અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 223

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે રાજધર્મો નામ
દ્વાવિંશત્યધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ ॥
% છપ્તેર્ {223}
:શ્ અથ ત્રયોવિંશત્યધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ
રાજધર્માઃ
પુષ્કર ઉવાચ
વક્ષ્યે ઽન્તઃપુરચિન્તાં ચ ધર્માદ્યાઃ પુરુષાર્થકાઃ ।અપ્_223.001અબ્।
અન્યોન્યરક્ષયા તેષાં સેવા કાર્યા સ્ત્રિયા નૃપૈઃ

:ન્
1 માસેનૈકેનેતિ છ.. , જ.. ચ
:પ્ 312
ધર્મમૂલો ઽર્થવિટપસ્ તથા કર્મફલો મહાન્ ।અપ્_223.002અબ્।
ત્રિવર્ગપાદપસ્તત્ર રક્ષયા ફલભાગં ભવેત્

કામાધીનાઃ(1) સ્ત્રિયો રામ તદર્થં રત્નસઙ્ગ્રહઃ ।અપ્_223.003અબ્।
સેવ્યાસ્તા નાતિસેવ્યાશ્ ચ ભૂભુજા વિષયૈષિણા

આહારો મૈથુનન્નિદ્રા સેવ્યા નાતિ હિ રુગ્ ભવેત્ ।અપ્_223.004અબ્।
મઞ્ચાધિકારે(2) કર્તવ્યાઃ સ્ત્રિયઃ સેવ્યાઃ સ્વરામિકાઃ(3)

દુષ્ટાન્યાચરતે(4) યા તુ નાબિનન્દતિ તત્કથાં ।અપ્_223.005અબ્।
ઐક્યં દ્વિષદ્ભિર્વ્રજતિ ગર્વં વહતિ ચોદ્ધતા

ચુમ્બિતા માર્ષ્ટિ વદનં દત્તન્ન બહુ મન્યતે ।અપ્_223.006અબ્।
સ્વપિત્યાદૌ પ્રસુપ્તાપિ તથા પશ્ચાદ્વિબુધ્યતે

સ્પૃષ્ટા ધુનોતિ ગાત્રાણિ ગાત્રઞ્ચ વિરુણદ્ધિ યા ।અપ્_223.007અબ્।
ઈષચ્છૃણોતિ વાક્યાનિ પ્રિયાણ્યપિ પરાઙ્મુખી

ન પશ્યત્યગ્રદત્તન્તુ જઘનઞ્ચ નિગૂહતિ ।અપ્_223.008અબ્।
દૃષ્ટે વિવર્ણવદના મિત્રેષ્વથ પરાઙ્મુખી(5)

તત્કામિતાસુ ચ સ્ત્રીસુ મધ્યસ્થેવ ચ લક્ષ્યતે ।અપ્_223.009અબ્।
જ્ઞાતમણ્ડનકાલાપિ ન કરોતિ ચ મણ્ડનં

યા સા વિરક્તા તાન્ત્યક્ત્વા સાનુરાગાં સ્ત્રિયમ્ભજેત્(6) ।અપ્_223.010અબ્।
દૃષ્ટ્વૈવ હૃષ્ટા ભવતિ વીક્ષિતે ચ પરાઙ્મુખી

:ન્
1 કામાધરા ઇતિ ઘ.. , ઞ.. ચ
2 લજ્જાધિકારે ઇતિ ખ.. , છ.. ચ
3 સુવાસિકા ઇતિ ક..
4 દ્વિષ્ટાન્યાચક્ષતે ઇતિ ઞ..
5 ન પશ્યત્યગ્રદત્તન્ત્વિત્યાદિઃ, મિત્રેષ્વથ પરાઙ્મુખીત્યન્તઃ
પાઠઃ જ.. પુસ્તકે નાસ્તિ
6 સ્ત્રિયં વ્રજેદિતિ ઘ.. , ઞ.. ચ
:પ્ 313
દૃશ્યમના તથાન્યત્ર દૃષ્ટિં ક્ષિપતિ ચઞ્ચલાં ।અપ્_223.011અબ્।
તથાપ્યુપાવર્તયિતું નૈવ શક્નોત્યશેષતઃ

વિવૃણીતિ તથાઙ્ગાનિ સ્વસ્યા ગુહ્યાનિ ભાર્ગવ ।અપ્_223.012અબ્।
ગર્હિતઞ્ચ તથૈવાઙ્ગં પ્રયત્નેન નિગૂહતિ

તદ્દર્શને ચ કુરુતે બાલાલિઙ્ગનચુમ્બનં ।અપ્_223.013અબ્।
આભાષ્યમાણા ભવતિ સત્યવાક્યા તથૈવ ચ

સ્પૃષ્ટા પુલકિતૈર્ અઙ્ગૈઃ સ્વેદેનૈવ ચ ભુજ્યતે ।અપ્_223.014અબ્।
કરોતિ ચ તથા રામ સુલભદ્રવ્યયાચનં

તતઃ સ્વલ્પમપિ પ્રાપ્ય કરોતિ પરમાં મુદં ।અપ્_223.015અબ્।
નામસઙ્કીર્તનાદેવ મુદિતા બહુ મન્યતે

કરજાઙ્કાઙ્કિતાન્યસ્ય ફલાનિ પ્રેષયત્યપિ ।અપ્_223.016અબ્।
તત્પ્રેષિતઞ્ચ હૃદયે વિન્યસત્યપિ ચાદરાત્

આલિઙ્ગનૈશ્ ચ ગાત્રાણિ લિમ્પતીવામૃતેન યા ।અપ્_223.017અબ્।
સુપ્તે સ્વપિત્યથાદૌ ચ તથા તસ્ય વિબુધ્યતે

ઉરૂ સ્પૃશતિ ચાત્યર્થં સુપ્તઞ્ચૈનં વિબુધ્યતે ।અપ્_223.018અબ્।
કપિત્થચૂર્ણયોગેન તથા દઘ્નઃ સ્રજા તથા

ઘૃતં સુગન્ધિ ભવતિ દુગ્ધૈઃ ક્ષિપ્તૈસ્ તથા યવૈઃ ।અપ્_223.019અબ્।
ભોજ્યસ્ય કલ્પનૈવં સ્યાદ્ગન્ધમુક્તિઃ પ્રદર્શ્યતે

શૌચમાચમનં રામ તથૈવ ચ વિરેચનં ।અપ્_223.020અબ્।
ભાવના ચૈવ પાકશ્ ચ બોધનં ધૂપનન્તથા

વાસનઞ્ચૈવ નિર્દિષ્ટં કર્માષ્ટકમિદં સ્મૃતં ।અપ્_223.021અબ્।
કપિત્થબિલ્વજમ્વામ્રકરવીરકપલ્લવૈઃ

કૃત્વોદકન્તુ યદ્દ્રવ્યં શૌચિતં શૌચનન્તુ તત્ ।અપ્_223.022અબ્।
:પ્ 314
તેષામભાવે શૌચન્તુ મૃગદર્પામ્ભસા ભવેત્

નખં કુષ્ઠં ઘનં માંસી સ્પૃક્કશૈલેયજં જલં ।અપ્_223.023અબ્।
તથૈવ કુઙ્કુમં લાક્ષા ચન્દનાગુરુનીરદં(1)

સરલં દેવકાષ્ઠઞ્ચ(2) કર્પૂરં કાન્તયા સહ ।અપ્_223.024અબ્।
બાલઃ કુન્દુરુકશ્ ચૈવ ગુગ્ગુલુઃ શ્રીનિવાસકઃ

સહ સર્જરસેનૈવં ધૂપદ્રવ્યૈકવિંશતિઃ ।અપ્_223.025અબ્।
ધૂપદ્રવ્યગણાદસ્માદેકવિંશાદ્યથેચ્છયા

દ્વે દ્વે દ્રવ્યે સમાદાય સર્જભાગૈર્ નિયોજયેત્ ।અપ્_223.026અબ્।
નખપિણ્યાકમલયૈઃ સંયોજ્ય મધુના તથા

ધૂપયોગા ભવન્તીહ યથાવત્ સ્વેચ્છયા કૃતાઃ ।અપ્_223.027અબ્।
ત્વચન્નાડીં ફલન્તૈલં કુઙ્કુમં ગ્રન્થિ પ્રવર્તકં(3)

શૈલેયન્તગરં ક્રાન્તાં ચોલઙ્કર્પૂરમેવ ચ(4) ।અપ્_223.028અબ્।
માંસીં સુરાઞ્ચ કુષ્ઠઞ્ચ સ્નાનદ્રવ્યાણિ નિર્દિશેત્

એતેભ્યસ્તુ સમાદાય દ્રવ્યત્રયમથેચ્છયા ।અપ્_223.029અબ્।
મૃગદર્પયુતં સ્નાનં કાર્યં કન્દર્પવર્ધનં

ત્વઙ્મુરાનલદૈસ્તુલ્યૈર્ વાલકાર્ધસમાયુતૈઃ ।અપ્_223.030અબ્।
સ્નાનમુત્પલગન્ધિ સ્યાત્ સતૈલં કુઙ્કુમાયતે

જાતીપુષસુગન્ધિ સ્યાત્ તગરાર્ધેન યોજિતં ।અપ્_223.031અબ્।
સદ્ધ્યામકં સ્યાદ્વકુલૈસ્તુલ્યગન્ધિ મનોહરં

:ન્
1 ચન્દનાગુરુશૈલજમિતિ ખ.. , છ.. ચ
2 દેવદારુશ્ચેતિ ઘ.. , ઞ.. ચ
3 ગ્રન્થિપર્ણકમિતિ ગ.. , ઘ.. , ઞ.. ચ
4 સહ સર્જરસેનેત્યાદિઃ ચોલં કર્પૂરમેવ ચેત્યન્તઃ પાઠઃ ટ..
પુસ્તકે નાસ્તિ
:પ્ 315
મઞ્જિષ્ઠાતગરં ચોલં ત્વચં વ્યઘ્રનખં નક્ખં ।અપ્_223.032અબ્।
ગન્ધપત્રઞ્ચ વિન્યસ્ય ગન્ધતૈલં ભવેચ્છુભં

તૈલં નિપીડિતં રામ તિલૈઃ પુષ્પાધિવાસિતૈઃ ।અપ્_223.033અબ્।
વાસનાત્ પુષ્પસદૃશં ગન્ધેન તુ ભવેદ્ ધ્રુવં

એલાલવઙ્ગકક્કોલજાતીફલનિશાકરાઃ ।અપ્_223.034અબ્।
જાતીપત્રિકયા સાર્ધં સ્વતન્ત્રા મુખવાસકાઃ

કર્પૂરં કુઙ્કુમં કાન્તા મૃગદર્પં હરેણુકં ।અપ્_223.035અબ્।
કક્કોલૈલાલવઙ્ગઞ્ચ જાતૌ કોશકમેવ ચ

ત્વક્પત્રં ત્રુટિમુસ્તૌ ચ લતાં કસ્તૂરિકં તથા ।અપ્_223.036અબ્।
કણ્ટકાનિ લવઙ્ગસ્ય ફલપત્રે ચ જાતિતઃ

કટુકઞ્ચ(1) ફલં રામ કાર્ષિકાણ્યુપકલ્પયેત્ ।અપ્_223.037અબ્।
તચ્ચૂર્ણે ખદિરં સારં દદ્યાત્તુર્યં તુ વાસિતં(2)

સહકારરસેનાસ્માત્ કર્તવ્યા ગુટિકાઃ શુભાઃ(3) ।અપ્_223.038અબ્।
મુખ ન્યસ્તાઃ સુગન્ધાસ્તા મુખરોગવિનાશનાઃ

પૂગં પ્રક્ષાલિતં સમ્યક્ પઞ્ચપલ્લવવારિણા ।અપ્_223.039અબ્।
શક્ત્યા તુ ગુટિકાદ્રવ્યૈર્ વાસિતં મુખવાસકં

કટુકં દન્તકાષ્ઠઞ્ચ ગોમૂત્રે વાસિતં ત્ર્યહં ।અપ્_223.040અબ્।
કૃતઞ્ચ પૂગવદ્રામ મુખસૌગન્ધિકારકં

ત્વક્પથ્યયોઃ સમાવંશૌ શશિભાગાર્ધસંયુતૌ ।અપ્_223.041અબ્।
નાગવલ્લીસમો ભાતિ મુખવાસો મનોહરઃ

:ન્
1 કન્દુકઞ્ચેતિ ખ.. , છ.. ચ
2 દદ્યાત્તુર્થં તુલોન્મિતમિતિ ટ.. , છ.. ચ
3 કક્કોલૈલેત્યાદિઃ ગુટિકાઃ શુભા ઇત્ય્ અન્તઃ પાઠઃ ઘ.. , જ..
પુસ્તકદ્વયે નાસ્તિ
:પ્ 316
એવં કુર્યાત્ સદા સ્ત્રીણાં રક્ષણં પૃથિવીપતિઃ ।અપ્_223.042અબ્।
ન ચાસાં વિશ્વસેજ્જાતુ પુત્રમાતુર્વિશેષતઃ

ન સ્વપેત્ સ્ત્રીગૃહે રાત્રૌ વિશ્વાસઃ કૃત્રિમો ભવેત્