Agni Purana · Chapter 158
:e ity āgneye mahāpurāṇe śāvāśaucaṃ nāma
saptapañcāśadādhikaśatatamo 'dhyāyaḥ ||
% Chapter {158}
:ś athāṣṭapañcāśadadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ
srāvādyaśaucaṃ
puṣkara uvāca
srāvāśaucaṃ pravakṣyāmi manvādimunisammataṃ /AP_158.001ab/
:n
1 siddhārthakaistilair viprān yajadvāso 'paraṃ dadhaditi gha.. , ṅa.. , ña.. ca /
siddhārthastilair vidvān snāyādvāso 'paraṃ dadhaditi ga.. , ṭa.. ca
:p 134
rātribhirmāsatulyābhirgarbhasrāve tryaheṇa yā
cāturmāsikapātānte daśāhaṃ pañcamāsataḥ /AP_158.002ab/
rājanye ca catūrātraṃ vaiśye pañcāhameva ca
aṣṭāhena tu śūdrasya dvādaśāhādataḥ paraṃ /AP_158.003ab/
strīṇāṃ viśuddhiruditā(1) snānamātreṇa vai pituḥ
na snānaṃ hi sapiṇḍe syāttrirātraṃ saptamāṣṭayoḥ /AP_158.004ab/
sadyaḥ śaucaṃ sapiṇḍānāmādantajananāttathā
ācūḍādekarātraṃ syādāvratācca trirātrakaṃ /AP_158.005ab/
daśarātraṃ bhavedasmānmātāpitrostrirātrakaṃ
ajātadante tu mṛte kṛtacūḍe 'rbhake tathā /AP_158.006ab/
prete nyūne tribhirvarṣair mṛte śuddhistu naiśilkī
dvyaheṇa kṣatriye śuddhistribhirvaiśye mṛte tathā /AP_158.007ab/
śuddhiḥ śūdre pañcabhiḥ syāt prāgvivāhad dviṣaṭtvahaḥ(2)
yatra trirātraṃ viprāṇāmaśaucaṃ sampradṛśyate /AP_158.008ab/
tatra śūdre dvādaśāhaḥ ṣaṇṇava kṣatravaiśayyoḥ
dvyabde naivāgnisaṃskāro mṛte tannikhaned bhuvi /AP_158.009ab/
na codakakriyā tasya nāmni cāpi kṛte sati
jātadantasya vā kāryā syādupanayanāddaśa /AP_158.010ab/
ekāhācchuddhyate vipro yo 'gnivedasamanvitaḥ
hīne hīnatare caiva tryahaś caturahas tathā /AP_158.011ab/
pañcāhenāgnihīnastu daśāhādbrāhmaṇavruvaḥ
:n
1 viśuddhiḥ kathiteti gha.. , ṅa.. , ña.. ca
2 dviṣaṭkakamiti ṭa..
:p 135
kṣatriyo navasaptāhacchuddhyedvipro guṇair yutaḥ /AP_158.012ab/
daśāhāt saguṇo vaiśyo viṃśāhācchūdra eva ca
daśāhācchuddhyate vipro dvādaśāhena bhūmipaḥ /AP_158.013ab/
vaiśyaḥ pañcadaśāhena śūdro māsena śuddhyati
guṇotkarṣe daśāhāptau tryahamekāhakaṃ tryahe /AP_158.014ab/
ekāhāptau sadyaḥ śaucaṃ sarvatraivaṃ samūhayet
dāsāntevāsibhṛtakāḥ śiṣyāś caivātra vāsinaḥ /AP_158.015ab/
svāmitulyamaśaucaṃ syānmṛte pṛthak pṛthagbhavet
maraṇādeva kartavyaṃ saṃyogo yasya nāgnibhiḥ /AP_158.016ab/
dāhādūrdhvamaśaucaṃ syādyasya vaitāniko vidhiḥ
sarveṣāmeva varṇānāntribhāgāt sparśanambhavet /AP_158.017ab/
tricatuḥpañcadaśabhiḥ spṛśyavarṇāḥ krameṇa tu
caturthe pañcame caiva saptame navame tathā /AP_158.018ab/
asthisañcayanaṃ kāryaṃ varṇānāmanupūrvaśaḥ
ahastvadattakanyāsu pradattāsu tryahaṃ bhavet /AP_158.019ab/
pakṣiṇī saṃskṛtāsveva svasrādiṣu vidhīyate
pitṛgotraṃ kumārīṇāṃ vyūḍhānāṃ bhartṛgotratā /AP_158.020ab/
jalapradānaṃ pitre ca udvāhe cobhayatra tu
daśāhopari pitroś ca duhiturmaraṇe tryahaṃ /AP_158.021ab/
sadyaḥ śaucaṃ sapiṇḍānāṃ pūrvaṃ cūḍākṛterdvija
ekāhato hy āvivihādūrdhvaṃ hastodakāt tryahaṃ /AP_158.022ab/
pakṣiṇī bhrātṛputrasya sapiṇḍānāṃ ca sadyataḥ
daśāhācchuddhyate vipro janmahānau svayoniṣu /AP_158.023ab/
:p 136
ṣadbhistribhirahaikena kṣatraviṭśūdrayoniṣu
etajjñeyaṃ sapiṇḍānāṃ vakṣye cānaurasādiṣu /AP_158.024ab/
anauraseṣu putreṣu bhāryāsvanyagatāsu ca
parapūrvāsu ca strīṣu trirātrācchuddhiriṣyate /AP_158.025ab/
vṛthāsaṅkarajātānāṃ pravrajyāsu ca tiṣṭhatāṃ
ātmanastyāgināñcaiva nivartetodakakriyā /AP_158.026ab/
mātraikayā dvipitarau bhratarāvanyagāminau
ekāhaḥ sūtake tatra mṛtake tu dvyaho bhavet(1) /AP_158.027ab/
sapiṇḍānāmaśaucaṃ hi samānodakatāṃ vade
bāle deśāntarasthe ca pṛthakpiṇḍe ca saṃsthite /AP_158.028ab/
savāsā jalamāplutya sadya eva viśuddhyati
daśāhena sapiṇḍāstu śuddhyanti pretasūtake /AP_158.029ab/
trirātreṇa sukulyāstu snānāt(2) śuddhyanti gotriṇaḥ
sapiṇḍatā tu puruṣe saptame vinivartate /AP_158.030ab/
samānodakabhāvastu nivartetācaturdaśāt
janmanāmasmṛte vaitat tatparaṃ gotramucyate /AP_158.031ab/
vigatantu videśasthaṃ śṛṇuyādyo hy anirdaśaṃ
yaccheṣaṃ daśarātrasya tāvadevāśucirbhavet /AP_158.032ab/
atikrānte daśāhe tu trirātramaśucirbhavet
saṃvatsare vyatīte tu spṛṣṭvaivāpo viśuddhyati /AP_158.033ab/
:n
1 mṛtake tu tryaho bhavediti gha.. , ṅa.. , ña.. ca / matake tu tathā bhavediti
jha..
2 snātā iti kha.. , ga.. , gha.. , ṅa.. , cha.. , ja.. ca
:p 137
mātule pakṣiṇo rātriḥ śiṣyatvigbāndhaveṣu ca
mṛṭe jāmātari prete daihitre bhaginīsute(1) /AP_158.034ab/
śyālake tatsute caiva snānamātraṃ vidhīyate
mātāmahyāṃ tathācārye mṛte mātāmahe tryahaṃ /AP_158.035ab/
durbhikṣe rāṣṭrasampāte āgatāyāṃ tathāpadi
upasargamṛtānāñca dāhe brahmavidāntathā /AP_158.036ab/
satrivrati(2) brahmattārisaṅgrāme deśaviplave
dāne yajñe vivāhe ca sadyaḥ śaucaṃ vidhīyate /AP_158.037ab/
vipragonṛpahantṝṇāmanuktaṃ cātmaghātināṃ
asādhyavyādhiyuktasya svādhyāye cākṣamasya ca /AP_158.038ab/
prāyaścittamanujñātamagnitoyapraveśanaṃ
apamānāttathā(3) krodhāt snehātparibhavādbhayāt /AP_158.039ab/
udbadhya mriyate nārī puruṣo vā kathañcana
ātmaghātī caikalakṣaṃ vasetsa narake śucau /AP_158.040ab/
vṛddhaḥ śrautasmṛterluptaḥ parityajati yastvasūn
trirātraṃ tatra śāśaucaṃ dvitīye cāsthisañcayaṃ /AP_158.041ab/
tṛtīye tūdakaṃ kāryaṃ caturthe śrāddhamācaret
vidyudagnihatānāñca tryahaṃ śuddhiḥ sapiṇḍike(4) /AP_158.042ab/
pāṣaṇḍāśritā bhartṛghnyo nāśaucodakagāḥ striyaḥ
pitṛmātrādipāte tu ārdravāsā hy upoṣitaḥ /AP_158.043ab/
:n
1 prete, bhaginīsuta ity api iti ṭa..
2 yativratīti ja..
3 apamānādatheti kha.. , ga.. , gha.. , ṅa.. , cha.. , ja.. ca
4 vidyudādihatānāñca tryahācchuddhirvidhīyate iti ṭa..
:p 138
atītebde prakurvīta pretakāryaṃ yathāvidhi
yaḥ kaścittu haret pretamasapiṇḍaṃ kathañcana /AP_158.044ab/
snātvā scelaḥ spṛṣṭvāgniṃ ghṛtaṃ prāśya viśuddhyati
yadyannamatti teṣāntu daśāhenaiva śuddhyati /AP_158.045ab/
anadannannamahnyeva na vai tasmin gṛhe vaset
anāthaṃ vrāhmaṇaṃ pretaṃ ye vahanti dvijātayaḥ /AP_158.046ab/
pade pade yajñaphalaṃ śuddhiḥ syāt snānamātrataḥ
pretībhūtaṃ dvijaḥ śūdramanugacchaṃstryahācchuciḥ /AP_158.047ab/
mṛtasya bāndhavaiḥ sārdhaṃ kṛtvā ca paridevanaṃ
varjayettadahorātraṃ dānaśrāddhādi kāmataḥ(1) /AP_158.048ab/
śūdrāyāḥ prasavo gehe śūdrasya maraṇaṃ tathā
bhāṇḍāni tu parityajya tryahādbhūlepataḥ śuciḥ /AP_158.049ab/
na vipraṃ sveṣu tiṣṭhatsu mṛtaṃ śūdreṇa nāyayet
nayet pretaṃ snāpitañca pūjitaṃ kusumair dahet /AP_158.050ab/
nagnadehaṃ dahen naiva kiñciddehaṃ parityajet
gotrajastu gṛhītvā tu citāṃ cāropayettadā /AP_158.051ab/
āhitāgniryathānyāyaṃ dagdhavyastibhiragnibhiḥ
anāhitāgnirekena laukikenāparas tathā /AP_158.052ab/
asmāt tvamabhijāto 'si tvadayaṃ jāyatāṃ punaḥ
asau svargāya lokāya sukhāgniṃ pradadetsutaḥ /AP_158.053ab/
sakṛtprasiñcantyudakaṃ nāmagotreṇa bāndhavāḥ
:n
1 dānaśrāddhādikarma ceti jha..
:p 139
evaṃ mātāmahācāryapretānāñcodakakriyā /AP_158.054ab/
kāmyodakaṃ sakhipretasvasrīyaśvaśrurartvijāṃ
apo naḥ śośucidayaṃ daśāhañca suto 'rpayet /AP_158.055ab/
brāhmaṇe daśapiṇḍāḥ syuḥ kṣatriye dvādaśa smṛtāḥ
vaiśye pañcadaśa proktāḥ śūdre triṃśat prakīrtitā /AP_158.056ab/
putro vā putrikānyo vā piṇḍaṃ dadyācca putravat
vidiśya nimbapatrāṇi niyato dvāri veśmanaḥ /AP_158.057ab/
ācamya cāgnimudakaṃ gomayaṃ gaurasarṣapān
praviśeyuḥ samālabhya kṛtvāśmani padaṃ śanaiḥ /AP_158.058ab/
akṣaralavaṇānnaḥ syur nirmāṃsā bhūmiśāyinaḥ
krītalabdhāśanāḥ snātā ādikartā daśāhakṛt /AP_158.059ab/
abhāve brahmacārī tu kuryātpiṇḍodakādikaṃ
yathedaṃ śāvamāśaucaṃ sapiṇḍeṣu vidhīyate /AP_158.060ab/
jananepyevaṃ syānnipuṇāṃ śuddhimicchatāṃ
sarveṣāṃ śāvamāśaucaṃ mātāpitroś ca sūtakaṃ /AP_158.061ab/
sūtakaṃ mātureva syādupaspṛśya pitā śuciḥ
putrajanmadine śrāddhaṃ kartavyamiti niścitaṃ /AP_158.062ab/
tadahastatpradānārthaṃ gohiraṇyādivāsasāṃ
maraṇaṃ maraṇenaiva sūtakaṃ sūtakena tu /AP_158.063ab/
ubhayorapi yat pūrvaṃ tenāśaucena śuddhyati
sūtake mṛtakaṃ cetsyān mṛtake tvatha sūtakaṃ /AP_158.064ab/
tatrādhikṛtya mṛtakaṃ śaucaṃ kuryānna sūtakaṃ
samānaṃ laghvaśaucantu prathamena samāpayet /AP_158.065ab/
:p 140
asamānaṃ dvitīyena dharmarājavaco yathā
śāvāntaḥ śāva āyāte(1) pūrvāśaucena śuddhyati /AP_158.066ab/
guruṇā laghu bādhyeta laghunā naiva tadguru
mṛtake sūtake vāpi rātrimadhye 'nyadāpatet /AP_158.067ab/
taccheṣeṇaiva suddhyeran rātriśeṣe dvyahādhikāt
prabhāte yadyaśaucaṃ syācchuddheraṃś ca tribhirdinaiḥ /AP_158.068ab/
ubhayatra daśāhāni kulasyānnaṃ na bhujyate
dānādi ninivarteta kulasyānnaṃ na bhujyate /AP_158.069ab/
ajñāte pātakaṃ nādye bhokturekamaho 'nyathā(2)
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0