Agni Purana · Chapter 222
:e ity āgneye mahāpurāṇe sahāyasampattirnāma
viṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||
% Chapter {221ā}
:ś atha ekaviṃśādhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
puṣkara uvāca
bhṛtyaḥ kuryāttu rājājñāṃ śiṣyavatsacchriyaḥ pateḥ /AP_221ā.001ab/
na kṣipedvacanaṃ rājño anukūlaṃ priyaṃ vadet //AP_221ā.001cd/
rahogatasya vaktavyamapriyaṃ yaddhitaṃ bhavet /AP_221ā.002ab/
na niyukto haredvittaṃ nopekṣettasya mānakaṃ //AP_221ā.002cd/
rājñaś ca na tathākāryaṃ veśabhāṣāviceṣṭitaṃ /AP_221ā.003ab/
antaḥpuracarādhyakṣo vairabhūtair nirākṛtaiḥ //AP_221ā.003cd/
:p 304
saṃsargaṃ na vrajedbhṛtyo rājño guhyañca gopayet /AP_221ā.004ab/
pradarśya kauśalaṃ kiñcidrājānantu viśeṣayet //AP_221ā.004cd/
rājñā yacchrāvitaṃ guhyaṃ na talloke prakāśayet /AP_221ā.005ab/
ājñāpyamāne vānyasmin kiṅkaromīti vā vadet //AP_221ā.005cd/
vastraṃ ratnamalaṅkāraṃ rājñā dattaṃ ca dhārayet(1) /AP_221ā.006ab/
nānirdiṣṭo(2) dvāri viśennāyogye bhuvi rājadṛk //AP_221ā.006cd/
jṛmbhānniṣṭhīvanaṅkāsaṃ kopaṃ paryantikāśrayaṃ /AP_221ā.007ab/
bhṛkuṭīṃ vātamudgāraṃ tatsamīpe visarjayet(3) //AP_221ā.007cd/
svaguṇākhyāpane yuktyā parāneva prayojayet(4) /AP_221ā.008ab/
śāṭhyaṃ laulyaṃ sapaiśūnyaṃ nāstikyaṃ kṣudratā tathā //AP_221ā.008cd/
cāpalyañca parityājyaṃ nityaṃ rājānujīvinā /AP_221ā.009ab/
śrutena vidyāśilpaiś ca saṃyojyātmānamātmanā //AP_221ā.009cd/
rājasevāntataḥ kuryādbhūtaye bhūtivardhanaḥ(5) /AP_221ā.010ab/
namaskāryāḥ sadā cāsya putravallabhamantriṇaḥ //AP_221ā.010cd/
sacivair nāsya viśvāso rājacittapriyañcaret /AP_221ā.011ab/
tyajedviraktaṃ raktāttu vṛttimīheta rājavit //AP_221ā.011cd/
apṛṣṭaścāsya na brūyāt kāmaṃ kuryāttathāpadi /AP_221ā.012ab/
prasanno vākyasaṅgrāhī rahasye na ca śaṅkate //AP_221ā.012cd/
:n
1 rājñādattaṃ na dhārayediti kha..
2 nānirdiṣte iti kha.. , ga.. , gha.. , ña.. ca
3 vivarjayediti ga.. , gha.. , ja.. , ṭa.. ca
4 niyojayediti ga.. , gha.. , ña.. ca
5 bhūtivardhanīmiti ga.. , ṭa.. ca
:p 305
kuśalādiparipraśnaṃ samprayacchati cāsanaṃ /AP_221ā.013ab/
tatkathāśravaṇāddhṛṣṭo apriyāṇyapi nandane //AP_221ā.013cd/
alpaṃ dattaṃ pragṛhṇāti smaret kathāntareṣvapi /AP_221ā.014ab/
iti raktasya kartavyaṃ sevāmanyasya varjayet //AP_221ā.014cd/
:e ity āgneye mahāpurāṇe anujīvivṛttaṃ nāma
viṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||
% Chapter {221B}
:ś athaikaviṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
durgasampattiḥ
puṣkara uvāca
durgasampattimākhyāsye durgadeśe vasennṛpaḥ /AP_221B.001ab/
vaiśyaśūdrajanaprāyo 'hyanāhāryas tathāparaiḥ //AP_221B.001cd/
kiñcidbrāhmaṇasaṃyukto bahukarmakaras tathā /AP_221B.002ab/
adevamātṛko bhaktajalo deśaḥ praśasyate //AP_221B.002cd/
parair apīḍītaḥ puṣpaphaladhānyasanvitaḥ(1) /AP_221B.003ab/
agamyaḥ paracakrāṇāṃ vyālataskaravarjitaḥ //AP_221B.003cd/
ṣaṇṇāmekatamaṃ durgaṃ tatra kṛtvā vasedbalī /AP_221B.004ab/
dhanurdurgaṃ mahīdurgaṃ naradurgaṃ tathaiva ca //AP_221B.004cd/
vārkṣañcaivāmbudurgañca giridurgañca bhārgava /AP_221B.005ab/
sarvottamaṃ śailadurgamabhedyaṃ cānyabhedanaṃ //AP_221B.005cd/
:n
1 puṣpaphaladhānyadhanānvita iti ga.. , gha.. , ña.. , ṭa.. ca
:p 306
purantatra ca haṭṭādyadevatāyatanādikaṃ /AP_221B.006ab/
anuyantrāyudhopetaṃ sodakaṃ durgamuttamaṃ //AP_221B.006cd/
rājarakṣāṃ pravakṣyāmi rakṣyo bhūpo viṣāditaḥ /AP_221B.007ab/
pañcāṅgastu śirīṣaḥ syānmūtrapiṣṭo viṣārdanaḥ //AP_221B.007cd/
śatāvarī chinnaruhā viṣaghnī taṇḍulīyakaṃ /AP_221B.008ab/
koṣātakī ca kalhārī brāhmī citrapaṭolikā //AP_221B.008cd/
maṇḍūlaparṇī vārāhī dhātryānandakameva ca /AP_221B.009ab/
unmādinī somarājī viṣaghnaṃ ratnameva ca //AP_221B.009cd/
vāstulakṣaṇasaṃyukte vasan durge surānyajet /AP_221B.010ab/
prajāś ca pālayedduṣṭāñjayeddānāni dāpayet //AP_221B.010cd/
devadravyādiharaṇāt kalpantu narake vaset /AP_221B.011ab/
devālayāni kurvīta devapūjārato nṛpaḥ //AP_221B.011cd/
surālayāḥ pālanīyāḥ sthāpanīyāś ca devatāḥ /AP_221B.012ab/
mṛṇmayāddārujaṃ puṇyaṃ dārujādiṣṭakāmayaṃ //AP_221B.012cd/
aiṣṭakācchailajaṃ puṇyaṃ śailajāt svarṇaratnajaṃ /AP_221B.013ab/
krīḍan suragṛhaṃ kurvan bhuktimuktimavāpnuyāt //AP_221B.013cd/
citrakvad gītavādyādiprekṣaṇīyādidānakṛt /AP_221B.014ab/
tailājyamadhudugdhādyaiḥ snāpya devaṃ divaṃ vrajet //AP_221B.014cd/
pūjayet pālayedviprān dvijasvanna harennṛpaḥ /AP_221B.015ab/
suvarṇamekaṃ gāmekāṃ bhūmerapyekamaṅgulaṃ //AP_221B.015cd/
harannarakamāpnoti yāvadāhūtasamplavaṃ /AP_221B.016ab/
durācāranna dviṣecca sarvapāpeṣvapi sthitaṃ //AP_221B.016cd/
naivāsti brāhmaṇabadhāt pāpaṃ gurutaraṃ kvacit /AP_221B.017ab/
:p 307
adaivaṃ daivataṃ kuryuḥ kuryurdaivamadaivataṃ //AP_221B.017cd/
brāhmaṇā hi mahābhāgāstānnamasyetsadaiva tu(1) /AP_221B.018ab/
brāhmaṇī rudatī hanti kulaṃ rājyaṃ prajās tathā //AP_221B.018cd/
sādhvīstrīṇāṃ pālanañca rājā kuryācca dhārmikaḥ /AP_221B.019ab/
striyā prahṛṣṭayā bhāvyaṃ gṛhakāryaikadakṣayā //AP_221B.019cd/
susaṃskṛtopaskarayā vyaye cāmuktahastayā /AP_221B.020ab/
yasmai dadyātpitā tvenāṃ śuśrūṣettaṃ patiṃ sadā //AP_221B.020cd/
mṛte bhartari svaryāyāt brahmacarye sthitāṅganā /AP_221B.021ab/
paraveśmarucir nasyānna syāt kalahaśālinī //AP_221B.021cd/
maṇḍanaṃ varjayennārī tathā proṣitabhartṛkā /AP_221B.022ab/
devatārādhanaparā tiṣṭhedbhartṛhite ratā //AP_221B.022cd/
dhārayenmaṅgalārthāya kiñcidābharaṇantathā /AP_221B.023ab/
bhartrāgniṃ yā viśennārī sāpi svagamavāpnuyāt //AP_221B.023cd/
śriyaḥ sampūjanaṅkāryaṃ gṛhasammārjanādikaṃ /AP_221B.024ab/
dvādaśyāṃ kārttike viṣṇuṃ gāṃ savatsāṃ dadettathā //AP_221B.024cd/
sāvitryā rakṣito bhartā satyācāravratena ca(2) /AP_221B.025ab/
saptamyāṃ mārgaśīrṣe tu site 'bhyarcya divākaraṃ //AP_221B.025cd/
putrānāpnoti ca strīha nātra kāryā vicāraṇā //26//AP_221B.026ab/
:e ity āgneye mahāpurāṇe rājadharmo nāma
ekaviṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||
:n
1 tānna hiṃsyādyadaiva tu iti ja..
2 satyavān suvratena ceti gha.. , ña.. ca
:p 308
% Chapter {222}
:ś atha dvāviṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
rājadharmāḥ
puṣkara uvāca
grāmasyādhipatiṃ kuryāddaśagrāmādhipaṃ nṛpaḥ /AP_222.001ab/
śatagrāmādhipañcānyaṃ tathaiva viṣayeśvaraṃ
teṣāṃ bhogavibhāgaś ca bhavet karmānurūpataḥ /AP_222.002ab/
nityameva tathā kāryaṃ teṣāñcāraiḥ parīkṣaṇaṃ
grāme doṣān samutpannān grāmeśaḥ prasamaṃ nayet /AP_222.003ab/
aśakto daśapālasya sa tu gatvā nivedayet
śrutvāpi daśapālo 'pi tatra yuktimupācaret /AP_222.004ab/
vittādyāpnoti rājā vai viṣayāttu surakṣitāt
dhanavāndharmamāpnoti dhanavān kāmamaśnute /AP_222.005ab/
ucchidyante vinā hy arthaiḥ(1) kriyā grīṣme saridyathā
viśeṣo nāsti lokeṣe patitasyādhanasya ca /AP_222.006ab/
patitānna tu gṛhṇanti daridro na prayacchati
dhanahīnasya bhāryāpi naikā syādupavartinī(2) /AP_222.007ab/
rāṣṭrapīḍākaro rājā narake vasate ciraṃ
nityaṃ rājñā tathā bhāvyaṃ garbhiṇī sahadharmiṇī /AP_222.008ab/
yahā svaṃ sukhamutsṛjya garbhasya sukhamāvahet(3)
:n
1 vinā hy arthamiti gha.. , ña.. ca
2 naiva syādvaśavartinīti kha.. , ṭa.. ca / naiva syādvaśavartinīti gha.. , ja..
, ña.. ca
3 sukhamāharediti ja.. , ṭa.. ca
:p 309
kiṃ yajñaistapasā tasya prajā yasya na rakṣitāḥ /AP_222.009ab/
surakṣitāḥ prajā yasya svargastasya gṛhopamaḥ
arakṣitāḥ prajā yasya narakaṃ tasya mandiraṃ /AP_222.010ab/
rājā ṣaḍbhāgamādatte sukṛtādduṣkṛtādapi
dharmāgamo rakṣaṇācca pāpamāpnotyarakṣaṇāt /AP_222.011ab/
subhagā viṭabhīteva rājavallabhataskaraiḥ
bhakṣyamāṇāḥ prajā rakṣyāḥ kāyasthaiś ca viśeṣataḥ /AP_222.012ab/
rakṣitā tadbhayebhyastu rājño bhavati sā prajā(1)AP_222.012cd/
arakṣitā sā bhavati teṣāmeveha bhojanaṃ /AP_222.013ab/
duṣṭasammardanaṃ kuryācchāstroktaṃ karamādadet(2)
koṣe praveśayedardhaṃ nityañcārdhaṃ dvije dadet(3) /AP_222.014ab/
nidhiṃ dvijottamaḥ prāpya gṛhṇīyātsakalaṃ tathā
caturthamaṣṭamaṃ bhāgaṃ tathā ṣoḍaśamaṃ dvijaḥ /AP_222.015ab/
varṇakrameṇa dadyācca nidhiṃ pātre tu dharmataḥ
anṛtantu vadan daṇḍyaḥ(4) suvittasyāṃśamaṣṭamaṃ /AP_222.016ab/
praṇaṣṭasvāmikamṛkthaṃ rājātryabdaṃ nidhāpayet
arvāk tryabdāddharet svāmī pareṇa nṛpatirharet /AP_222.017ab/
mamedamiti yo brūyāt so 'rthayukto yathāvidhi
sampādya rūpasaṅkhyādīn svāmī tad dravyamarhati /AP_222.018ab/
:n
1 satprajā iti gha.. , ña.. ca
2 subhagā viṭabhītevetyādiḥ, karamādadedityantaḥ pāṭhaḥ jha..
pustake nāsti
3 dvije 'rpayediti ña.. , ṭa.. ca
4 amṛtaṃ vadato grāhyamiti ṭa..
:p 310
bāladāyādikamṛkthaṃ(1) tāvadrājānupālayet
yāvatsyātsa samāvṛtto yāvadvātītaśaiśavaḥ /AP_222.019ab/
bālaputrāsu caivaṃ syādrakṣaṇaṃ niṣkalāsu ca
pativratāsu ca strīṣu vidhabāsvāturāsu ca /AP_222.020ab/
jīvantīnāntu tāsāṃ ye saṃhareyuḥ svavāndhavāḥ
tāñchiṣyāccauradaṇḍena dhārmikaḥ pṛthivīpatiḥ /AP_222.021ab/
sāmānyato hṛtañcauraistadvai dadyāt svayaṃ nṛpaḥ
caurarakṣādhikāribhyo rājāpi hṛtamāpnuyāt /AP_222.022ab/
ahṛte yo hṛtaṃ brūyānniḥsāryo daṇḍya eva saḥ
na tadrājñā pradātavyaṃ gṛhe yad gṛhagair hṛtaṃ /AP_222.023ab/
svarāṣṭrapaṇyādādadyādrājā viṃśatimaṃ dvija
śulkāṃśaṃ paradeśācca kṣayavyayaprakāśakaṃ /AP_222.024ab/
jñātvā saṅkalpayecchulkaṃ lābhaṃ vaṇigyathāpnuyāt
viṃśāṃśaṃ lābhamādadyāddaṇḍanīyastato 'nyathā /AP_222.025ab/
strīṇāṃ pravrajitānāñca(2) taraśulkaṃ vivarjayet
tareṣu dāsadoṣeṇa naṣṭaṃ dāsāṃstu dāpayet /AP_222.026ab/
śūkadhānyeṣu ṣaḍbhāgaṃ śimbidhānye tathāṣṭamaṃ
rājā vanyārthamādadyāddeśakālānurūpakaṃ /AP_222.027ab/
pañcaṣaḍbhāgamādadyād rājā paśuhiraṇyayoḥ
gandhauṣadhirasānāñca puṣpamūlaphalasya ca /AP_222.028ab/
:n
1 bāladāyādikaṃ yuktamiti kha.. , ga.. , gha.. , ña.. ca
2 strīṇāñcaiva dvijātīnāmiti ṭa..
:p 311
patraśākatṛṇānāñca vaṃśavaiṇavacarmaṇāṃ
vaidalānāñca bhāṇḍānāṃ sarvasyāśmamayasya ca /AP_222.029ab/
ṣaḍbhāgameva cādadyān madhumāṃsasya sarpiṣaḥ
mriyannapi na cādadyād brāhmaṇebhyas tathā karaṃ /AP_222.030ab/
yasya rājñastu viṣaye śrotriyaḥ sīdati kṣudhā
tasya sīdati tadrāṣṭraṃ vyādhidurbhikṣataskaraiḥ /AP_222.031ab/
śrutaṃ vṛttantu vijñāya vṛttiṃ tasya prakalpayet
rakṣecca sarvatastvenaṃ pitā putramivaurasaṃ /AP_222.032ab/
saṃrakṣyamaṇo rājñā yaḥ kurute dharmamanvahaṃ
tenāyurvardhate rājño draviṇaṃ rāṣṭrameva ca /AP_222.033ab/
karma kuryur narendrasya māsenaikañca(1) śilpinaḥ
bhuktamātreṇa ye cānye svaśarīropajīyinaḥ //34
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0