અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 256

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે દાયવિભાગો નામ
પઞ્ચપઞ્ચાશદધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ ॥
:પ્ 424
% છપ્તેર્ {256}
:શ્ અથ ષટ્પઞ્ચાશદધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ
સીમાવિવાદાદિનિર્ણયઃ
અગ્નિર્ ઉવાચ
સીમ્નો વિવાદે ક્ષેત્રસ્ય સામન્તાઃ સ્થવિરા ગણાઃ ।અપ્_256.001અબ્।
ગોપાઃ સીમાકૃષાણા યે સર્વે ચ વનગોચરાઃ

નયેયુરેતે સીમાનં સ્થલાઙ્ગારતુષદ્રુમૈઃ ।અપ્_256.002અબ્।
સેતુવલ્મીકનિમ્નાસ્થિચૈત્યાદ્યૈર્ ઉપલક્ષિતામ્

સામન્તા વા સમંગ્રામાશ્ ચત્વારો ઽષ્ટૌ દશાપિ વા(1) ।અપ્_256.003અબ્।
રક્તસ્રગ્વસનાઃ સીમાન્નયેયુઃ ક્ષિતિધારિણઃ

અનૃતે તુ પૃથગ્દણ્ડ્યા રાજ્ઞા મધ્યમસાહસમ્ ।અપ્_256.004અબ્।
અભાવે જ્ઞાતૃચિહ્નાનાં રાજા સીમ્નઃ પ્રવત્તકઃ

આરામાયતનગ્રામનિપાનોદ્યાનવેશ્મસુ ।અપ્_256.005અબ્।
એષ એવ વિધિર્જ્ઞેયો વર્ષામ્વુપ્રવહેષુ ચ

મર્યાદાયાઃ પ્રભેદેષુ ક્ષેત્રસ્ય હરણે તથા ।અપ્_256.006અબ્।
મર્યાદાયાશ્ ચ દણ્ડ્યાઃ સ્યુરધમોત્તમમધ્યમાઃ

ન નિષેધ્યો ઽલ્પબાધસ્તુ સેતુઃ કલ્યાણકારકઃ ।અપ્_256.007અબ્।
પરભૂમિં હરન્ કૂપઃ સ્વલ્પક્ષેત્રો બહૂદકઃ

સ્વામિને યો ઽનિવેદ્યૈવ ક્ષેત્રે સેતું પ્રકલ્પયેત્ ।અપ્_256.008અબ્।
ઉત્પન્ને સ્વામિનો ભોગસ્તદભાવે મહીપતેઃ

ફાલાહતમપિ ક્ષેત્રં યો ન કુર્યાન્ન કારયેત્ ।અપ્_256.009અબ્।
:ન્
1 ચત્વારો ઽથ દશાપિ વેતિ ખ.. , ગ.. , ઞ.. ચ
:પ્ 425
સ પ્રદાપ્યો ઽકૃષ્ટફલં ક્ષેત્રમન્યેન કારયેત્

માસાનષ્ટૌ તુ મહિષી સત્યઘાતસ્ય કારિણી ।અપ્_256.010અબ્।
દણ્ડનીયા તદર્ધન્તુ ગૌસ્તદર્ધમજાવિકં

ભક્ષયિત્વોપવિષ્ટાનાં યથોક્તાદ્ દ્વિગુણો દમઃ ।અપ્_256.011અબ્।
સમમેષાં વિવીતેપિ સ્વરાષ્ટ્રં મહિષીસમમ્

યાવત્ સત્યં વિનષ્ટન્તુ તાવત્ ક્ષેત્રી ફલં લભેત્ ।અપ્_256.012અબ્।
પાલસ્તાડ્યો ઽથ ગોસ્વામી પૂર્વોક્તં દણ્ડમર્હતિ

પથિ ગ્રામવિવીતાન્તે ક્ષેત્રે દોષો ન વિદ્યતે ।અપ્_256.013અબ્।
અકામતઃ કામચારે ચૌરવદ્દણ્ડમર્હતિ

મહોત્ક્ષોત્સૃષ્ટપશવઃ સૂતિકાગન્તુકા ચ ગૌઃ ।અપ્_256.014અબ્।
પાલો યેષાન્તુ મોચ્યા દૈવરાજપરિપ્લુતાઃ

યથાર્પિતાન્ પશૂન્ ગોપોઃ સાયં પ્રત્યર્પયેત્તથા ।અપ્_256.015અબ્।
પ્રમાદમૃતનષ્ટાંશ્ ચ પ્રદાપ્યઃ કૃતવેતનઃ

પાલદોષવિનાશે તુ પાલે દણ્ડો વિધીયતે ।અપ્_256.016અબ્।
અર્ધત્રયોદશપણઃ સ્વામિનો દ્રવ્યમેવ ચ

ગ્રામેચ્છયા ગોપ્રચારો ભૂમિરાજવશેન વા ।અપ્_256.017અબ્।
દ્વિજસ્તૃણૈધઃપુષ્પાણિ સર્વતઃ સ્વવદાહરેત્

ધનુઃશતં પરીણાહો ગ્રામક્ષેત્રાન્તરં ભવેત્ ।અપ્_256.018અબ્।
દ્વે શતે ખર્વટસ્ય સ્યાન્નગરસ્ય ચતુઃશતમ્

સ્વં લભેતાન્યવિક્રીતં ક્રેતુર્દોષો ઽપ્રકાશિતે ।અપ્_256.019અબ્।
હીનાદ્રહો હીનમૂલ્યે વેલાહીને ચ તસ્કરઃ

નષ્ટાપહૃતમાસાદ્ય હર્તારં ગ્રાહયેન્નરમ્ ।અપ્_256.020અબ્।
દેશકાલાતિપત્તૌ વા ગૃહીત્વા સ્વયમર્પયેત્

:પ્ 426
વિક્રેતુર્દર્શનાચ્છુદ્ધિઃ સ્વામી દ્રવ્યં નૃપો દમમ્ ।અપ્_256.021અબ્।
ક્રેતા મૂલ્યં સમાપ્નોતિ તસ્માદ્યસ્તત્ર વિક્રયી

આગમેનોપભોગેન નષ્ટં ભાવ્યમતો ઽન્યથા ।અપ્_256.022અબ્।
પઞ્ચબન્ધો દમસ્તસ્ય રાજ્ઞે તેનાપ્યભાવિતે

હૃતં પ્રનષ્ટં યો દ્રવ્યં પરહસ્તાદવાપ્નુયાત્ ।અપ્_256.023અબ્।
અનિવેદ્ય નૃપે દણ્ડ્યઃ સ તુ ષન્નયતિં પણાન્

શૌલ્કિકૈઃ સ્થાનપાલૈર્ વા નષ્ટાપહૃતમાહૃતં ।અપ્_256.024અબ્।
અર્વાક્ સંવત્સરાત્ સ્વામી લભતે પરતો નૃપઃ

પણાનેકશફે દદ્યાચ્ચતુરઃ પઞ્ચ માનુષે ।અપ્_256.025અબ્।
મહિષોષ્ટ્રગવાં દ્વૌ દ્વૌ પાદં પાદમજાવિકે

સ્વકુટુમ્બાવિરોધેન દેયં દારસુતાદૃતે ।અપ્_256.026અબ્।
નાન્વયે સતિ સર્વસ્વં દેયં યચ્ચાન્યસંશ્રુતમ્

પ્રતિગ્રહઃ પ્રકાશઃ સ્યાત્ સ્થાવરસ્ય વિશેષતઃ ।અપ્_256.027અબ્।
દેયં પ્રતિશ્રુતઞ્ચૈવ દત્વા નાપહરેત્ પુનઃ

દશૈકપઞ્ચસપ્તાહમાસત્ર્યહાર્ધમાસિકં ।અપ્_256.028અબ્।
વીજાયોવાહ્યરત્નસ્ત્રીદોહ્યપુંસાં પ્રતીક્ષણમ્

અગ્નૌ સુવર્ણમક્ષીણં દ્વિપલં રજતે શતે ।અપ્_256.029અબ્।
અષ્ટૌ ત્રપુણિ સીસે ચ તામ્રે પઞ્ચદશાયસિ

શતે દશપલાવૃદ્ધિરૌર્ણે કાર્પાસિકે તથા ।અપ્_256.030અબ્।
મધ્યે પઞ્ચપલા જ્ઞેયા સૂક્ષ્મે તુ ત્રિપલા મતા

કાર્મિકે રોમબદ્ધે ચ ત્રિંશદ્ભાગઃ ક્ષયો મતઃ ।અપ્_256.031અબ્।
ન ક્ષયો ન ચ વૃદ્ધિસ્તુ કૌશેયે વલ્કલેષુ ચ

દેશં કાલઞ્ચ ભોગઞ્ચ જ્ઞાત્વા નષ્ટે બલાબલમ્ ।અપ્_256.032અબ્।
:પ્ 427
દ્રવ્યાણાં કુશલા બ્રૂયુર્યત્તદ્દાપ્યમસંશયમ્

બલાદ્દાસીકૃતશ્ ચૌરૈર્ વિક્રીતશ્ચાપિ મુચ્યતે ।અપ્_256.033અબ્।
સ્વામિપ્રાણપ્રદો ભક્તત્યાગાત્તન્નિષ્ક્રયાદપિ

પ્રવ્રજ્યાવસિતો રાજ્ઞો દાસ આમરણાન્તિકઃ ।અપ્_256.034અબ્।
વર્ણાનામાનુલોમ્યેન દાસ્યં ન પ્રતિલોમતઃ

કૃતશિલ્પોપિ નિવસેત્ કૃતકાલં ગુરોર્ગૃહે ।અપ્_256.035અબ્।
અન્તેવાસી ગુરુપ્રાપ્તભોજનસ્ત્રત્ફલપ્તદઃ

રાજા કૃત્વા પુરે સ્થાનં બ્રાહ્મણાન્ન્યસ્ય તત્ર તુ ।અપ્_256.036અબ્।
ત્રૈવિદ્યં વૃત્તિમદ્બ્રૂયાત્ સ્વધર્મઃ પાલ્યતામિતિ

નિજધર્માવિરોધેન યસ્તુ સામયિકો ભવેત્ ।અપ્_256.037અબ્।
સો ઽપિ યત્નેન સંરક્ષ્યો ધર્મો રાજકૃતશ્ ચ યઃ

ગણદ્રવ્યં હરેદ્યસ્તુ સંવિદં લઙ્ઘયેચ્ચ યઃ ।અપ્_256.038અબ્।
સર્વસ્વહરણં કૃત્વા તં રાષ્ટ્રાદ્વિપ્રવાસયેત્

કર્તવ્યં વચનં સર્વૈઃ સમૂહહિતવાદિભિઃ ।અપ્_256.039અબ્।
યસ્તત્ર વિપરીતઃ સ્યાત્સ દાપ્યઃ પ્રથમં દમમ્

સમૂહકાર્યપ્રહિતો યલ્લભેત્તત્તદર્પયેત્ ।અપ્_256.040અબ્।
એકાદશગુણં દાપ્યો યદ્યસૌ નાર્પયેત્ સ્વયમ્

વેદજ્ઞાઃ શુચયો ઽલુબ્ધા ભવેયુઃ કાર્યચિન્તકાઃ ।અપ્_256.041અબ્।
કર્તવ્યં વચનં તેષાં સમૂહહિતવાદિનાં

શ્રેણિનૈગમપાખણ્ડિગણાનામપ્યયં વિધિઃ ।અપ્_256.042અબ્।
ભેદઞ્ચૈષાં નૃપો રક્ષેત્ પૂર્વવૃત્તિઞ્ચ પાલયેત્

ગૃહીતવેતનઃ કર્મ ત્યજન્ દ્વિગુણમાવહેત્ ।અપ્_256.043અબ્।
અગૃહીતે સમં દાપ્યો ભૃત્યૈ રક્ષ્ય ઉપસ્કરઃ

:પ્ 428
દાપ્યસ્તુ દશમં ભાગં બાણિજ્યપશુસસ્યતઃ ।અપ્_256.044અબ્।
અનિશ્ચિત્ય ભૃતિં યસ્તુ કારયેત્સ મહીક્ષિતા

દેશં કાલઞ્ચ યો ઽતીયાત્ કર્મ કુર્યાચ્ચ યો ઽન્યથા ।અપ્_256.045અબ્।
તત્ર તુ સ્વામિનશ્છન્દો ઽધિકં દેયં કૃતે ઽધિકે

યો યાવત્ કુરુતે કર્મ તાવત્તસ્ય તુ વેતનમ્ ।અપ્_256.046અબ્।
ઉભયોરપ્યસાધ્યઞ્ચેત્ સાધ્યે કુર્યાદ્યથાશ્રુતમ્

અરાજદૈવિકન્નષ્ટં ભાણ્ડં દાપ્યસ્તુ વાહકઃ ।અપ્_256.047અબ્।
પ્રસ્થાનવિઘ્નકૃચ્ચૈવ પ્રદાપ્યો દ્વિગુણાં ભૃતિમ્

પ્રક્રાન્તે સપ્તમં ભાગં ચતુર્થં પથિ સંત્યજન્ ।અપ્_256.048અબ્।
ભૃતિમર્ધપથે સર્વાં પ્રદાપ્યસ્ત્યાજકોઅપિ ચ

ગ્લહે શતિકવૃદ્ધેસ્તુ સભિકઃ પઞ્ચકં ગતં ।અપ્_256.049અબ્।
ગૃહ્ણીયાદ્ધૂર્તકિતવાદિતરાદ્દશકં શતં

સ સમ્યક્પાલિતો દદ્યાદ્રાજ્ઞે ભાગં યથાકૃતં ।અપ્_256.050અબ્।
જિતમુદ્ગ્રાહયેજ્જેત્રે દદ્યાત્સત્યં વચઃ ક્ષમી

પ્રાપ્તે નૃપતિના ભાગે પ્રસિદ્ધે ધૂર્તમણ્ડલે ।અપ્_256.051અબ્।
જિતં સશભિકે સ્થાને દાપયેદન્યથા ન તુ

દ્રષ્ટારો વ્યવહારાણાં સાક્ષિણશ્ ચ ત એવ હિ ।અપ્_256.052અબ્।
રાજ્ઞા સચિહ્ના નિર્વાસ્યાઃ કૂટાક્ષોપધિદેવિનઃ

દ્યૂતમેકમુખં કાર્યં તસ્કરજ્ઞાનકારણાત્ ।અપ્_256.053અબ્।
એષ એવ વિધિર્જ્ઞેયઃ પ્રાણિદ્યૂતે સમાહ્વયે