca
:p 425
sa pradāpyo 'kṛṣṭaphalaṃ kṣetramanyena kārayet
māsānaṣṭau tu mahiṣī satyaghātasya kāriṇī /AP_256.010ab/
daṇḍanīyā tadardhantu gaustadardhamajāvikaṃ
bhakṣayitvopaviṣṭānāṃ yathoktād dviguṇo damaḥ /AP_256.011ab/
samameṣāṃ vivītepi svarāṣṭraṃ mahiṣīsamam
yāvat satyaṃ vinaṣṭantu tāvat kṣetrī phalaṃ labhet /AP_256.012ab/
pālastāḍyo 'tha gosvāmī pūrvoktaṃ daṇḍamarhati
pathi grāmavivītānte kṣetre doṣo na vidyate /AP_256.013ab/
akāmataḥ kāmacāre cauravaddaṇḍamarhati
mahotkṣotsṛṣṭapaśavaḥ sūtikāgantukā ca gauḥ /AP_256.014ab/
pālo yeṣāntu mocyā daivarājapariplutāḥ
yathārpitān paśūn gopoḥ sāyaṃ pratyarpayettathā /AP_256.015ab/
pramādamṛtanaṣṭāṃś ca pradāpyaḥ kṛtavetanaḥ
pāladoṣavināśe tu pāle daṇḍo vidhīyate /AP_256.016ab/
ardhatrayodaśapaṇaḥ svāmino dravyameva ca
grāmecchayā gopracāro bhūmirājavaśena vā /AP_256.017ab/
dvijastṛṇaidhaḥpuṣpāṇi sarvataḥ svavadāharet
dhanuḥśataṃ parīṇāho grāmakṣetrāntaraṃ bhavet /AP_256.018ab/
dve śate kharvaṭasya syānnagarasya catuḥśatam
svaṃ labhetānyavikrītaṃ kreturdoṣo 'prakāśite /AP_256.019ab/
hīnādraho hīnamūlye velāhīne ca taskaraḥ
naṣṭāpahṛtamāsādya hartāraṃ grāhayennaram /AP_256.020ab/
deśakālātipattau vā gṛhītvā svayamarpayet
:p 426
vikreturdarśanācchuddhiḥ svāmī dravyaṃ nṛpo damam /AP_256.021ab/
kretā mūlyaṃ samāpnoti tasmādyastatra vikrayī
āgamenopabhogena naṣṭaṃ bhāvyamato 'nyathā /AP_256.022ab/
pañcabandho damastasya rājñe tenāpyabhāvite
hṛtaṃ pranaṣṭaṃ yo dravyaṃ parahastādavāpnuyāt /AP_256.023ab/
anivedya nṛpe daṇḍyaḥ sa tu ṣannayatiṃ paṇān
śaulkikaiḥ sthānapālair vā naṣṭāpahṛtamāhṛtaṃ /AP_256.024ab/
arvāk saṃvatsarāt svāmī labhate parato nṛpaḥ
paṇānekaśaphe dadyāccaturaḥ pañca mānuṣe /AP_256.025ab/
mahiṣoṣṭragavāṃ dvau dvau pādaṃ pādamajāvike
svakuṭumbāvirodhena deyaṃ dārasutādṛte /AP_256.026ab/
nānvaye sati sarvasvaṃ deyaṃ yaccānyasaṃśrutam
pratigrahaḥ prakāśaḥ syāt sthāvarasya viśeṣataḥ /AP_256.027ab/
deyaṃ pratiśrutañcaiva datvā nāpaharet punaḥ
daśaikapañcasaptāhamāsatryahārdhamāsikaṃ /AP_256.028ab/
vījāyovāhyaratnastrīdohyapuṃsāṃ pratīkṣaṇam
agnau suvarṇamakṣīṇaṃ dvipalaṃ rajate śate /AP_256.029ab/
aṣṭau trapuṇi sīse ca tāmre pañcadaśāyasi
śate daśapalāvṛddhiraurṇe kārpāsike tathā /AP_256.030ab/
madhye pañcapalā jñeyā sūkṣme tu tripalā matā
kārmike romabaddhe ca triṃśadbhāgaḥ kṣayo mataḥ /AP_256.031ab/
na kṣayo na ca vṛddhistu kauśeye valkaleṣu ca
deśaṃ kālañca bhogañca jñātvā naṣṭe balābalam /AP_256.032ab/
:p 427
dravyāṇāṃ kuśalā brūyuryattaddāpyamasaṃśayam
balāddāsīkṛtaś caurair vikrītaścāpi mucyate /AP_256.033ab/
svāmiprāṇaprado bhaktatyāgāttanniṣkrayādapi
pravrajyāvasito rājño dāsa āmaraṇāntikaḥ /AP_256.034ab/
varṇānāmānulomyena dāsyaṃ na pratilomataḥ
kṛtaśilpopi nivaset kṛtakālaṃ gurorgṛhe /AP_256.035ab/
antevāsī guruprāptabhojanastratphalaptadaḥ
rājā kṛtvā pure sthānaṃ brāhmaṇānnyasya tatra tu /AP_256.036ab/
traividyaṃ vṛttimadbrūyāt svadharmaḥ pālyatāmiti
nijadharmāvirodhena yastu sāmayiko bhavet /AP_256.037ab/
so 'pi yatnena saṃrakṣyo dharmo rājakṛtaś ca yaḥ
gaṇadravyaṃ haredyastu saṃvidaṃ laṅghayecca yaḥ /AP_256.038ab/
sarvasvaharaṇaṃ kṛtvā taṃ rāṣṭrādvipravāsayet
kartavyaṃ vacanaṃ sarvaiḥ samūhahitavādibhiḥ /AP_256.039ab/
yastatra viparītaḥ syātsa dāpyaḥ prathamaṃ damam
samūhakāryaprahito yallabhettattadarpayet /AP_256.040ab/
ekādaśaguṇaṃ dāpyo yadyasau nārpayet svayam
vedajñāḥ śucayo 'lubdhā bhaveyuḥ kāryacintakāḥ /AP_256.041ab/
kartavyaṃ vacanaṃ teṣāṃ samūhahitavādināṃ
śreṇinaigamapākhaṇḍigaṇānāmapyayaṃ vidhiḥ /AP_256.042ab/
bhedañcaiṣāṃ nṛpo rakṣet pūrvavṛttiñca pālayet
gṛhītavetanaḥ karma tyajan dviguṇamāvahet /AP_256.043ab/
agṛhīte samaṃ dāpyo bhṛtyai rakṣya upaskaraḥ
:p 428
dāpyastu daśamaṃ bhāgaṃ bāṇijyapaśusasyataḥ /AP_256.044ab/
aniścitya bhṛtiṃ yastu kārayetsa mahīkṣitā
deśaṃ kālañca yo 'tīyāt karma kuryācca yo 'nyathā /AP_256.045ab/
tatra tu svāminaśchando 'dhikaṃ deyaṃ kṛte 'dhike
yo yāvat kurute karma tāvattasya tu vetanam /AP_256.046ab/
ubhayorapyasādhyañcet sādhye kuryādyathāśrutam
arājadaivikannaṣṭaṃ bhāṇḍaṃ dāpyastu vāhakaḥ /AP_256.047ab/
prasthānavighnakṛccaiva pradāpyo dviguṇāṃ bhṛtim
prakrānte saptamaṃ bhāgaṃ caturthaṃ pathi saṃtyajan /AP_256.048ab/
bhṛtimardhapathe sarvāṃ pradāpyastyājakoapi ca
glahe śatikavṛddhestu sabhikaḥ pañcakaṃ gataṃ /AP_256.049ab/
gṛhṇīyāddhūrtakitavāditarāddaśakaṃ śataṃ
sa samyakpālito dadyādrājñe bhāgaṃ yathākṛtaṃ /AP_256.050ab/
jitamudgrāhayejjetre dadyātsatyaṃ vacaḥ kṣamī
prāpte nṛpatinā bhāge prasiddhe dhūrtamaṇḍale /AP_256.051ab/
jitaṃ saśabhike sthāne dāpayedanyathā na tu
draṣṭāro vyavahārāṇāṃ sākṣiṇaś ca ta eva hi /AP_256.052ab/
rājñā sacihnā nirvāsyāḥ kūṭākṣopadhidevinaḥ
dyūtamekamukhaṃ kāryaṃ taskarajñānakāraṇāt /AP_256.053ab/
eṣa eva vidhirjñeyaḥ prāṇidyūte samāhvaye
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0