Agni Purana · Chapter 20

:e ity ādimāhāpurāṇe āgneye pratisargavarṇanaṃ nāma
ūnaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ
% Chapter {20}
:ś atha viṃśatitamo 'dhyāyaḥ
sargaviṣayakavarṇanaṃ
agnir uvāca
prathamo mahataḥ sargo vijñeyo brahmaṇastu saḥ /AP_20.001ab/
tanmātrāṇāṃ dvitīyastu bhūtasargo hi sa smṛtaḥ

vaikārikastṛtīyastu sarga aindriyakaḥ smṛtaḥ /AP_20.002ab/
ityeṣa prākṛtaḥ sargaḥ sambhūto buddhipūrvakaḥ

mukhyaḥ sargaś caturthastu mukhyā vai sthāvarāḥ smṛtāḥ /AP_20.003ab/
tiryaksrotāstu yaḥ proktaḥ stairyagyonyastataḥ smṛtaḥ

tathordhvasrotasāṃ ṣaṣṭho devasargastu sa smṛtaḥ /AP_20.004ab/
tatorvāksrotasāṃ sargaḥ saptamaḥ sa tu mānuṣaḥ

aṣṭamonugrahaḥ sargaiḥ sātvikastāmasaś ca yaḥ /AP_20.005ab/
pañcaite vaikṛtāḥ sargāḥ prākṛtāś ca trayaḥ smṛtāḥ

prākṛto vaikṛtaś caiva kaumāro navamas tathā /AP_20.006ab/
:p 50
brahmato nava sargāstu jagato mūlahetavaḥ

khyātyādyā dakṣakanyāstu bhṛgvādyā upayemire /AP_20.007ab/
nityo naimittakaḥ sargastridhā prakathito janaiḥ

prākṛtā dainandinī syādantarapralayādanu /AP_20.008ab/
jāyate yatrānudinaṃ mityasargo hi sammataḥ

devau dhātāvidhātārau bhṛgoḥ khyātirasūyata /AP_20.009ab/
śriyañca patnī viṣṇoryā stutā śakreṇa vṛddhaye

dhāturvidhārturdvau putrau kramāt prāṇo mṛkaṇḍukaḥ /AP_20.010ab/
mārkaṇḍeyo mṛkaṇḍoś ca jajñe vedaśirāstataḥ

paurṇamāsaś ca sambhūtyāṃ marīcerabhavat sutaḥ /AP_20.011ab/
smṛtyāmaṅgirasaḥ putrāḥ sinīvālī kuhūs tathā

rākāścānumatiścātreranasūyāpyajījanat /AP_20.012ab/
somaṃ durvāsasaṃ putraṃ dattātreyañca yoginam

prītyāṃ pulastyabhāryāyāṃ dattolistatsutobhavat /AP_20.013ab/
kṣamāyāṃ(1) pulahājjātāḥ sahiṣṇuḥ karmapādikāḥ

sannatyāñca kratorāsan bālikhilyā mahaujasaḥ /AP_20.014ab/
aṅguṣṭhaparvamātrāste ye hi ṣaṣṭisahasviṇaḥ

urjāyāñca vaśiṣṭhācca rājā gātrordhvabāhukaḥ(2) /AP_20.015ab/
savanaścālaghuḥ śukraḥ(3) sutapāḥ sapta carṣayaḥ

pāvakaḥ pavamānobhūcchuciḥ svāhāgnijobhavat /AP_20.016ab/
:n
1 kumāryāmiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ
2 rajogotrordhvāhuka iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ rājā
śātrordhvabālaka iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ, rajogotrordhvavāhaka iti
ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ
3 sabalaścānaghaḥ śukra iti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ
:p 51
agnisvāttā varhiṣado 'nagnayaḥ sāgnayo hy ajāt(1)

pitṛbhyaś ca svadhāyāñca menā vaidhāriṇī sute(2) /AP_20.017ab/
hiṃsābhāryā tvadharmasya tayorjajñe tathānṛtam

kanyā ca nikṛtistābhyāṃ bhayannarakemeva ca /AP_20.018ab/
māyā ca vedanā caiva mithunantvidametayoḥ

tayorjajñetha vai māyāṃ mṛtyuṃ bhūtāpahāriṇam /AP_20.019ab/
vedanā ca sutaṃ cāpi duḥkhaṃ jajñetha rauravāt

mṛtyorvyādhijarāśokatṛṣṇākrodhāś ca jajñire /AP_20.020ab/
brahmaṇaś ca rudan jāto rodanādrudranāmakaḥ

bhavaṃ śarvamatheśānaṃ tathā paśupatiṃ dvija /AP_20.021ab/
bhīmamugraṃ mahādevamuvāca sa pitāmahaḥ

dakṣakopācca tadbhāryā dehantatyāja sā satī /AP_20.022ab/
himavadduhitā bhūtvā patnī śambhorabhūt punaḥ

ṛṣibhyo nāradādyuktāḥ pūjāḥ snānādipūrvikāḥ /AP_20.023ab/
svāyambhuvādyāstāḥ kṛtvā viṣṇvāderbhuktimuktidāḥ