Agni Purana · Chapter 224
:e ity āgneye mahāopurāṇe strīrakṣādikāmaśāstraṃ nāma
trayoviṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||
% Chapter {224}
:ś atha caturviṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
rājadharmāḥ
puṣkara uvāca
rājaputrasya rakṣā ca kartavyā pṛthivīkṣitā /AP_224.001ab/
dharmārthakāmaśāstrāṇi dhanurvedañca śikṣayet
śilpāni śikṣayeccaivamāptair mithyāpriyaṃvadaiḥ /AP_224.002ab/
śarīrarakṣāvyājena rakṣiṇo 'sya niyojayet
na cāsya saṅgo dātavyaḥ kruddhalubdhavimānitaiḥ /AP_224.003ab/
aśakyantu guṇādhānaṃ kartuṃ taṃ bandhayet mukhaiḥ
adhikāreṣu sarveṣu vinītaṃ viniyojayet /AP_224.004ab/
mṛgayāṃ pānamakṣāṃś ca rājyanāśaṃstyajennṛpaḥ
divāsvapnaṃ vṛthāṭyāñca vākpāruṣyaṃ vivarjayet /AP_224.005ab/
nindāñca daṇḍapāruṣyamarthadūṣaṇamutsṛjet
ākārāṇāṃ samuchedo durgādīnāmasatkriyā /AP_224.006ab/
:p 317
arthānāṃ dūṣaṇaṃ proktaṃ viprakīrṇatvameva ca
adeśakāle yaddānamapātre dānameva ca /AP_224.007ab/
artheṣu dūṣaṇaṃ proktamasatkarmapravartanaṃ
kāmaṃ krodhaṃ madaṃ mānaṃ lobhaṃ darpañca varjayet /AP_224.008ab/
tato bhṛtyajayaṅkṛtvā paurajānapadaṃ jayet
jayedvāhyānarīn paścādvāhyāś ca trividhārayaḥ /AP_224.009ab/
guravaste yathā pūrvaṃ kulyānantarakṛtrimāḥ
pitṛpaitāmahaṃ mitraṃ sāmantañca tathā ripoḥ /AP_224.010ab/
kṛtrimañca mahābhāga mitrantrividhamucyate
svāmyamātyañjanapadā durgaṃ daṇdastathaiva ca /AP_224.011ab/
koṣo mitrañca dharmajña saptāṅgaṃ rājyamucyate
mūlaṃ svāmī sa vai rakṣyastasmādrājyaṃ(1) viśeṣataḥ /AP_224.012ab/
rājyāṅgadrohiṇaṃ hanyātkāle tīkṣṇo mṛdurbhavet
evaṃ lokadvayaṃ rājño bhṛtyair hāsaṃ vivarjayet /AP_224.013ab/
bhṛtyāḥ paribhavantīha nṛpaṃ harṣaṇasatkathaṃ
lokasaṅgrahaṇārthāya kṛtakavyasano bhavet /AP_224.014ab/
smitapūrvābhibhāṣī syāt lokānāṃ rañjanaṃ caret
dīrghasūtrasya nṛpateḥ karmahānirdhruvaṃ bhavet /AP_224.015ab/
rāge darpe ca māne ca drohe pāpe ca karmaṇi
apriye caiva vaktavye dīrghasūtraḥ praśasyate /AP_224.016ab/
suptamantro bhavedrājā nāpado guptamantrataḥ
:n
1 tasmādrāṣṭramiti kha.. , ga.. , gha.. , cha.. , ja.. , ña.. , ṭa.. ca
:p 318
jñāyate hi kṛtaṃ karma nārabdhaṃ tasya rājyakaṃ(1) /AP_224.017ab/
ākārair iṅgitair gatyā ceṣṭayā bhāṣitena ca
netravaktavikārābhyāṃ gṛhyate 'ntargataṃ punaḥ /AP_224.018ab/
naikastu mantrayen mantraṃ na rājā bahubhiḥ saha
bahubhirmantrayet kāmaṃ rājā mantrān pṛthak pṛthak /AP_224.019ab/
mantriṇāmapi no kuryān mantrī mantraprakāśanaṃ
kvāpi kasyāpi(2) viśvāso bhavatīha sadā nṛṇāṃ /AP_224.020ab/
niś cayaś ca tathā mantre kārya ekena sūriṇā
naśyedavinayādrājā rājyañca vinayāllabhet /AP_224.021ab/
traividyebhyastrayīṃ vidyāṃ daṇḍanītiñca śāśvatīṃ
ānvīkṣikīñcārthavidyāṃ vārtārambhāṃś ca lokataḥ /AP_224.022ab/
jitendriyo hi śaknoti vaśe sthāpayituṃ prajāḥ
pūjyā devā dvijāḥ sarve dadyāddānāni teṣu ca /AP_224.023ab/
dvije dānañcākṣayo 'yaṃ nidhiḥ kaiścinna nāśyate
saṅgrāmeṣvanivartitvaṃ prajānāṃ paripālanaṃ /AP_224.024ab/
dānāni brāhmaṇānāñca rājño niḥśreyasamparaṃ
kṛpaṇānāthavṛddhānāṃ vidhavānāñca yoṣitāṃ /AP_224.025ab/
yogakṣemañca vṛttiñca tathaiva parikalpayet
varṇāśramavyavasthānaṃ kāryantāpasapūjanaṃ /AP_224.026ab/
na viśvasecca sarvatra tāpaseṣu ca viśvaset
viśvāsayeccāpi parantattvabhūtena hetunā /AP_224.027ab/
:n
1 tasya karmakamiti kha..
2 kvacit kasyāpi iti kha.. , ga.. , gha.. , ja.. , ṭa.. ca
:p 319
vakaviccintayedarthaṃ siṃhavacca parākramet
vṛkavaccāvalumpeta śaśavacca viniṣpatet /AP_224.028ab/
dṛḍhapraharī ca bhavet tathā śūkaravannṛpaḥ
citrakāraś ca śikhivad dṛḍhabhaktis tathāśvavat /AP_224.029ab/
bhavecca madhurābhāṣī tathā kokilavannṛpaḥ
kākaśaṅkī bhavennityamajñātāṃ vasatiṃ vaset /AP_224.030ab/
nāparīkṣitapūrvañca bhojanaṃ śayanaṃ spṛśet
nāvijñātāṃ striyaṃ gacchennājñātāṃ nāvamārudvet /AP_224.031ab/
rāṣṭrakarṣī bhrasyate ca rājyārthāccaiva jīvitāt
bhṛto vatso jātabalaḥ karmayogyo yathā bhavet /AP_224.032ab/
tathā rāṣṭraṃ mahābhāga bhṛtaṃ karmasahaṃ bhavet
sarvaṃ karmedamāyattaṃ vidhāne daivapauruṣe /AP_224.033ab/
tayordaivamacintyaṃ hi pauruṣe vidyate kriyā
janānurāgaprabhavā rājño rājyamahīśriyaḥ //34
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0