Language

ENहिગુ
Scripture Library

Agni Purana · Chapter 240

240.001

:e ity āgneye mahāpurāṇe ṣāḍguṇyaṃ nāma
ekonacatvārtiṃśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||
:n
1 ubhayorityādiḥ, svayaṃ vrajedityantaḥ pāṭhaḥ ja.. pustake
nāsti
2 balotkaramiti ga.. , gha.. , ja.. , ña.. ca
:p 369
% Chapter {240}
:ś atha catvāriṃśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
samādiḥ
rāma uvāca
prabhavotsāhaśaktibhyāṃ mantraśaktiḥ praśasyate /AP_240.001ab/
prabhāvotsāhavān kāvyo jito devapurodhasā

240.002

mantrayeteha kāryāṇi nānāptair nāvipaścitā /AP_240.002ab/
aśakyārambhavṛttīnāṃ kutaḥ kleśādṛte phalaṃ

240.003

avijñātasya vijñānaṃ vijñātasya ca niś cayaḥ /AP_240.003ab/
arthadvaidhasya sandehacchedanaṃ śeṣadarśanaṃ

240.004

sahāyāḥ sādhanopāyā vibhāgo deśakālayoḥ /AP_240.004ab/
vipatteś ca pratīkāraḥ pañcāṅgo mantra iṣyate(1)

240.005

manaḥprasādaḥ śraddhā ca tathā karaṇapāṭavaṃ /AP_240.005ab/
sahāyotthānasampacca karmaṇāṃ siddhilakṣaṇaṃ

240.006

madaḥ pramādaḥ kāmaś ca suptapralapitāni ca /AP_240.006ab/
bhindanti mantraṃ pracchannāḥ kāminyo ramatāntathā

240.007

pragalbhaḥ smṛtimānvāgmīśastre śāstre ca niṣṭhitaḥ /AP_240.007ab/
abhyastakarmā nṛpaterdūto bhaviturmarhati

240.008

nisṛṣṭārtho mitārthaś ca tathā śāsanahārakaḥ(2) /AP_240.008ab/
sāmarthyāt pādato hīno dūtastu trividhaḥ smṛtaḥ

240.009

nāvijñātaṃ puraṃ śatroḥ praviśecca na śaṃsadaṃ /AP_240.009ab/
:n
1 naya iṣyate iti kha.. , gha.. ca
2 śāsanaśāsaka iti kha.. , cha.. ca
:p 370
kālamīkṣeta kāryārthamanujñātaś ca niṣpatet

240.010

chidrañca śatrorjānīyāt koṣamitrabalāni ca /AP_240.010ab/
rāgāparāgau jānīyād dṛṣṭigātraviceṣṭitaiḥ(1)

240.011

kuryāccaturvidhaṃ stortraṃ pakṣayorubhayorapi /AP_240.011ab/
tapasvivyañjanopetaiḥ sucaraiḥ(2) saha saṃvaset

240.012

caraḥ prakāśo dūtaḥ syādaprakāśaś caro dvidhā /AP_240.012ab/
baṇik kṛṣībalo liṅgī bhikṣukādyātmakāś carāḥ

240.013

yāyādariṃ vyasaninaṃ niṣphale(3) dūtaceṣṭite /AP_240.013ab/
prakṛtavyasanaṃ yatsyāttat samīkṣya samutpatet

240.014

anayādvyasyati śreyastasmāttadvyasanaṃ smṛtaṃ /AP_240.014ab/
hutāśano jalaṃ vyādhirdurbhikṣaṃ marakaṃ tathā

240.015

iti pañcavidhaṃ daivaṃ vyasanaṃ mānuṣaṃ paraṃ /AP_240.015ab/
daivaṃ puruṣakāreṇa śāntyā ca praśamannayet

240.016

utthāpitena nītyā ca mānuṣaṃ vyasanaṃ haret /AP_240.016ab/
mantro mantraphalāvāptiḥ kāryānuṣṭhānamāyatiḥ

240.017

āyavyayau daṇḍanītiramitrapratiṣedhanaṃ /AP_240.017ab/
vyasanasya pratīkāro rājyarājābhirakṣaṇaṃ

240.018

ityamātyasya karmedaṃ hanti savyasanānvitaḥ /AP_240.018ab/
hiraṇyadhānyavastrāṇi vāhanaṃ prajayā bhavet

240.019

tathānye dravyanicayā danti savyasanā prajā /AP_240.019ab/
prajānāmāpadisthānāṃ rakṣaṇaṃ koṣadaṇḍayoḥ

240.020

:n
1 dṛṣṭivaktraviceṣṭitair iti ga.. , gha.. , cha.. , jha.. , ña.. ca
2 svacarair iti ja..
3 viphale iti gha.. , jha.. , ña.. ca
:p 371
paurādyāścopakurvanti saṃśrayādiha durdinaṃ /AP_240.020ab/
tūṣṇīṃ yuddhaṃ janatrāṇaṃ mitrāmitraparigrahaḥ

240.021

sāmantādi kṛte doṣe naśyettadvyasanācca tat /AP_240.021ab/
bhṛtyānāṃ bharaṇaṃ dānaṃ prajāmitraparigrahaḥ

240.022

dharmakāmādibhedaś ca durgasaṃskārabhūṣaṇaṃ /AP_240.022ab/
koṣāttadvyasanāddhanti koṣamūlo hi bhūpatiḥ

240.023

mitrāmitrāvanīhemasādhanaṃ ripumardanaṃ /AP_240.023ab/
dūrakāryāśukāritvaṃ daṇḍāttadvyasanāddharet

240.024

sastambhayati mitrāṇi amitraṃ nāśayatyapi /AP_240.024ab/
dhanādyair upakāritvaṃ mitrāttadvyasanāddharet(1)

240.025

rājā savyasanī hanyādrājakāryāṇi yāni ca /AP_240.025ab/
vāgdaṇḍayoś ca pāruṣyamarthadūṣaṇameva ca

240.026

pānaṃ strī mṛgayā dyūtaṃ vyasanāni mahīpateḥ /AP_240.026ab/
ālasyaṃ stabdhatā darpaḥ pramādo dvaidhakāritā

240.027

iti pūrvopadiṣṭañca sacivavyasanaṃ smṛtaṃ /AP_240.027ab/
anāvṛṣṭiś ca pīḍādau rāṣṭravyasanamucyate

240.028

viśīrṇayantraprākāraparikhātvamaśastratā /AP_240.028ab/
kṣīṇayā senayā naddhaṃ durgavyasanamucyate

240.029

vyayīkṛtaḥ parikṣipto 'prajito 'sañcitas tathā /AP_240.029ab/
daṣito darasaṃsthaś ca koṣavyasanamucyate

240.030

uparuddhaṃ parikṣiptamamānitavimānitaṃ /AP_240.030ab/
:n
1 saṃstambhayatītyādiḥ, mitrāttadvyasanāddharedityantaḥ
pāṭhaḥ cha.puatake nāsti
:p 372
abhūtaṃ vyādhitaṃ śrāntaṃ dūrāyātannavāgataṃ

240.031

parikṣīṇaṃ pratihataṃ prahatāgratarantathā /AP_240.031ab/
āśānirvedabhūyiṣṭhamanṛtaprāptameva ca

240.032

kalatragarbhannikṣiptamantaḥśalpaṃ tathaiva ca /AP_240.032ab/
vicchinnavīvadhāsāraṃ śūnyamūlaṃ tathaiva ca

240.033

asvāmyasaṃhataṃ vāpi bhinnakūṭaṃ tathaiva ca /AP_240.033ab/
duṣpārṣṇigrāhamarthañca balavyasanamucyate

240.034

daivopapīḍitaṃ mitraṃ grastaṃ śatrubalena ca /AP_240.034ab/
kāmakrodhādisaṃyuktamutsāhādaribhirbhavet

240.035

arthasya dūṣaṇaṃ krodhāt pāruṣyaṃ vākyadaṇḍayoḥ /AP_240.035ab/
kāmajaṃ mṛgayā dyūtaṃ vyasanaṃ pānakaṃ striyaḥ

240.036

vākpāruṣyaṃ paraṃ loke udvejanamanarthakaṃ /AP_240.036ab/
asiddhasādhanaṃ daṇḍastaṃ yuktyānayennṛpaḥ

240.037

udvejayati bhūtāni daṇḍapāruṣyavān nṛpaḥ /AP_240.037ab/
bhūtānyudvejyamānāni dviṣatāṃ yānti saṃśrayaṃ

240.038

vivṛddhāḥ śatravaś caiva vināśāya bhavanti te /AP_240.038ab/
dūṣyasya dūṣaṇārthañca parityāgo mahīyasaḥ

240.039

arthasya nītitattvajñair arthadūṣaṇamucyate /AP_240.039ab/
pānāt kāryādino jñānaṃ mṛgayāto 'ritaḥ kṣayaḥ

240.040

jitaśramārthaṃ mṛgayāṃ vicaredrakṣite vane /AP_240.040ab/
dharmārthaprāṇamāśādi dyūte syāt kalahādikaṃ

240.041

kālātipāto dharmārthapī.rā strīvyasanādbhavet /AP_240.041ab/
pānadoṣāt prāṇanāśaḥ kāryākāryāviniś cayaḥ

240.042

:p 373
skandhāvāraniveśajño nimittajño ripuṃ jayet /AP_240.042ab/
skandhāvārasya madhye tu sakoṣaṃ nṛpatergṛhaṃ

240.043

maulībhūtaṃ śreṇisuhṛddviṣadāṭavikaṃ balaṃ /AP_240.043ab/
rājaharmyaṃ samāvṛtya krameṇa viniveśayet(1)

240.044

sainyaikadeśaḥ sannaddhaḥ senāpatipuraḥsaraḥ /AP_240.044ab/
paribhrameccatvarāṃś ca maṇḍalena vahir niśi

240.045

vārtāḥ svakā vijānīyāddarasīmāntacāriṇaḥ /AP_240.045ab/
nirgacchet praviśeccaiva sarva evopalakṣitaḥ

240.046

sāmadānaṃ ca bhedaś ca daṇḍopekṣendrajālakaṃ /AP_240.046ab/
māyopāyāḥ sapta pare nikṣipetsādhanāya tān

240.047

caturvidhaṃ smṛtaṃ sāma upakārānukīrtanāt /AP_240.047ab/
mithaḥsambanhdakathanaṃ mṛdupūrvaṃ ca bhāṣaṇaṃ

240.048

āyāte darśanaṃ vācā tavāhamiti cārpaṇaṃ /AP_240.048ab/
yaḥ samprāptadhanotsarga uttamādhamamadhyamaḥ

240.049

pratidānaṃ tadā tasya gṛhītasyānumodanaṃ /AP_240.049ab/
dravyadānamapūrvaṃ ca svayaṅgrāhapravartanaṃ(2)

240.050

deyaś ca pratimokṣaś ca dānaṃ pañcavidhaṃ smṛtaṃ /AP_240.050ab/
sneharāgāpanayanasaṃharṣotpādanaṃ tathā

240.051

mitho bhedaś ca bhedajñair bhedaś ca trividhaḥ smṛtaḥ /AP_240.051ab/
badho 'rthaharaṇaṃ caiva parikleśastridhā damaḥ

240.052

prakāśaścāprakāśaś ca lokadviṣṭān prakāśataḥ /AP_240.052ab/
udvijeta hatair lokasteṣu piṇḍaḥ praśasyate

240.053

:n
1 pariveśayediti kha..
2 tathaiva supravartanamiti ja.. , ṭa.. ca
:p 374
viśeṣeṇopaniṣidyogair hanyācchastrādinā dviṣaḥ /AP_240.053ab/
jātimātraṃ dvijaṃ naiva hanyāt sāmottaraṃ vaśe

240.054

pralimpanniva cetāṃsi dṛṣṭvāsādhu pibanniva /AP_240.054ab/
grasannivāmṛtaṃ sāma prayuñjīta priyaṃ vacaḥ

240.055

mithyābhiśastaḥ śrīkāma āhūyāpratimānitaḥ /AP_240.055ab/
rājadveṣī cātikara ātmasambhāvitas tathā

240.056

vicchinnadharmakāmārthaḥ kruddho mānī vimānitaḥ /AP_240.056ab/
akāraṇāt parityaktaḥ kṛtavairo 'pi sāntvitaḥ

240.057

hṛtadravyakalatraś ca pūjārho 'pratipūjitaḥ /AP_240.057ab/
etāṃstu bhedayecchatrau sthitānnityān suśaṅkitān

240.058

āgatān pūjayet kāmair nijāṃś ca praśamannayet /AP_240.058ab/
sāmadṛṣṭānusandhānamatyugrabhayadarśanaṃ

240.059

pradhānadānamānaṃ ca bhedopāyāḥ prakīrtitāḥ /AP_240.059ab/
mitraṃ hataṃ kāṣṭhamiva ghuṇajagdhaṃ viśīryate

240.060

triśaktirdeśakālajño daṇḍenāstaṃ nayedarīn /AP_240.060ab/
maitrīpradhānaṃ kalyāṇabuddhiṃ sāntvena sādhayet

240.061

lubdhaṃ kṣīṇañca dānena mitrānanyonyaśaṅkayā /AP_240.061ab/
daṇḍasya darśanādduṣṭān putrabhrātādi sāmataḥ

240.062

dānabhedaiś camūmukhyān yodhān(1) janapadadikān /AP_240.062ab/
sāmāntāṭavikān bhedadaṇḍābhyāmaparāddhakān

240.063

devatāpratimānantu pūjayāntargatair naraiḥ /AP_240.063ab/
pumān strīvastrasaṃvīto niśi cādbhutadarśanaḥ

240.064

:n
1 dānabhedaiś caiva mukhyān paurāniti ja..
:p 375
vetālolkāpiśācānāṃ śivānāṃ ca svarūpakī /AP_240.064ab/
kāmato rūpadhāritvaṃ śastrāgnyaśmāmbuvarṣaṇaṃ

240.065

tamo 'nilo 'nalo megha iti māyā hy amānuṣī /AP_240.065ab/
jaghāna kīcakaṃ bhīma āsthitaḥ strīrūpatāṃ

240.066

anyāye vyasane yuddhe pravṛttasyānivāraṇaṃ /AP_240.066ab/
upekṣeyaṃ smṛtā bhrātopekṣitaś ca hiḍimbayā

240.067

meghāndhakāravṛṣṭyagniparvatādbhutadarśanaṃ /AP_240.067ab/
darasthānaṃ ca sainyānāṃ darśanaṃ dhvajaśālināṃ

240.068

chinnapāṭitabhinnānāṃ saṃsṛtānāṃ ca darśanaṃ /AP_240.068ab/
itīndrajālaṃ dviṣatāmbhotyarthamupakalpayet

Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc