Agni Purana · Chapter 239
:e ity āgneye mahāpurāṇe rājadharmo nāma
aṣṭatriṃśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||
% Chapter {239}
:ś athonacatvāriṃśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
ṣāḍguṇyaṃ
rāma uvāca
maṇḍalaṃ cintayet mukhyaṃ rājā dvādaśarājakaṃ /AP_239.001ab/
arirmitramarermitraṃ mitramitramataḥ paraṃ
:n
1 rājyaṃ rāṣṭrañceti kha.. , cha.. , ña.. ca
2 lakṣayediti ña..
:p 366
tathārimitramitrañca vijigīṣoḥ puraḥ smṛtāḥ(1) /AP_239.002ab/
pārṣṇigrāhaḥ smṛtaḥ paścādākrandastadanantaraṃ
āsārāvanayoś caivaṃ vijagīṣāś ca maṇḍalaṃ /AP_239.003ab/
areś ca vijigīṣoś ca madhyamo bhūmyanantaraḥ
anugrahe saṃhatayor nigrahe vyastayoḥ prabhuḥ /AP_239.004ab/
maṇḍalādvahireteṣāmudāsīno balādhikaḥ
anugrahe saṃhatānāṃ vyastānāṃ ca budhe prabhuḥ /AP_239.005ab/
sandhiñca vigrahaṃ yānamāsānadi vadāmi te
balavadvigrahītena sandhiṃ kuryācchivāya ca /AP_239.006ab/
kapāla upahāraś ca santānaḥ saṅgatas tathā
upanyāsaḥ pratīkāraḥ saṃyogaḥ puruṣāntaraḥ /AP_239.007ab/
adṛṣṭanara ādiṣṭa ātmāpi sa upagrahaḥ
parikramas tathā chinnas tathā ca paradūṣaṇaṃ /AP_239.008ab/
skandhopayeyaḥ sandhiś ca sandhayaḥ ṣoḍaśeritāḥ
parasparopakāraś ca maitraḥ sambandhakas tathā(2) /AP_239.009ab/
upahārāś ca catvārasteṣu mukhyāś ca sandhayaḥ
bālo vṛddho dīrgharogas tathā bandhuvahiṣkṛtaḥ /AP_239.010ab/
mauruko bhīrukajano lubdho lubdhajanas tathā
viraktaprakṛtiś caiva viṣayeṣvatiśaktimān /AP_239.011ab/
anekacittamantraś ca devabrāhmaṇanindakaḥ
daivopahatakaś caiva daivanindaka eva ca /AP_239.012ab/
durbhikṣavyasanopeto balavyasanasaṅkulaḥ
:n
1 puraḥsthitā iti kha.. , cha.. ca
2 maitraḥ sukhakarastatheti ga..
:p 367
svadeśastho bahuripurmuktaḥ kālena yaś ca ha /AP_239.013ab/
satyadharmavyapetaś ca viṃśatiḥ puruṣā amī
ertaiḥ sandhiṃ na kurvīta vigṛhṇīyāttu kebalaṃ /AP_239.014ab/
parasparāpakāreṇa puṃsāṃ bhavati vigrahaḥ
ātmano 'bhyudayākāṅkṣī pīḍyamānaḥ pareṇa vā /AP_239.015ab/
deśakālabalopetaḥ prārabheteha vigrahaṃ(1)
rājyastrīsthānadeśānāṃ jñānasya ca balasya ca /AP_239.016ab/
apahārī(2) mado mānaḥ pīḍā vaiṣayikī tathā
jñānātmaśaktidharmāṇāṃ(3) vighāto daivameva ca /AP_239.017ab/
mitrārthañcāpamānaś ca tathā bandhuvināśanaṃ
bhūtānugrahavicchedas tathā maṇḍaladūṣaṇaṃ /AP_239.018ab/
ekārthābhiniveśatvamiti vigrahayonayaḥ
sāpatnyaṃ vāstujaṃ strījaṃ vāgjātamaparādhajaṃ /AP_239.019ab/
vairaṃ pañcavidhaṃ proktaṃ sādhanaiḥ praśamannayet
kiñcitphalaṃ niṣphalaṃ vā sandigdhaphalameva ca /AP_239.020ab/
tadātve doṣajananamāyatyāñcaiva niṣphalaṃ
āyatyāñca tadātve ca doṣasañjananaṃ tathā /AP_239.021ab/
aparijñātavīryeṇa pareṇa stobhito 'pi vā
parārthaṃ strīnimittañca dīrghakālaṃ dvijaiḥ saha /AP_239.022ab/
akāladaivayuktena baloddhatasakhena ca
:n
1 ātmana ity adiḥ, vigrahamityantaḥ pāṭhaḥ ga..pustake nāsti
2 avahāra iti gha..
3 jñānārthaśaktidharmāṇāmiti ña..
:p 368
tadātve phalasaṃyuktamāyatyāṃ phalavarjitaṃ /AP_239.023ab/
āyatyāṃ phalasaṃyuktaṃ tadātve niṣphalaṃ tathā
itīmaṃ ṣoḍaśavidhannakuryādeva vigrahaṃ /AP_239.024ab/
tadātvāyatisaṃśuddhaṃ karma rājā sadācaret
hṛṣṭaṃ puṣṭaṃ balaṃ matvā gṛhṇīyādviparītakaṃ /AP_239.025ab/
mitramākranda āsāro yadā syurdṛḍhabhaktayaḥ
parasya viparītañca tadā vigrahamācaret /AP_239.026ab/
vigṛhya sandhāya tathā sambhūyātha prasaṅgataḥ
upekṣayā ca nipuṇair yānaṃ pañcavidhaṃ smṛtaṃ /AP_239.027ab/
parasparasya sāmarthyavighātādāsanaṃ smṛtaṃ
areś ca vijagīṣoś ca yānavat pañcadhā smṛtam /AP_239.028ab/
balinīrdviṣatormadhye vācātmānaṃ samarpayan
dvaidhībhāvena tiṣṭheta kākākṣivadalakṣitaḥ /AP_239.029ab/
ubhayorapi sampāte seveta balavattaraṃ
yadā dvāvapi necchetāṃ saṃśleṣaṃ jātasaṃvidau /AP_239.030ab/
tadopasarpettacchatrumadhikaṃ vā svayaṃ vrajet(1)
ucchidyamāno balinā nirupāyapratikriyaḥ /AP_239.031ab/
kuloddhataṃ satyamāryamāseveta balotkaṭaṃ(2)
taddarśanopāstikatā nityantadbhāvabhāvitā /AP_239.032ab/
tatkāritapraśriyatā vṛttaṃ saṃśrayiṇaḥ śrutaṃ
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0