Agni Purana · Chapter 209
naikadhā vāsudevāderniyamāt pūjanādbhavet /AP_208.013ab/
:e ity āgenye mahāpurāṇe vratadānasamuccayo nāma
aṣṭādhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||
:n
1 saubhāgyāya suṣṭadvaye iti ka.. , cha.. , ṭa, ca / saubhāgyāya subuddhaye
iti gha.. , ja.. , ña.. ca
:p 254
% Chapter {209}
:ś atha navādhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
dānaparibhāṣākathanaṃ
agnir uvāca
dānadharmān pravakṣyāmi bhuktimuktidān śṛṇu /AP_209.001ab/
dānamiṣṭaṃ tathā pūrtaṃ dharmaṃ kurvan hi sarvabhāk
vāpīkūpataḍāgāni devatāyatanāni ca /AP_209.002ab/
annapradānamārāmāḥ pūrtaṃ dharmaṃ ca muktidaṃ
agnihotraṃ tapaḥ satyaṃ vedānāñcānupālanaṃ /AP_209.003ab/
ātithyaṃ vaiśvadevañca prāhuriṣṭañca nākadaṃ
grahoparāge yaddānaṃ sūryasaṅkramaṇeṣu ca /AP_209.004ab/
dvādaśyādau ca yaddānaṃ pūrtaṃ tadapi nākadaṃ
deśe kāle ca pātre ca dānaṃ koṭiguṇaṃ bhavet /AP_209.005ab/
ayane viṣuve puṇye vyatīpāte dinakṣaye
yugādiṣu ca saṅkrāntau caturdaśyaṣṭamīṣu ca /AP_209.006ab/
sitapañcadaśīsarvadvādaśīṣvaṣṭakāsu ca
yajñotsavavibāheṣu tathā manvantarādiṣu /AP_209.007ab/
vaidhṛte dṛṣṭaduḥkhapne dravyabrāhmaṇalābhataḥ
śraddhā vā yaddine tatra sadā vā dānamiṣyate /AP_209.008ab/
ayane dve vipuve dve catasraḥ ṣaḍaśītayaḥ
catasro viṣṇupadyaś ca saṅkrātyo dvādaśottamāḥ /AP_209.009ab/
:p 255
kanyāyāṃ mithune mīne dhanuṣyapi ravergatiḥ
ṣaḍaśītimukhāḥ proktāḥ ṣaḍaśītiguṇāḥ phalaiḥ /AP_209.010ab/
atītānāgate puṇye dve udagdakṣiṇāyane
triṃśat karkaṭake nāḍyo makare viṃśatiḥ smṛtāḥ /AP_209.011ab/
vartamāne tulāmeṣe nāḍyāstubhayato daśa
ṣaḍaśītyāṃ vyatītāyāṃ ṣaṣṭiruktāstu nāḍikāḥ /AP_209.012ab/
puṇyākhyā viṣṇupādyāñca prākpaścādapi ṣoḍaśa
śravaṇāśvidhaniṣṭhāsu nāgadaivatamastake /AP_209.013ab/
yadā syādravivāreṇa vyatīpātaḥ sa ucyate
navamyāṃ śuklapakṣasya kārttike niragāt kṛtaṃ /AP_209.014ab/
tretā sitatṛtīyāyāṃ vaiśākhe dvāparaṃ yugaṃ
darśe vai māghamāsasya trayodaśyāṃ nabhasyake /AP_209.015ab/
kṛṣṇe kaliṃ vijānīyāj jñeyā manvantarādayaḥ
aśvayukacchuklanavamī dvādaśī kārttike tathā /AP_209.016ab/
tṛtīyā caiva māghasya tathā bhādrapadasya ca
phālgunasyāpyamāvāsyā pauṣasyaikādaśī tathā /AP_209.017ab/
āṣāḍhasyāpi daśamī māghamāsasya saptamī
āvāṇe cāṣṭamī kṛṣṇā tathāṣāḍhe ca pūrṇimā /AP_209.018ab/
kārttike phālgune tadvaj jyaiṣṭhe pañcadaśī tathā
ūrdhve caivāgrahāyaṇyā aṣtakāstisra īritāḥ /AP_209.019ab/
aṣṭakākhyā cāṣṭamī syādāsu(1) dānāni cākṣyayaṃ
:n
1 syādatreti ga.. , gha.. , ja.. , ña.. ca
:p 256
gayāgaṅgāprayāgādau tīrthe devālayādiṣu /AP_209.020ab/
aprārthitāni dānāni vidyārthaṃ kanyakā na hi
dadyāt pūrvamukho dānaṃ gṛhṇīyāduttarāmukhaḥ /AP_209.021ab/
āyurvivardhate dāturgrahītuḥ kṣīyate na tat
nāma gotraṃ samuccārya sampradānasya cātmanaḥ /AP_209.022ab/
sampradeyaṃ prayacchanti kanyādāne punastrayaṃ
snātvābhyarcya vyāhṛtibhirdadyāddānantu sodakaṃ /AP_209.023ab/
kanakāśvatilā nāgā dāsīrathamahīgṛhāḥ
kanyā ca kapilā dhenurmahādānāni vai daśa /AP_209.024ab/
śrutaśauryatapaḥkanyāyājyaśiṣyādupagataṃ
śulkaṃ dhanaṃ hi sakalaṃ śulkaṃ śilpānuvṛttitaḥ /AP_209.025ab/
kuśīdakṛṣivāṇijyaprāptaṃ yadupakārataḥ
pāśakadyūtacauryādipratirūpakasāhasaiḥ /AP_209.026ab/
vyājenopāvarjitaṃ kṛtsnaṃ trividhaṃ trividhaṃ phalaṃ
adhyagnyadhyāvāhanikaṃ dattañca prītikarmaṇi /AP_209.027ab/
bhrātṛmātṛpitṛprāptaṃ ṣaḍvidhaṃ strīdhanaṃsmṛtaṃ(1)
brahmakṣatraviśāṃ dravyaṃ śūdrasyaiṣāmanugrahāt /AP_209.028ab/
bahubhyo na pradeyāni gaurgṛhaṃ śayanaṃ stryiyaḥ
kulānāntu śataṃ hanyādaprayacchan pratiśrutaṃ /AP_209.029ab/
devānāñca gurūṇāñca mātāpitrostathaiva ca
puṇyaṃ deyaṃ prayatnena yat puṇyañcārjitaṃ kvacit /AP_209.030ab/
:n
1 kuśodetyādiḥ strīdhanaṃ smṛtamityantaḥ pāṭhaḥ cha..
pustake nāsti
:p 257
pratilābhecchayā dattaṃ yaddhanaṃ tadapārthakaṃ
śraddhayā sādhyate dharmo dattaṃ vāryapi cākṣayaṃ /AP_209.031ab/
jñānaśīlaguṇopetaḥ parapīḍāvahiṣkṛtaḥ
ajñānāṃ pālanāttrāṇāttat pātraṃ paramaṃ smṛtaṃ /AP_209.032ab/
mātuḥ śataguṇaṃ dānaṃ sahasraṃ piturucyate
anantaṃ duhiturdānaṃ sodarye dattamakṣayaṃ /AP_209.033ab/
amanuṣye samaṃ dānaṃ pāpe jñeyaṃ mahāphalaṃ
varṇasaṅkare dviguṇaṃ śūdre dānaṃ caturguṇaṃ /AP_209.034ab/
vaiśye cāṣṭaguṇaṃ kṣatre ṣoḍaśatvaṃ dvijavruve
vedādhyāye śataguṇamantaṃ vedabodhake(1) /AP_209.035ab/
purohite yājakādau(2) dānamakṣayamucyate
śrīvihīneṣu yaddattaṃ tadanantaṃ ca yajavani /AP_209.036ab/
atapasvyanadhīyānaḥ pratigraharucirdvijaḥ
ambhasyaśmaplavenaiva saha tenaiva majjati /AP_209.037ab/
snātaḥ samyagupaspṛśya gṛhṇīyāt prayataḥ śuciḥ
pratigrahītā sāvitrīṃ sarvadaiva prakīrtayet(3) /AP_209.038ab/
tatastu kīrtayetsārdhaṃ dravyeṇa saha daivataṃ
pratigrāhī paṭheduccaiḥ pratigṛhya dvijottamāt /AP_209.039ab/
mandaṃ paṭhet kṣatriyāttu upāṃśu ca tathā viśaḥ
:n
1 brahmabodhake iti gha.. , ṅa.. , ja.. , ña.. , ṭa.. ca
2 purohite yācakādāviti kha.. , cha.. , ṭa.. ca
3 sarvatraiva prakīrtayediti kha.. , ga.. , gha.. , ṅa.. , ja.. , ña.. , ṭa.. ca
:p 258
manasā ca tathā śūdrāt svastivācanakaṃ tathā /AP_209.040ab/
abhayaṃ sarvadaivatyaṃ bhūmirvai viṣṇudevatā
kanyā dāsas tathā dāsī prājāpatyāḥ prakirtitāḥ /AP_209.041ab/
prājāpatyo gajaḥ proktasturago yamadaivataḥ
tathā caikaśaphaṃ sarvaṃ yāmyaś ca mahiṣas tathā /AP_209.042ab/
uṣṭraś ca nairṛto dhenū raudrī chāgo 'nalas tathā
āpyo meṣo hariḥ krīḍa āraṇyāḥ paśavo 'nilāḥ /AP_209.043ab/
jalāśayaṃ vāruṇaṃ syādvāridhānīghaṭādayaḥ
samudrajāni ratnāni hemalauhāni cānalaḥ /AP_209.044ab/
prājāpatyāni śasyāni pakvānnamapi sattama
gāndharvaṃ gandhamityāhurvastraṃ vārhaspataṃ smṛtaṃ /AP_209.045ab/
vāyavyāḥ pakṣiṇaḥ sarve vidyā brāhmī tathāṅgakaṃ
sārasvataṃ pustakādi viśvakarmā tu śilapke /AP_209.046ab/
vanaspatirdrumādīnāṃ dravyadevā harestanuḥ
chatraṃ kṛṣṇājinaṃ śayyā ratha āsanameva ca /AP_209.047ab/
upānahau tathā yānamuttānāṅgira īritaṃ
raṇopakaraṇaṃ śastraṃ dhvajādyaṃ sarvadaivataṃ /AP_209.048ab/
gṛhañca sarvadaivatyaṃ sarveṣāṃ viṣṇudevatā
śivo vā na tato dravyaṃ vyatiriktaṃ yato 'sti hi(1) /AP_209.049ab/
dravyasya nāma gṛhṇīyāddadānīti tathā vadet
toyaṃ dadyāttato haste dāne vidhirayaṃ smṛtaḥ /AP_209.050ab/
:n
1 yātotra hīti ja..
:p 259
viṣṇurdātā viṣṇurdravyaṃ pratigṛhṇāmi vai vadet
svasti pratigrahaṃ dharmaṃ bhuktimuktī phaladvayaṃ /AP_209.051ab/
gurūn bhṛtyānna jihīrṣurarciṣyan devatāḥ pitṝn
sarvataḥ pratigṛhṇīyānna tu tṛpyet svayantataḥ /AP_209.052ab/
śūdrīyanna tu yajñārthaṃ dhanaṃ śūdrasya tatphalaṃ
guḍatakrarasādyāś ca śūdrādgrāhyā nivartinā /AP_209.053ab/
sarvataḥ pratigṛhṇīyādavṛtyākarṣito dvijaḥ
nādhyāpanādyājanādvā garhitādvā pratigrahāt /AP_209.054ab/
doṣo bhavati viprāṇāṃ jvalanārkasamā hi te
kṛte tu dīyate gatvā tretāsvānīya dīyate /AP_209.055ab/
dvāpāre yācamānāya kalau tvanugamānvite
manasā pātramuddiśya jalaṃ bhūmau vinikṣipet /AP_209.056ab/
vidyate sāgarasyānto nānto dānasya vidyate(1)
adya somārkagrahaṇasaṅkrāntyādau ca kālake /AP_209.057ab/
gaṅgāgayāprayāgādau tīrthadeśe mahāguṇe
tathā cāmukagotrāya tathā cāmukaśarmaṇe /AP_209.058ab/
vedavedāṅgayuktāya pātrāya sumahātmane
yathānāma mahādravyaṃ viṣṇurudrādidaivataṃ /AP_209.059ab/
putrapautragṛhaiśvaryapatnīdharmārthasadguṇā
kīttividyāmahākāmasaubhāgyārogyavṛddhaye /AP_209.060ab/
sarvapāpopaśāntyarthaṃ svargārthaṃ bhuktimuktaye
:n
1 na taddānasya vidyate iti kha.. , ga.. , gha.. , ṅa.. , cha.. , ja.. , ña.. , ṭha..
ca
:p 260
etattubhyaṃ sampradade prīyatāṃ me hariḥ śivaḥ /AP_209.061ab/
divyāntarīkṣabhaumādisamutpātaughaghātakṛt(1)
dharmārthakāmamokṣāptyai brahmalokaprado 'stu me /AP_209.062ab/
yathānāmasagotrāya viprāyāmukaśarmaṇe
etaddānapratiṣṭhārthaṃ suvarṇaṃ dakṣiṇāṃ dade /AP_209.063ab/
anena dānavākyena sarvadānāni vai dadet
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0