Language

ENहिગુ
Scripture Library

Agni Purana · Chapter 24

24.001

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye ādimūrtyādipūjāvidhirnāma
trayoviṃśo 'dhyāyaḥ
% Chapter {24}
:ś atha caturviṃśo 'dhyāyaḥ
kuṇḍanirmāṇādividhiḥ
nārada uvāca
agnikāryaṃ pravakṣyāmi yena syātsarvakāmabhāk /AP_24.001ab/
caturabhyadhikaṃ viṃśamaṅgulaṃ caturasrakaṃ

24.002

sūtreṇa sūtrayitvā tu kṣetraṃ tāvat khanetsamaṃ /AP_24.002ab/
khātasya mekhalā kāryā tyaktvā caivāṅguladvayaṃ

24.003

sattvādisañjñā(1) pūrvāśā dvādaśāṅgulamucchritā /AP_24.003ab/
aṣṭāṅgulā dvyaṅulātha caturaṅgulavistṛtā

24.004

yonirdaśāṅgulā ramyā ṣaṭcaturdvyaṅgulāgragā /AP_24.004ab/
kramānnimnā tu kartavyā paścimāśāvyavasthitā

24.005

aśvatthapatrasadṛśī kiñcit kuṇḍe niveśitā /AP_24.005ab/
turyāṅgulāyatā nālaṃ pañcadaśāṅgulāyataṃ

24.006

mūlantu tryaṅgulaṃ(2) yonyā agraṃ tasyāḥ ṣaḍaṅgulaṃ /AP_24.006ab/
lakṣaṇañcaikahastasya dviguṇaṃ dvikarādiṣu

24.007

ekatrimekhalaṃ kuṇḍaṃ vartulādi vadāmyahaṃ /AP_24.007ab/
:n
1 sadmādisañjñā iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 malantu dvyaṅgulamiti ga,cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 59
kuṇḍārdhe tu sthitaṃ sūtraṃ koṇe yadatiricyate

24.008

tadardhaṃ diśi saṃsthāpya bhrāmitaṃ vartulaṃ bhavet /AP_24.008ab/
kuṇḍārdhaṃ koṇabhāgārdhaṃ diśiścottarato vahiḥ

24.009

pūrvapaścimato yatnāllāñchayitvā tu madhyataḥ /AP_24.009ab/
saṃsthāpya bhrāmitaṃ kuṇḍamardhacandraṃ bhavet śubhaṃ

24.010

padmākāre dalāni syurmekhalānāntu vartule /AP_24.010ab/
bāhudaṇḍapramāṇantu homārthaṃ kārayet srucaṃ

24.011

saptapañcāṅgulaṃ vāpi caturasrantu kārayet /AP_24.011ab/
tribhāgena bhavedgartaṃ madhye vṛttaṃ suśobhanam

24.012

tiryagūrdhvaṃ samaṃ khātādvahirardhantu śodhayet /AP_24.012ab/
aṅgulasya caturthāṃśaṃ śeṣārdhārdhaṃ tathāntataḥ

24.013

khātasya mekhalāṃ ramyāṃ śeṣārdhena tu kārayet /AP_24.013ab/
kaṇṭhaṃ tribhāgavistāraṃ aṅguṣṭhakasamāyataṃ

24.014

sārdhamaṅguṣṭhakaṃ vā syāttadagre tu mukhaṃ bhavet /AP_24.014ab/
caturaṅgulavistāraṃ pañcāṅgulamathāpi vā

24.015

trikaṃ dvyaṅgulakaṃ tat syānmadhyantasya suśobhanam /AP_24.015ab/
āyāmastatsamastasya madhyanimnaḥ suśobhanaḥ

24.016

śuṣiraṃ kaṇṭhadeśe syādviśed yāvat kanīyasī /AP_24.016ab/
śeṣakuṇḍantu kartavyaṃ yathāruci vicitritaṃ

24.017

sruvantu hastamātraṃ syāddaṇḍakena samanvitaṃ (1) /AP_24.017ab/
vaṭukaṃ dvyaṅgulaṃ(2) vṛttaṃ kartavyantu suśobhanaṃ

24.018

:n
1 kuṇḍakena samanvitamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 kaṇṭhakaṃ dvyaṅgulamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ candrābhaṃ
dvyaṅgulamiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 60
gopadantu yathā magnamalpapaṅke tathā bhavet /AP_24.018ab/
upalipya likhedrekhāmaṅgulāṃ vajranāsikāṃ(1)

24.019

saumyāgrā prathamā tasyāṃ rekhe pūrvamukhe tayoḥ /AP_24.019ab/
madhye tisras tathā kuryāddakṣiṇādikrameṇa tu

24.020

evamullikhya cābhyukṣya praṇavena tu mantravit /AP_24.020ab/
viṣṭaraṃ kalpayettena tasmin śaktintu vaiṣṇavīṃ

24.021

alaṃ kṛtvā mūrtimatīṃ kṣipedagniṃ hariṃ smaran /AP_24.021ab/
prādeśamātrāḥ samidho datvā parisamuhya taṃ

24.022

darbhaistridhā paristīrya pūrvādau tatra pātrakaṃ /AP_24.022ab/
āsādayedidhmavahnī bhūmau ca śrukśruvadvayaṃ

24.023

ājyasthālī carusthālī kuśājyañca praṇītayā /AP_24.023ab/
prokṣayitvā prokṣaṇīñca gṛhītvāpūrya vāriṇā

24.024

pavitrāntarhite haste pariśrāvya ca tajjalaṃ /AP_24.024ab/
prāṅnītvā prokṣaṇīpātraṇ jyotiragre nidhāya ca

24.025

tadadbhistriś ca samprokṣya iddhmaṃ vinyasya cāgrataḥ /AP_24.025ab/
praṇītāyāṃ supuṣpāyāṃ viṣṇuṃ dhyātvottareṇa ca

24.026

ājyasthālīmathājyena sampūryāgre nidhāya ca /AP_24.026ab/
samplavotpavanābhyāntu kuryādājyasya saṃskṛtiṃ

24.027

akhaṇḍitāgrau nirgarbhau kuśau prādeśamātrakau /AP_24.027ab/
tābhyāmuttānapāṇibhyāmaṅguṣṭhānāmikena tu

24.028

ājyaṃ tayostu saṅgṛhya dvirnītvā triravāṅkṣipet(2) /AP_24.028ab/
sruksruvau cāpi saṅgṛhya tābhyāṃ prakṣipya vāriṇa

24.029

:n
1 rudranāsikāmiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ vaktranāsikāmiti ṅa,
cihnitapustakapāṭhaḥ
2 ādyaṃ tayostu sampūjya trīn vārānūrdhvamutkṣipediti ṅa,
cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 61
pratapya darbhaiḥ sammṛjya punaḥ prakṣyālya caiva hi /AP_24.029ab/
niṣṭapya sthāpayitvā(1) tu praṇavenaiva sādhakaḥ

24.030

praṇavādinamontena paścāddhomaṃ samācaret /AP_24.030ab/
garbhādhānādikarmāṇi yāvadaṃśavyavasthayā

24.031

nāmāntaṃ vratabandhāntaṃ samāvartāvasānakam /AP_24.031ab/
adhikārāvasānaṃ vā karyādaṅgānusārataḥ

24.032

praṇavenopacārantu kuryātsarvatra sādhakaḥ /AP_24.032ab/
aṅgair homastu kartavyo yathāvittānusārataḥ

24.033

garbhādānantu prathamaṃ tataḥ puṃsavanaṃ smṛtam /AP_24.033ab/
sīmantonnayanaṃ jātakarma nāmānnaprāśanam

24.034

cūḍakṛtiṃ vratabandhaṃ vedavratānyaśeṣataḥ(2) /AP_24.034ab/
samāvartanaṃ patnyā ca yogaścāthādhikārakaḥ(3)

24.035

hṛdādikramato dhyātvā ekaikaṃ karma pūjya ca /AP_24.035ab/
aṣṭāvaṣṭau tu juhuyāt pratikarmāhutīḥ punaḥ

24.036

pūrṇāhutiṃ tato dadyāt śrucā mūlena sādhakaḥ /AP_24.036ab/
vauṣaḍantena mantreṇa plutaṃ susvaramuccaran

24.037

viṣṇorvahnintu saṃskṛtya śrapayedvaiṣṇavañcarum /AP_24.037ab/
ārādhya sthiṇḍile viṣṇuṃ mantrān saṃsmṛtya saṃśrapet (4)

24.038

āsanādikrameṇaiva sāṅgāvaraṇamuttamam /AP_24.038ab/
gandhapuṣpaiḥ samabhyarcya dhyātā devaṃ surottamam

24.039

ādhāyedhmamathāghārāvājyāvagnīśasaṃsthitau /AP_24.039ab/
:n
1 niyujya sthāpayitveti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 devavratānyaśeṣata iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 yogaścāthādhikārata iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
4 mantrān santarpya saṃtrapet iti kha, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ
:p 62
vāyavyanairṛtāśādipravṛttau tu yathākramam

24.040

ājyabhāgau tato hutvā cakṣuṣī dakṣiṇottare /AP_24.040ab/
madhyetha juhuyātsarvamantrānarcākrameṇa tu

24.041

ājyena tarpayenmūrterdaśāṃśenāṅgahomakam /AP_24.041ab/
śataṃ sahasraṃ vājyādyaiḥ samidbhirvā tilaiḥ saha(1)

24.042

samāpyārcāntu homāntāṃ śucīn śiṣyānupoṣitān /AP_24.042ab/
āhūyāgre niveśyātha hy astreṇa prokṣayet paśūn

24.043

śiṣyānātmani saṃyojya avidyākarmabandhanaiḥ /AP_24.043ab/
liṅgānuvṛttaś caitanyaṃ saha liṅgena pāśitam(2)

24.044

dhyānamārgena samprokṣya vāyuvījena śodhayet /AP_24.044ab/
tato dahanavījena sṛṣṭiṃ brahmāṇḍasañjñikām

24.046

nirdagdhāṃ sakalāṃ dhyāyedbhasmakūṭanibhasthitām /AP_24.045ab/
plāvayedvāriṇā bhasma saṃsāraṃ vārmayaṃsmaret(3)AP_24.045cd/
tatra śaktiṃ nyaset paścāt pārthivīṃ bījasañjñikām /AP_24.046ab/
tanmātrābhiḥ samastābhiḥ saṃvṛtaṃ pārthivaṃ śubham

24.047

aṇḍantadudbhavandhyāyettadādhārantadātmakam /AP_24.047ab/
tanmadhye cintayenmūrtiṃ pauruṣīṃ praṇavātmikām

24.048

liṅgaṃ saṅkrāmayet paścādātmasthaṃ pūrvasaṃskṛtam (4) /AP_24.048ab/
vibhaktendriyasaṃsthānaṃ kramād vṛddhaṃ vicintayet

24.049

tatoṇḍamabdamekaṃ tu sthitvā dviśakalīkṛtam /AP_24.049ab/
:n
1 samidbhirvā tilais tathā iti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 saha liṅgena darśitamiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 saṃsārañcākṣayaṃ smarediti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
4 sthaṇḍile pūrvasaṃskṛtamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 63
dyāvāpṛthivyau śakale tayormadhye prajāpatim

24.050

jātaṃ dhyātvā punaḥ prokṣya praṇavena tu saṃśritam /AP_24.050ab/
mantrātmakatanuṃ kṛtvā yathānyāsaṃ puroditam

24.051

viṣṇurhastaṃ tato mūrdhni datvā dhyātvā tu vaiṣṇavam /AP_24.051ab/
evamekaṃ bahūn vāpi janitvā dhyānayogataḥ

24.052

karau saṅgṛhya mūlena netre baddhvā tu vāsasā /AP_24.052ab/
netramantreṇa mantrī tān sadanenāhatena tu

24.053

kṛtapūjo guruḥ samyak devadevasya tattvavān /AP_24.053ab/
śiṣyān puṣpāñjalibhṛtaḥ prāṅmukhānupaveśayet

24.054

arcayeyuś ca tepyevamprasūtā guruṇā harim /AP_24.054ab/
kṣiptvā puṣpāñjaliṃ tatra puṣpādibhiranantaram

24.055

amantramarcanaṃ kṛtvā(1) guroḥ pādārcanantataḥ /AP_24.055ab/
vidhāya dakṣiṇāṃ dadyāt sarvasvaṃ cārdhameva vā

24.056

guruḥ saṃśikṣayecchiṣyān taiḥ pūjyo nāmabhirhariḥ /AP_24.056ab/
viśvaksenaṃ yajedīśaṃ śaṅkhacakragadādharam

24.057

tajjapantañca tarjanyā maṇḍalasthaṃ visarjayet //57

24.058

viṣṇunirmālyamakhilaṃ viṣvaksenāya cārpayet /AP_24.058ab/
praṇītābhis tathātmānamabhiṣicya ca kuṇḍagaṃ

24.059

vahnimātmani saṃyojya viṣvaksenaṃ visarjayet /AP_24.059ab/
bubhukṣuḥ sarvamāpnoti mumukṣur līyate harau

Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc