અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 209

નૈકધા વાસુદેવાદેર્નિયમાત્ પૂજનાદ્ભવેત્ ।અપ્_208.013અબ્।
:એ ઇત્ય્ આગેન્યે મહાપુરાણે વ્રતદાનસમુચ્ચયો નામ
અષ્ટાધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ ॥
:ન્
1 સૌભાગ્યાય સુષ્ટદ્વયે ઇતિ ક.. , છ.. , ટ, ચ । સૌભાગ્યાય સુબુદ્ધયે
ઇતિ ઘ.. , જ.. , ઞ.. ચ
:પ્ 254
% છપ્તેર્ {209}
:શ્ અથ નવાધિકદ્વિશતતમો ઽધ્યાયઃ
દાનપરિભાષાકથનં
અગ્નિર્ ઉવાચ
દાનધર્માન્ પ્રવક્ષ્યામિ ભુક્તિમુક્તિદાન્ શૃણુ ।અપ્_209.001અબ્।
દાનમિષ્ટં તથા પૂર્તં ધર્મં કુર્વન્ હિ સર્વભાક્

વાપીકૂપતડાગાનિ દેવતાયતનાનિ ચ ।અપ્_209.002અબ્।
અન્નપ્રદાનમારામાઃ પૂર્તં ધર્મં ચ મુક્તિદં

અગ્નિહોત્રં તપઃ સત્યં વેદાનાઞ્ચાનુપાલનં ।અપ્_209.003અબ્।
આતિથ્યં વૈશ્વદેવઞ્ચ પ્રાહુરિષ્ટઞ્ચ નાકદં

ગ્રહોપરાગે યદ્દાનં સૂર્યસઙ્ક્રમણેષુ ચ ।અપ્_209.004અબ્।
દ્વાદશ્યાદૌ ચ યદ્દાનં પૂર્તં તદપિ નાકદં

દેશે કાલે ચ પાત્રે ચ દાનં કોટિગુણં ભવેત્ ।અપ્_209.005અબ્।
અયને વિષુવે પુણ્યે વ્યતીપાતે દિનક્ષયે

યુગાદિષુ ચ સઙ્ક્રાન્તૌ ચતુર્દશ્યષ્ટમીષુ ચ ।અપ્_209.006અબ્।
સિતપઞ્ચદશીસર્વદ્વાદશીષ્વષ્ટકાસુ ચ

યજ્ઞોત્સવવિબાહેષુ તથા મન્વન્તરાદિષુ ।અપ્_209.007અબ્।
વૈધૃતે દૃષ્ટદુઃખપ્ને દ્રવ્યબ્રાહ્મણલાભતઃ

શ્રદ્ધા વા યદ્દિને તત્ર સદા વા દાનમિષ્યતે ।અપ્_209.008અબ્।
અયને દ્વે વિપુવે દ્વે ચતસ્રઃ ષડશીતયઃ

ચતસ્રો વિષ્ણુપદ્યશ્ ચ સઙ્ક્રાત્યો દ્વાદશોત્તમાઃ ।અપ્_209.009અબ્।
:પ્ 255
કન્યાયાં મિથુને મીને ધનુષ્યપિ રવેર્ગતિઃ

ષડશીતિમુખાઃ પ્રોક્તાઃ ષડશીતિગુણાઃ ફલૈઃ ।અપ્_209.010અબ્।
અતીતાનાગતે પુણ્યે દ્વે ઉદગ્દક્ષિણાયને

ત્રિંશત્ કર્કટકે નાડ્યો મકરે વિંશતિઃ સ્મૃતાઃ ।અપ્_209.011અબ્।
વર્તમાને તુલામેષે નાડ્યાસ્તુભયતો દશ

ષડશીત્યાં વ્યતીતાયાં ષષ્ટિરુક્તાસ્તુ નાડિકાઃ ।અપ્_209.012અબ્।
પુણ્યાખ્યા વિષ્ણુપાદ્યાઞ્ચ પ્રાક્પશ્ચાદપિ ષોડશ

શ્રવણાશ્વિધનિષ્ઠાસુ નાગદૈવતમસ્તકે ।અપ્_209.013અબ્।
યદા સ્યાદ્રવિવારેણ વ્યતીપાતઃ સ ઉચ્યતે

નવમ્યાં શુક્લપક્ષસ્ય કાર્ત્તિકે નિરગાત્ કૃતં ।અપ્_209.014અબ્।
ત્રેતા સિતતૃતીયાયાં વૈશાખે દ્વાપરં યુગં

દર્શે વૈ માઘમાસસ્ય ત્રયોદશ્યાં નભસ્યકે ।અપ્_209.015અબ્।
કૃષ્ણે કલિં વિજાનીયાજ્ જ્ઞેયા મન્વન્તરાદયઃ

અશ્વયુકચ્છુક્લનવમી દ્વાદશી કાર્ત્તિકે તથા ।અપ્_209.016અબ્।
તૃતીયા ચૈવ માઘસ્ય તથા ભાદ્રપદસ્ય ચ

ફાલ્ગુનસ્યાપ્યમાવાસ્યા પૌષસ્યૈકાદશી તથા ।અપ્_209.017અબ્।
આષાઢસ્યાપિ દશમી માઘમાસસ્ય સપ્તમી

આવાણે ચાષ્ટમી કૃષ્ણા તથાષાઢે ચ પૂર્ણિમા ।અપ્_209.018અબ્।
કાર્ત્તિકે ફાલ્ગુને તદ્વજ્ જ્યૈષ્ઠે પઞ્ચદશી તથા

ઊર્ધ્વે ચૈવાગ્રહાયણ્યા અષ્તકાસ્તિસ્ર ઈરિતાઃ ।અપ્_209.019અબ્।
અષ્ટકાખ્યા ચાષ્ટમી સ્યાદાસુ(1) દાનાનિ ચાક્ષ્યયં

:ન્
1 સ્યાદત્રેતિ ગ.. , ઘ.. , જ.. , ઞ.. ચ
:પ્ 256
ગયાગઙ્ગાપ્રયાગાદૌ તીર્થે દેવાલયાદિષુ ।અપ્_209.020અબ્।
અપ્રાર્થિતાનિ દાનાનિ વિદ્યાર્થં કન્યકા ન હિ

દદ્યાત્ પૂર્વમુખો દાનં ગૃહ્ણીયાદુત્તરામુખઃ ।અપ્_209.021અબ્।
આયુર્વિવર્ધતે દાતુર્ગ્રહીતુઃ ક્ષીયતે ન તત્

નામ ગોત્રં સમુચ્ચાર્ય સમ્પ્રદાનસ્ય ચાત્મનઃ ।અપ્_209.022અબ્।
સમ્પ્રદેયં પ્રયચ્છન્તિ કન્યાદાને પુનસ્ત્રયં

સ્નાત્વાભ્યર્ચ્ય વ્યાહૃતિભિર્દદ્યાદ્દાનન્તુ સોદકં ।અપ્_209.023અબ્।
કનકાશ્વતિલા નાગા દાસીરથમહીગૃહાઃ

કન્યા ચ કપિલા ધેનુર્મહાદાનાનિ વૈ દશ ।અપ્_209.024અબ્।
શ્રુતશૌર્યતપઃકન્યાયાજ્યશિષ્યાદુપગતં

શુલ્કં ધનં હિ સકલં શુલ્કં શિલ્પાનુવૃત્તિતઃ ।અપ્_209.025અબ્।
કુશીદકૃષિવાણિજ્યપ્રાપ્તં યદુપકારતઃ

પાશકદ્યૂતચૌર્યાદિપ્રતિરૂપકસાહસૈઃ ।અપ્_209.026અબ્।
વ્યાજેનોપાવર્જિતં કૃત્સ્નં ત્રિવિધં ત્રિવિધં ફલં

અધ્યગ્ન્યધ્યાવાહનિકં દત્તઞ્ચ પ્રીતિકર્મણિ ।અપ્_209.027અબ્।
ભ્રાતૃમાતૃપિતૃપ્રાપ્તં ષડ્વિધં સ્ત્રીધનંસ્મૃતં(1)

બ્રહ્મક્ષત્રવિશાં દ્રવ્યં શૂદ્રસ્યૈષામનુગ્રહાત્ ।અપ્_209.028અબ્।
બહુભ્યો ન પ્રદેયાનિ ગૌર્ગૃહં શયનં સ્ત્ર્યિયઃ

કુલાનાન્તુ શતં હન્યાદપ્રયચ્છન્ પ્રતિશ્રુતં ।અપ્_209.029અબ્।
દેવાનાઞ્ચ ગુરૂણાઞ્ચ માતાપિત્રોસ્તથૈવ ચ

પુણ્યં દેયં પ્રયત્નેન યત્ પુણ્યઞ્ચાર્જિતં ક્વચિત્ ।અપ્_209.030અબ્।
:ન્
1 કુશોદેત્યાદિઃ સ્ત્રીધનં સ્મૃતમિત્યન્તઃ પાઠઃ છ..
પુસ્તકે નાસ્તિ
:પ્ 257
પ્રતિલાભેચ્છયા દત્તં યદ્ધનં તદપાર્થકં

શ્રદ્ધયા સાધ્યતે ધર્મો દત્તં વાર્યપિ ચાક્ષયં ।અપ્_209.031અબ્।
જ્ઞાનશીલગુણોપેતઃ પરપીડાવહિષ્કૃતઃ

અજ્ઞાનાં પાલનાત્ત્રાણાત્તત્ પાત્રં પરમં સ્મૃતં ।અપ્_209.032અબ્।
માતુઃ શતગુણં દાનં સહસ્રં પિતુરુચ્યતે

અનન્તં દુહિતુર્દાનં સોદર્યે દત્તમક્ષયં ।અપ્_209.033અબ્।
અમનુષ્યે સમં દાનં પાપે જ્ઞેયં મહાફલં

વર્ણસઙ્કરે દ્વિગુણં શૂદ્રે દાનં ચતુર્ગુણં ।અપ્_209.034અબ્।
વૈશ્યે ચાષ્ટગુણં ક્ષત્રે ષોડશત્વં દ્વિજવ્રુવે

વેદાધ્યાયે શતગુણમન્તં વેદબોધકે(1) ।અપ્_209.035અબ્।
પુરોહિતે યાજકાદૌ(2) દાનમક્ષયમુચ્યતે

શ્રીવિહીનેષુ યદ્દત્તં તદનન્તં ચ યજવનિ ।અપ્_209.036અબ્।
અતપસ્વ્યનધીયાનઃ પ્રતિગ્રહરુચિર્દ્વિજઃ

અમ્ભસ્યશ્મપ્લવેનૈવ સહ તેનૈવ મજ્જતિ ।અપ્_209.037અબ્।
સ્નાતઃ સમ્યગુપસ્પૃશ્ય ગૃહ્ણીયાત્ પ્રયતઃ શુચિઃ

પ્રતિગ્રહીતા સાવિત્રીં સર્વદૈવ પ્રકીર્તયેત્(3) ।અપ્_209.038અબ્।
તતસ્તુ કીર્તયેત્સાર્ધં દ્રવ્યેણ સહ દૈવતં

પ્રતિગ્રાહી પઠેદુચ્ચૈઃ પ્રતિગૃહ્ય દ્વિજોત્તમાત્ ।અપ્_209.039અબ્।
મન્દં પઠેત્ ક્ષત્રિયાત્તુ ઉપાંશુ ચ તથા વિશઃ

:ન્
1 બ્રહ્મબોધકે ઇતિ ઘ.. , ઙ.. , જ.. , ઞ.. , ટ.. ચ
2 પુરોહિતે યાચકાદાવિતિ ખ.. , છ.. , ટ.. ચ
3 સર્વત્રૈવ પ્રકીર્તયેદિતિ ખ.. , ગ.. , ઘ.. , ઙ.. , જ.. , ઞ.. , ટ.. ચ
:પ્ 258
મનસા ચ તથા શૂદ્રાત્ સ્વસ્તિવાચનકં તથા ।અપ્_209.040અબ્।
અભયં સર્વદૈવત્યં ભૂમિર્વૈ વિષ્ણુદેવતા

કન્યા દાસસ્ તથા દાસી પ્રાજાપત્યાઃ પ્રકિર્તિતાઃ ।અપ્_209.041અબ્।
પ્રાજાપત્યો ગજઃ પ્રોક્તસ્તુરગો યમદૈવતઃ

તથા ચૈકશફં સર્વં યામ્યશ્ ચ મહિષસ્ તથા ।અપ્_209.042અબ્।
ઉષ્ટ્રશ્ ચ નૈરૃતો ધેનૂ રૌદ્રી છાગો ઽનલસ્ તથા

આપ્યો મેષો હરિઃ ક્રીડ આરણ્યાઃ પશવો ઽનિલાઃ ।અપ્_209.043અબ્।
જલાશયં વારુણં સ્યાદ્વારિધાનીઘટાદયઃ

સમુદ્રજાનિ રત્નાનિ હેમલૌહાનિ ચાનલઃ ।અપ્_209.044અબ્।
પ્રાજાપત્યાનિ શસ્યાનિ પક્વાન્નમપિ સત્તમ

ગાન્ધર્વં ગન્ધમિત્યાહુર્વસ્ત્રં વાર્હસ્પતં સ્મૃતં ।અપ્_209.045અબ્।
વાયવ્યાઃ પક્ષિણઃ સર્વે વિદ્યા બ્રાહ્મી તથાઙ્ગકં

સારસ્વતં પુસ્તકાદિ વિશ્વકર્મા તુ શિલપ્કે ।અપ્_209.046અબ્।
વનસ્પતિર્દ્રુમાદીનાં દ્રવ્યદેવા હરેસ્તનુઃ

છત્રં કૃષ્ણાજિનં શય્યા રથ આસનમેવ ચ ।અપ્_209.047અબ્।
ઉપાનહૌ તથા યાનમુત્તાનાઙ્ગિર ઈરિતં

રણોપકરણં શસ્ત્રં ધ્વજાદ્યં સર્વદૈવતં ।અપ્_209.048અબ્।
ગૃહઞ્ચ સર્વદૈવત્યં સર્વેષાં વિષ્ણુદેવતા

શિવો વા ન તતો દ્રવ્યં વ્યતિરિક્તં યતો ઽસ્તિ હિ(1) ।અપ્_209.049અબ્।
દ્રવ્યસ્ય નામ ગૃહ્ણીયાદ્દદાનીતિ તથા વદેત્

તોયં દદ્યાત્તતો હસ્તે દાને વિધિરયં સ્મૃતઃ ।અપ્_209.050અબ્।
:ન્
1 યાતોત્ર હીતિ જ..
:પ્ 259
વિષ્ણુર્દાતા વિષ્ણુર્દ્રવ્યં પ્રતિગૃહ્ણામિ વૈ વદેત્

સ્વસ્તિ પ્રતિગ્રહં ધર્મં ભુક્તિમુક્તી ફલદ્વયં ।અપ્_209.051અબ્।
ગુરૂન્ ભૃત્યાન્ન જિહીર્ષુરર્ચિષ્યન્ દેવતાઃ પિતૄન્

સર્વતઃ પ્રતિગૃહ્ણીયાન્ન તુ તૃપ્યેત્ સ્વયન્તતઃ ।અપ્_209.052અબ્।
શૂદ્રીયન્ન તુ યજ્ઞાર્થં ધનં શૂદ્રસ્ય તત્ફલં

ગુડતક્રરસાદ્યાશ્ ચ શૂદ્રાદ્ગ્રાહ્યા નિવર્તિના ।અપ્_209.053અબ્।
સર્વતઃ પ્રતિગૃહ્ણીયાદવૃત્યાકર્ષિતો દ્વિજઃ

નાધ્યાપનાદ્યાજનાદ્વા ગર્હિતાદ્વા પ્રતિગ્રહાત્ ।અપ્_209.054અબ્।
દોષો ભવતિ વિપ્રાણાં જ્વલનાર્કસમા હિ તે

કૃતે તુ દીયતે ગત્વા ત્રેતાસ્વાનીય દીયતે ।અપ્_209.055અબ્।
દ્વાપારે યાચમાનાય કલૌ ત્વનુગમાન્વિતે

મનસા પાત્રમુદ્દિશ્ય જલં ભૂમૌ વિનિક્ષિપેત્ ।અપ્_209.056અબ્।
વિદ્યતે સાગરસ્યાન્તો નાન્તો દાનસ્ય વિદ્યતે(1)

અદ્ય સોમાર્કગ્રહણસઙ્ક્રાન્ત્યાદૌ ચ કાલકે ।અપ્_209.057અબ્।
ગઙ્ગાગયાપ્રયાગાદૌ તીર્થદેશે મહાગુણે

તથા ચામુકગોત્રાય તથા ચામુકશર્મણે ।અપ્_209.058અબ્।
વેદવેદાઙ્ગયુક્તાય પાત્રાય સુમહાત્મને

યથાનામ મહાદ્રવ્યં વિષ્ણુરુદ્રાદિદૈવતં ।અપ્_209.059અબ્।
પુત્રપૌત્રગૃહૈશ્વર્યપત્નીધર્માર્થસદ્ગુણા

કીત્તિવિદ્યામહાકામસૌભાગ્યારોગ્યવૃદ્ધયે ।અપ્_209.060અબ્।
સર્વપાપોપશાન્ત્યર્થં સ્વર્ગાર્થં ભુક્તિમુક્તયે

:ન્
1 ન તદ્દાનસ્ય વિદ્યતે ઇતિ ખ.. , ગ.. , ઘ.. , ઙ.. , છ.. , જ.. , ઞ.. , ઠ..
ચ
:પ્ 260
એતત્તુભ્યં સમ્પ્રદદે પ્રીયતાં મે હરિઃ શિવઃ ।અપ્_209.061અબ્।
દિવ્યાન્તરીક્ષભૌમાદિસમુત્પાતૌઘઘાતકૃત્(1)

ધર્માર્થકામમોક્ષાપ્ત્યૈ બ્રહ્મલોકપ્રદો ઽસ્તુ મે ।અપ્_209.062અબ્।
યથાનામસગોત્રાય વિપ્રાયામુકશર્મણે

એતદ્દાનપ્રતિષ્ઠાર્થં સુવર્ણં દક્ષિણાં દદે ।અપ્_209.063અબ્।
અનેન દાનવાક્યેન સર્વદાનાનિ વૈ દદેત્