Agni Purana · Chapter 238
:e ity āgneye mahāpurāṇe rāmoktanītirnāma
saptatriṃśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||
% Chapter {238}
:ś athāṣṭatriṃśadadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ
rājadharmāḥ
rāma uvāca
svāmyamātyañca rāṣṭrañca durgaṃ koṣo balaṃ suhṛt /AP_238.001ab/
parasparopakārīdaṃ saptāṅgaṃ rājyamucyate
:n
1 svasamṛddhiṣvityādiḥ, mīnavratacariṣṇutetyantaḥ ja.. pustake
nāsti
:p 361
rājyāṅgānāṃ varaṃ rāṣṭraṃ sādhanaṃ pālayet sadā(1) /AP_238.002ab/
kulaṃ śīlaṃ vayaḥ sattvaṃ dākṣiṇyaṃ kṣiprakāritā
avisaṃvāditā satyaṃ vṛddhasevā kṛtajñatā /AP_238.003ab/
daivasampannatā buddhirakṣudraparivāratā
śakyasāmantatā caiva tathā ca dṛḍhabhaktitā(2) /AP_238.004ab/
dīrghadarśitvamutsāhaḥ śucitā sthūlalakṣitā
vinītatvaṃ dhārmikatā sādhoś ca nṛpaterguṇāḥ /AP_238.005ab/
prakhyātavaṃśamakrūraṃ lokasaṅgrāhiṇaṃ śuciṃ
kurvītātsahitāṅkṣī paricāraṃ mahīpatiḥ /AP_238.006ab/
vāgmī pragalbhaḥ smṛtimānudagro balavān vaśī
netā daṇḍasya nipuṇaḥ kṛtaśilpaparigrahaḥ(3) /AP_238.007ab/
parābhiyogaprasahaḥ sarvaduṣṭapratikriyā(4)
pravṛttānvavekṣī ca(5) sandhivigrahatattvavit /AP_238.008ab/
gūḍhamantrapracārajño deśakālavibhāgavit
ādātā samyagarthānāṃ viniyoktā ca pātravit /AP_238.009ab/
krodhalobhabhayadrohadambhacāpalavarjitaḥ
paropatāpapaiśūnyamātsaryerṣānṛtātigaḥ /AP_238.010ab/
vṛddhopadeśasampannaḥ śakto madhuradarśanaḥ
guṇānurāgasthitimānātmasampadguṇāḥ smṛtāḥ /AP_238.011ab/
kulīnāḥ śucayaḥ śūrāḥ śrutavanto 'nurāgiṇaḥ(6)
:n
1 svāmyamātyetyādiḥ, pālayet sadetyantaḥ pāṭhaḥ ga.. pustake
nāsti
2 tadvacca dṛḍhabhaktiteti ga..
3 kṛtaśilpaḥ svavagraha iti gha.. , ña.. ca
4 sarvaduṣṭapratigraha iti kha.. , gha.. , cha.. ca
5 paracchidrānvavekṣī ceti gha.. , ña.. ca
6 guṇavanto 'nugāmina iti ga..
:p 362
daṇḍanīteḥ prayoktāraḥ sacivāḥ syurmahīpateḥ /AP_238.012ab/
suvigraho jānapadaḥ kulaśīkakalānvitaḥ
vāgmī pragalbhaś cakṣuṣmānutsāhī pratipattimān /AP_238.013ab/
stambhacāpalahīnaś ca maitraḥ kleśasahaḥ śuciḥ
satyasattvadhṛtisthairyaprabhāvārogyasaṃyutaḥ /AP_238.014ab/
kṛtaśilpaś ca(1) dakṣaś ca prajñāvān dhāraṇānvitaḥ
dṛḍhabhaktirakartā ca vairāṇāṃ sacivo bhavet /AP_238.015ab/
smṛtistatparatārtheṣu cittajño jñānaniś cayaḥ(2)
dṛḍhatā mantraguptiś ca mantrisampat prakīrtitā /AP_238.016ab/
trayyāṃ ca daṇḍanītyāṃ ca kuśalaḥ syāt purohitaḥ
atharvadevavihitaṃ kuryācchāntikapauṣṭikaṃ /AP_238.017ab/
sādhutaiṣāmamātyānāṃ tadvidyaiḥ saha buddhimān
cakṣuṣmattāṃ ca śilpañca parīkṣeta guṇadvayaṃ(3) /AP_238.018ab/
svajanebhyo vijānīyāt kulaṃ sthānamavagrahaṃ
parikarmasu dakṣañca vijñānaṃ dhārayiṣṇutāṃ /AP_238.019ab/
guṇatrayaṃ parīkṣeta prāgalabhyaṃ prītitāṃ tathā(4)
kathāyogeṣu buddhyeta vāgmitvaṃ satyavāditāṃ /AP_238.020ab/
utasāhaṃ ca prabhāvaṃ ca tathā kleśasahiṣṇutāṃ(5)
dhṛtiṃ caivānurāgaṃ ca sthairyañcāpadi lakṣayet /AP_238.021ab/
bhaktiṃ maitrīṃ ca śaucaṃ ca jānīyādvyavahārataḥ
:n
1 kṛtaśīlaśceti ja..
2 cintako jñānaniś caya iti ga..
3 parīkṣeta guṇatrayamiti ja..
4 pratibhāṃ tatheti ja..
5 svajanebhya ity ādiḥ, kleśasahiṣṇutāmityantaḥ pāṭhaḥ cha..
pustake nāsti
:p 363
saṃvāsibhyo balaṃ sattvamārogyaṃ śīlameva ca(1) /AP_238.022ab/
astabdhatāmacāpalyaṃ vairāṇāṃ cāpyakīrtanaṃ
pratyakṣato vijānīyād bhadratāṃ kṣudratāmapi /AP_238.023ab/
phalānumeyāḥ sarvatra parokṣaguṇavṛttayaḥ
śasyākaravatī puṇyā khanidravyasamanvitā /AP_238.024ab/
gohitā bhūrisalilā puṇyair janapadair yutā
ramyā sakuñjarabalā vāristhalapathānvitā /AP_238.025ab/
adevamātṛkā ceti śasyate bhūribhūtaye
śūdrakāruvaṇikprāyo mahārambhaḥ kṛṣī balaḥ /AP_238.026ab/
sānurāgo ripudveṣī pīḍāsahakaraḥ pṛthuḥ
nānādeśyaiḥ samākīrṇo dhārmikaḥ paśumān balī /AP_238.027ab/
īdṛkjanapadaḥ śasto 'mūrkhavyasanināyakaḥ(2)
pṛthusīmaṃ mahākhātamuccaprākāratoraṇaṃ(3) /AP_238.028ab/
puraṃ samāvasecchailasarinmaruvanāśrayaṃ
jalavaddhānyadhanavaddurgaṃ kālasahaṃ mahat /AP_238.029ab/
audakaṃ pārvataṃ vārkṣamairiṇaṃ dhanvinaṃ ca ṣaṭ
īpsitadravyasampūrṇaḥ pitṛpaitāmahocitaḥ /AP_238.030ab/
dharmārjito vyayasahaḥ koṣo dharmādivṛddhaye
pitṛpaitāmaho vaśyaḥ saṃhato dattavetanaḥ /AP_238.031ab/
vikhyātapauruṣo janyaḥ kuśulaḥ śakunair vṛtaḥ
nānāprahaṇopeto nānāyuddhaviśāradaḥ /AP_238.032ab/
:n
1 sattvamārogyaṃ kulameva ceti ja..
2 makhyavyasananāyaka iti ga..
3 uccaprakāragopuramiti gha.. , ña.. ca
:p 364
nānāyodhasamākīrṇau nīrājitahayadvipaḥ
pravāsāyāsaduḥkheṣu yuddheṣu ca kṛtaśramaḥ /AP_238.033ab/
advaidhakṣatriyaprāyo daṇḍo daṇḍavatāṃ mataḥ
yogavijñānasattvārūḍhyaṃ mahāpakṣaṃ priyamvadaṃ /AP_238.034ab/
āyātikṣamamadvaidhaṃ mitraṃ kurvīta satkulaṃ(1)
dūrādevābhigamanaṃ spaṣṭārthahṛdayānugā /AP_238.035ab/
vāk satkṛtya pradānañca trividho mitrasaṅgrahaḥ
dharmakāmārthasaṃyogo mitrāttu trividhaṃ phalaṃ /AP_238.036ab/
aurasaṃ tatra sannaddhaṃ(2) tathā vaṃśakramāgataṃ
rakṣitaṃ vyasanebhyaś ca mitraṃ jñeyaṃ caturvidhaṃ /AP_238.037ab/
mitre guṇāḥ satyatādyāḥ samānasukhadukhatā
vakṣye 'nujīvināṃ vṛtte sevī seveta bhūpatiṃ /AP_238.038ab/
dakṣatā bhadratā dārḍhyaṃ kṣāntiḥ kleśasahiṣṇutā
santoṣaḥ śīlamutsāho maṇḍayatyanujīvinaṃ /AP_238.039ab/
yathākālamupāsīta rājānaṃ sevako nayāt
parasthānagamaṃ krauryamauddhatyaṃ matsarantyajet /AP_238.040ab/
vigṛhya kathanaṃ bhṛtyo na kuryāj jyāyasā saha
guhyaṃ marma ca mantrañca na ca bhartuḥ prakāśayet /AP_238.041ab/
raktād vṛttiṃ samīheta viraktaṃ santyajennṛpaṃ
akārye pratiṣedhaś ca kārye cāpi pravartanaṃ /AP_238.042ab/
saṅkṣepāditi sadvṛttaṃ bandhumitrānujīvināṃ
:n
1 mitraṃ kurvīta satkriyamiti ja..
2 tatra sambaddhamiti ga..
:p 365
ājīvyaḥ sarvasattvānāṃ rājā parjanyavadbhavet /AP_238.043ab/
āyadvāreṣu cāptyarthaṃ dhanaṃ cādadatīti ca
kuryādudyogasampannānadhyakṣān sarvakarmasu /AP_238.044ab/
kṛṣirvaṇikpatho durgaṃ setuḥ kuñjarabandhanaṃ
khanyākarabalādānaṃ śūnyānāṃ ca niveśanaṃ /AP_238.045ab/
aṣṭavargamimaṃ rājā sādhuvṛtto 'nupālayet
āmuktikebhyaś caurebhyaḥ paurebhyo rājavallabhāt /AP_238.046ab/
pṛthivīpatilobhācca prajānāṃ pañcadhā bhayaṃ
avekṣyaitadbhayaṃ kāle ādadīta karaṃ nṛpaḥ /AP_238.047ab/
abhyantaraṃ śarīraṃ svaṃ vāhyaṃ rāṣṭrañca(1) rakṣayet(2)
daṇḍāṃsta daṇḍayedrājā svaṃ rakṣecca viṣāditaḥ /AP_238.048ab/
striyaḥ putrāṃś ca śatrubhyo viśvasenna kadācana
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0