અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 224

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાઓપુરાણે સ્ત્રીરક્ષાદિકામશાસ્ત્રં નામ
ત્રયોવિંશત્યધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ ॥
% છપ્તેર્ {224}
:શ્ અથ ચતુર્વિંશત્યધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ
રાજધર્માઃ
પુષ્કર ઉવાચ
રાજપુત્રસ્ય રક્ષા ચ કર્તવ્યા પૃથિવીક્ષિતા ।અપ્_224.001અબ્।
ધર્માર્થકામશાસ્ત્રાણિ ધનુર્વેદઞ્ચ શિક્ષયેત્

શિલ્પાનિ શિક્ષયેચ્ચૈવમાપ્તૈર્ મિથ્યાપ્રિયંવદૈઃ ।અપ્_224.002અબ્।
શરીરરક્ષાવ્યાજેન રક્ષિણો ઽસ્ય નિયોજયેત્

ન ચાસ્ય સઙ્ગો દાતવ્યઃ ક્રુદ્ધલુબ્ધવિમાનિતૈઃ ।અપ્_224.003અબ્।
અશક્યન્તુ ગુણાધાનં કર્તું તં બન્ધયેત્ મુખૈઃ

અધિકારેષુ સર્વેષુ વિનીતં વિનિયોજયેત્ ।અપ્_224.004અબ્।
મૃગયાં પાનમક્ષાંશ્ ચ રાજ્યનાશંસ્ત્યજેન્નૃપઃ

દિવાસ્વપ્નં વૃથાટ્યાઞ્ચ વાક્પારુષ્યં વિવર્જયેત્ ।અપ્_224.005અબ્।
નિન્દાઞ્ચ દણ્ડપારુષ્યમર્થદૂષણમુત્સૃજેત્

આકારાણાં સમુછેદો દુર્ગાદીનામસત્ક્રિયા ।અપ્_224.006અબ્।
:પ્ 317
અર્થાનાં દૂષણં પ્રોક્તં વિપ્રકીર્ણત્વમેવ ચ

અદેશકાલે યદ્દાનમપાત્રે દાનમેવ ચ ।અપ્_224.007અબ્।
અર્થેષુ દૂષણં પ્રોક્તમસત્કર્મપ્રવર્તનં

કામં ક્રોધં મદં માનં લોભં દર્પઞ્ચ વર્જયેત્ ।અપ્_224.008અબ્।
તતો ભૃત્યજયઙ્કૃત્વા પૌરજાનપદં જયેત્

જયેદ્વાહ્યાનરીન્ પશ્ચાદ્વાહ્યાશ્ ચ ત્રિવિધારયઃ ।અપ્_224.009અબ્।
ગુરવસ્તે યથા પૂર્વં કુલ્યાનન્તરકૃત્રિમાઃ

પિતૃપૈતામહં મિત્રં સામન્તઞ્ચ તથા રિપોઃ ।અપ્_224.010અબ્।
કૃત્રિમઞ્ચ મહાભાગ મિત્રન્ત્રિવિધમુચ્યતે

સ્વામ્યમાત્યઞ્જનપદા દુર્ગં દણ્દસ્તથૈવ ચ ।અપ્_224.011અબ્।
કોષો મિત્રઞ્ચ ધર્મજ્ઞ સપ્તાઙ્ગં રાજ્યમુચ્યતે

મૂલં સ્વામી સ વૈ રક્ષ્યસ્તસ્માદ્રાજ્યં(1) વિશેષતઃ ।અપ્_224.012અબ્।
રાજ્યાઙ્ગદ્રોહિણં હન્યાત્કાલે તીક્ષ્ણો મૃદુર્ભવેત્

એવં લોકદ્વયં રાજ્ઞો ભૃત્યૈર્ હાસં વિવર્જયેત્ ।અપ્_224.013અબ્।
ભૃત્યાઃ પરિભવન્તીહ નૃપં હર્ષણસત્કથં

લોકસઙ્ગ્રહણાર્થાય કૃતકવ્યસનો ભવેત્ ।અપ્_224.014અબ્।
સ્મિતપૂર્વાભિભાષી સ્યાત્ લોકાનાં રઞ્જનં ચરેત્

દીર્ઘસૂત્રસ્ય નૃપતેઃ કર્મહાનિર્ધ્રુવં ભવેત્ ।અપ્_224.015અબ્।
રાગે દર્પે ચ માને ચ દ્રોહે પાપે ચ કર્મણિ

અપ્રિયે ચૈવ વક્તવ્યે દીર્ઘસૂત્રઃ પ્રશસ્યતે ।અપ્_224.016અબ્।
સુપ્તમન્ત્રો ભવેદ્રાજા નાપદો ગુપ્તમન્ત્રતઃ

:ન્
1 તસ્માદ્રાષ્ટ્રમિતિ ખ.. , ગ.. , ઘ.. , છ.. , જ.. , ઞ.. , ટ.. ચ
:પ્ 318
જ્ઞાયતે હિ કૃતં કર્મ નારબ્ધં તસ્ય રાજ્યકં(1) ।અપ્_224.017અબ્।
આકારૈર્ ઇઙ્ગિતૈર્ ગત્યા ચેષ્ટયા ભાષિતેન ચ

નેત્રવક્તવિકારાભ્યાં ગૃહ્યતે ઽન્તર્ગતં પુનઃ ।અપ્_224.018અબ્।
નૈકસ્તુ મન્ત્રયેન્ મન્ત્રં ન રાજા બહુભિઃ સહ

બહુભિર્મન્ત્રયેત્ કામં રાજા મન્ત્રાન્ પૃથક્ પૃથક્ ।અપ્_224.019અબ્।
મન્ત્રિણામપિ નો કુર્યાન્ મન્ત્રી મન્ત્રપ્રકાશનં

ક્વાપિ કસ્યાપિ(2) વિશ્વાસો ભવતીહ સદા નૃણાં ।અપ્_224.020અબ્।
નિશ્ ચયશ્ ચ તથા મન્ત્રે કાર્ય એકેન સૂરિણા

નશ્યેદવિનયાદ્રાજા રાજ્યઞ્ચ વિનયાલ્લભેત્ ।અપ્_224.021અબ્।
ત્રૈવિદ્યેભ્યસ્ત્રયીં વિદ્યાં દણ્ડનીતિઞ્ચ શાશ્વતીં

આન્વીક્ષિકીઞ્ચાર્થવિદ્યાં વાર્તારમ્ભાંશ્ ચ લોકતઃ ।અપ્_224.022અબ્।
જિતેન્દ્રિયો હિ શક્નોતિ વશે સ્થાપયિતું પ્રજાઃ

પૂજ્યા દેવા દ્વિજાઃ સર્વે દદ્યાદ્દાનાનિ તેષુ ચ ।અપ્_224.023અબ્।
દ્વિજે દાનઞ્ચાક્ષયો ઽયં નિધિઃ કૈશ્ચિન્ન નાશ્યતે

સઙ્ગ્રામેષ્વનિવર્તિત્વં પ્રજાનાં પરિપાલનં ।અપ્_224.024અબ્।
દાનાનિ બ્રાહ્મણાનાઞ્ચ રાજ્ઞો નિઃશ્રેયસમ્પરં

કૃપણાનાથવૃદ્ધાનાં વિધવાનાઞ્ચ યોષિતાં ।અપ્_224.025અબ્।
યોગક્ષેમઞ્ચ વૃત્તિઞ્ચ તથૈવ પરિકલ્પયેત્

વર્ણાશ્રમવ્યવસ્થાનં કાર્યન્તાપસપૂજનં ।અપ્_224.026અબ્।
ન વિશ્વસેચ્ચ સર્વત્ર તાપસેષુ ચ વિશ્વસેત્

વિશ્વાસયેચ્ચાપિ પરન્તત્ત્વભૂતેન હેતુના ।અપ્_224.027અબ્।
:ન્
1 તસ્ય કર્મકમિતિ ખ..
2 ક્વચિત્ કસ્યાપિ ઇતિ ખ.. , ગ.. , ઘ.. , જ.. , ટ.. ચ
:પ્ 319
વકવિચ્ચિન્તયેદર્થં સિંહવચ્ચ પરાક્રમેત્

વૃકવચ્ચાવલુમ્પેત શશવચ્ચ વિનિષ્પતેત્ ।અપ્_224.028અબ્।
દૃઢપ્રહરી ચ ભવેત્ તથા શૂકરવન્નૃપઃ

ચિત્રકારશ્ ચ શિખિવદ્ દૃઢભક્તિસ્ તથાશ્વવત્ ।અપ્_224.029અબ્।
ભવેચ્ચ મધુરાભાષી તથા કોકિલવન્નૃપઃ

કાકશઙ્કી ભવેન્નિત્યમજ્ઞાતાં વસતિં વસેત્ ।અપ્_224.030અબ્।
નાપરીક્ષિતપૂર્વઞ્ચ ભોજનં શયનં સ્પૃશેત્

નાવિજ્ઞાતાં સ્ત્રિયં ગચ્છેન્નાજ્ઞાતાં નાવમારુદ્વેત્ ।અપ્_224.031અબ્।
રાષ્ટ્રકર્ષી ભ્રસ્યતે ચ રાજ્યાર્થાચ્ચૈવ જીવિતાત્

ભૃતો વત્સો જાતબલઃ કર્મયોગ્યો યથા ભવેત્ ।અપ્_224.032અબ્।
તથા રાષ્ટ્રં મહાભાગ ભૃતં કર્મસહં ભવેત્

સર્વં કર્મેદમાયત્તં વિધાને દૈવપૌરુષે ।અપ્_224.033અબ્।
તયોર્દૈવમચિન્ત્યં હિ પૌરુષે વિદ્યતે ક્રિયા

જનાનુરાગપ્રભવા રાજ્ઞો રાજ્યમહીશ્રિયઃ ॥34