Agni Purana · Chapter 223
:e ity āgneye mahāpurāṇe rājadharmo nāma
dvāviṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||
% Chapter {223}
:ś atha trayoviṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
rājadharmāḥ
puṣkara uvāca
vakṣye 'ntaḥpuracintāṃ ca dharmādyāḥ puruṣārthakāḥ /AP_223.001ab/
anyonyarakṣayā teṣāṃ sevā kāryā striyā nṛpaiḥ
:n
1 māsenaikeneti cha.. , ja.. ca
:p 312
dharmamūlo 'rthaviṭapas tathā karmaphalo mahān /AP_223.002ab/
trivargapādapastatra rakṣayā phalabhāgaṃ bhavet
kāmādhīnāḥ(1) striyo rāma tadarthaṃ ratnasaṅgrahaḥ /AP_223.003ab/
sevyāstā nātisevyāś ca bhūbhujā viṣayaiṣiṇā
āhāro maithunannidrā sevyā nāti hi rug bhavet /AP_223.004ab/
mañcādhikāre(2) kartavyāḥ striyaḥ sevyāḥ svarāmikāḥ(3)
duṣṭānyācarate(4) yā tu nābinandati tatkathāṃ /AP_223.005ab/
aikyaṃ dviṣadbhirvrajati garvaṃ vahati coddhatā
cumbitā mārṣṭi vadanaṃ dattanna bahu manyate /AP_223.006ab/
svapityādau prasuptāpi tathā paścādvibudhyate
spṛṣṭā dhunoti gātrāṇi gātrañca viruṇaddhi yā /AP_223.007ab/
īṣacchṛṇoti vākyāni priyāṇyapi parāṅmukhī
na paśyatyagradattantu jaghanañca nigūhati /AP_223.008ab/
dṛṣṭe vivarṇavadanā mitreṣvatha parāṅmukhī(5)
tatkāmitāsu ca strīsu madhyastheva ca lakṣyate /AP_223.009ab/
jñātamaṇḍanakālāpi na karoti ca maṇḍanaṃ
yā sā viraktā tāntyaktvā sānurāgāṃ striyambhajet(6) /AP_223.010ab/
dṛṣṭvaiva hṛṣṭā bhavati vīkṣite ca parāṅmukhī
:n
1 kāmādharā iti gha.. , ña.. ca
2 lajjādhikāre iti kha.. , cha.. ca
3 suvāsikā iti ka..
4 dviṣṭānyācakṣate iti ña..
5 na paśyatyagradattantvityādiḥ, mitreṣvatha parāṅmukhītyantaḥ
pāṭhaḥ ja.. pustake nāsti
6 striyaṃ vrajediti gha.. , ña.. ca
:p 313
dṛśyamanā tathānyatra dṛṣṭiṃ kṣipati cañcalāṃ /AP_223.011ab/
tathāpyupāvartayituṃ naiva śaknotyaśeṣataḥ
vivṛṇīti tathāṅgāni svasyā guhyāni bhārgava /AP_223.012ab/
garhitañca tathaivāṅgaṃ prayatnena nigūhati
taddarśane ca kurute bālāliṅganacumbanaṃ /AP_223.013ab/
ābhāṣyamāṇā bhavati satyavākyā tathaiva ca
spṛṣṭā pulakitair aṅgaiḥ svedenaiva ca bhujyate /AP_223.014ab/
karoti ca tathā rāma sulabhadravyayācanaṃ
tataḥ svalpamapi prāpya karoti paramāṃ mudaṃ /AP_223.015ab/
nāmasaṅkīrtanādeva muditā bahu manyate
karajāṅkāṅkitānyasya phalāni preṣayatyapi /AP_223.016ab/
tatpreṣitañca hṛdaye vinyasatyapi cādarāt
āliṅganaiś ca gātrāṇi limpatīvāmṛtena yā /AP_223.017ab/
supte svapityathādau ca tathā tasya vibudhyate
urū spṛśati cātyarthaṃ suptañcainaṃ vibudhyate /AP_223.018ab/
kapitthacūrṇayogena tathā daghnaḥ srajā tathā
ghṛtaṃ sugandhi bhavati dugdhaiḥ kṣiptais tathā yavaiḥ /AP_223.019ab/
bhojyasya kalpanaivaṃ syādgandhamuktiḥ pradarśyate
śaucamācamanaṃ rāma tathaiva ca virecanaṃ /AP_223.020ab/
bhāvanā caiva pākaś ca bodhanaṃ dhūpanantathā
vāsanañcaiva nirdiṣṭaṃ karmāṣṭakamidaṃ smṛtaṃ /AP_223.021ab/
kapitthabilvajamvāmrakaravīrakapallavaiḥ
kṛtvodakantu yaddravyaṃ śaucitaṃ śaucanantu tat /AP_223.022ab/
:p 314
teṣāmabhāve śaucantu mṛgadarpāmbhasā bhavet
nakhaṃ kuṣṭhaṃ ghanaṃ māṃsī spṛkkaśaileyajaṃ jalaṃ /AP_223.023ab/
tathaiva kuṅkumaṃ lākṣā candanāgurunīradaṃ(1)
saralaṃ devakāṣṭhañca(2) karpūraṃ kāntayā saha /AP_223.024ab/
bālaḥ kundurukaś caiva gugguluḥ śrīnivāsakaḥ
saha sarjarasenaivaṃ dhūpadravyaikaviṃśatiḥ /AP_223.025ab/
dhūpadravyagaṇādasmādekaviṃśādyathecchayā
dve dve dravye samādāya sarjabhāgair niyojayet /AP_223.026ab/
nakhapiṇyākamalayaiḥ saṃyojya madhunā tathā
dhūpayogā bhavantīha yathāvat svecchayā kṛtāḥ /AP_223.027ab/
tvacannāḍīṃ phalantailaṃ kuṅkumaṃ granthi pravartakaṃ(3)
śaileyantagaraṃ krāntāṃ colaṅkarpūrameva ca(4) /AP_223.028ab/
māṃsīṃ surāñca kuṣṭhañca snānadravyāṇi nirdiśet
etebhyastu samādāya dravyatrayamathecchayā /AP_223.029ab/
mṛgadarpayutaṃ snānaṃ kāryaṃ kandarpavardhanaṃ
tvaṅmurānaladaistulyair vālakārdhasamāyutaiḥ /AP_223.030ab/
snānamutpalagandhi syāt satailaṃ kuṅkumāyate
jātīpuṣasugandhi syāt tagarārdhena yojitaṃ /AP_223.031ab/
saddhyāmakaṃ syādvakulaistulyagandhi manoharaṃ
:n
1 candanāguruśailajamiti kha.. , cha.. ca
2 devadāruśceti gha.. , ña.. ca
3 granthiparṇakamiti ga.. , gha.. , ña.. ca
4 saha sarjarasenetyādiḥ colaṃ karpūrameva cetyantaḥ pāṭhaḥ ṭa..
pustake nāsti
:p 315
mañjiṣṭhātagaraṃ colaṃ tvacaṃ vyaghranakhaṃ nakkhaṃ /AP_223.032ab/
gandhapatrañca vinyasya gandhatailaṃ bhavecchubhaṃ
tailaṃ nipīḍitaṃ rāma tilaiḥ puṣpādhivāsitaiḥ /AP_223.033ab/
vāsanāt puṣpasadṛśaṃ gandhena tu bhaved dhruvaṃ
elālavaṅgakakkolajātīphalaniśākarāḥ /AP_223.034ab/
jātīpatrikayā sārdhaṃ svatantrā mukhavāsakāḥ
karpūraṃ kuṅkumaṃ kāntā mṛgadarpaṃ hareṇukaṃ /AP_223.035ab/
kakkolailālavaṅgañca jātau kośakameva ca
tvakpatraṃ truṭimustau ca latāṃ kastūrikaṃ tathā /AP_223.036ab/
kaṇṭakāni lavaṅgasya phalapatre ca jātitaḥ
kaṭukañca(1) phalaṃ rāma kārṣikāṇyupakalpayet /AP_223.037ab/
taccūrṇe khadiraṃ sāraṃ dadyātturyaṃ tu vāsitaṃ(2)
sahakārarasenāsmāt kartavyā guṭikāḥ śubhāḥ(3) /AP_223.038ab/
mukha nyastāḥ sugandhāstā mukharogavināśanāḥ
pūgaṃ prakṣālitaṃ samyak pañcapallavavāriṇā /AP_223.039ab/
śaktyā tu guṭikādravyair vāsitaṃ mukhavāsakaṃ
kaṭukaṃ dantakāṣṭhañca gomūtre vāsitaṃ tryahaṃ /AP_223.040ab/
kṛtañca pūgavadrāma mukhasaugandhikārakaṃ
tvakpathyayoḥ samāvaṃśau śaśibhāgārdhasaṃyutau /AP_223.041ab/
nāgavallīsamo bhāti mukhavāso manoharaḥ
:n
1 kandukañceti kha.. , cha.. ca
2 dadyātturthaṃ tulonmitamiti ṭa.. , cha.. ca
3 kakkolailetyādiḥ guṭikāḥ śubhā ity antaḥ pāṭhaḥ gha.. , ja..
pustakadvaye nāsti
:p 316
evaṃ kuryāt sadā strīṇāṃ rakṣaṇaṃ pṛthivīpatiḥ /AP_223.042ab/
na cāsāṃ viśvasejjātu putramāturviśeṣataḥ
na svapet strīgṛhe rātrau viśvāsaḥ kṛtrimo bhavet
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0