Agni Purana · Chapter 120
:e ity āgneye mahapurāṇe dvīpādivarṇanaṃ
nāmaikonaviṃśatyadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ ||
:n
1 āgāmyagadhamālasyā iti kha.. , cha.. ca
2 dvijādaya iti ka.. , kha.. , ga.. , cha.. ca
3 sūryarūpante iti gha.. , ja.. ca
4 varṣe dve bhāgacihnite iti jha..
5 pañcātreti ga.. , ṅa.. ca
6 samudrāṇāmiti ga.. , ṅa.. , jha.. ca
7 svādūdakā dvitriguṇeti kha.. , cha.. ca / svādūdakā tu dviguṇeti gha.. ,
ja.. ca / svādūdakā tu dviguṇeti ga.. , ṅa.. ca
8 pañcāśatkoṭivistṛteti cha..
:p 25
% Chapter {120}
:ś atha viṃśatyadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ
bhuvanakoṣaḥ
agnir uvāca
vistārastu smṛto bhūmeḥ sahasrāṇi ca saptatiḥ /AP_120.001ab/
ucchrāyo daśasāhasraṃ pātālañcaikamekakaṃ
atalaṃ vitalañcaiva nitalañca gabhastimat /AP_120.002ab/
mahākhyaṃ sutalañcāgryaṃ pātālañcāpi saptamaṃ
kṛṣṇapītāruṇāḥ śuklaśarkarāśailakāñcanāḥ /AP_120.003ab/
bhūmayasteṣu ramyeṣu santi daityādayaḥ sukhaṃ
pātālānāmadhaścāste śeṣo viṣṇuś ca tāmasaḥ /AP_120.004ab/
guṇānantyātsa cānantataḥ śirasā dhārayanmahīṃ
bhuvo 'dho narakā naike na patettatra vaiṣṇavaḥ /AP_120.005ab/
raviṇā bhāsitā pṛthvī yāvattāyannabho mataṃ
bhūmeryojanalakṣantu viśiṣṭharavimaṇḍalaṃ /AP_120.006ab/
raver lakṣeṇa candraś ca lakṣānnākṣatramindutaḥ
dvilakṣādbhādbudhaścāste budhācchukro dvilakṣataḥ /AP_120.007ab/
dvilakṣeṇa kujaḥ śukrādbhaumād dvilakṣato guruḥ
gurordvilakṣataḥ sauritllakṣātsaptarṣayaḥ śaneḥ /AP_120.008ab/
lakṣād dhruvo hy ṛṣibhyastu trailokyañcocchrayeṇa ca
dhruvāt koṭyā maharloko yatra te kalpavāsinaḥ /AP_120.009ab/
:p 26
jano dvikoṭitastasmādyatrāsan(1) sanakādayaḥ
janāttapaścāṣtakoṭyā vairājā yatra devatāḥ /AP_120.010ab/
ṣaṇavatyā tu koṭīnāntapasaḥ satyalokakaḥ
apunarmārakā yatra brahmaloko hi sa smṛtaḥ /AP_120.011ab/
pādagamyastu bhūlloko bhuvaḥ sūryāntaraḥ smṛtaḥ
svargaloko dhruvāntastu niyutāni(2) caturdaśa /AP_120.012ab/
etadaṇḍakaṭāhena vṛto brahmāṇḍavistaraḥ
vārivahnyanilākāśaistato bhūtādinā vahiḥ /AP_120.013ab/
vṛtaṃ daśaguṇair aṇḍaṃ bhūtādirmahatā tathā
daśottarāṇi śeṣāṇi ekaikasmānmāmune /AP_120.014ab/
mahāntañca samāvṛtya pradhānaṃ samavasthitaṃ
anantasya na tasyāntaḥ saṅkhyānaṃ nāpi vidyate(3) /AP_120.015ab/
hetubhūtamaśeṣasya prakṛtiḥ sā parā mune
asaṅkhyātāni śāṇḍāni tatra jātāni cedṛśāṃ /AP_120.016ab/
dāruṇyagniryathā tailaṃ tile tadvat pumāniti(4)
pradhāne ca sthito(5) vyāpī cetanātmātmavedanaḥ /AP_120.017ab/
pradhānañca pumāṃś caiva sarvabhūtātmabhṛtayā(6)
viṣṇuśaktyā mahāprājña vṛtau saṃśrayadharmiṇau /AP_120.018ab/
tayoḥ(7) saiva pṛthagbhāve kāraṇaṃ saṃśrayasya ca
:n
1 yatra vai iti ṅa..
2 ayutāni iti ja..
3 saṅkhyānaṃ naiva vidyate iti gha.. , jha.. ca / saṅkhyānaṃ na ca vidyate iti
ga.
4 pumānapi iti gha.. , jha.. ca
5 pradhāne 'vasthitaṃ iti kha.. , ga.. , ṅa.. ca
6 sarvabhūtānubhūtayā iti ṅa..
7 dvayoriti jha..
:p 27
kṣobhakāraṇabhūtaś ca sargakāle mahāmune /AP_120.019ab/
yathā śaityaṃ jale vāto vibharti kaṇikāgataṃ
jagacchaktis tathā viṣṇoḥ pradhānapratipādikāṃ /AP_120.020ab/
viṣṇuśaktiṃ samāsādya devādyāḥ sambhavanti hi
sa ca viṣṇuḥ svayaṃ brahma yataḥ sarvamidaṃ jagat /AP_120.021ab/
yojanānāṃ sahasrāṇi bhāskarasya ratho nava
īśādaṇḍastathaivāsya dviguṇo munisattama /AP_120.022ab/
sārdhakoṭis tathā saptaniyutānyadhikāni vai //AP_120.022ce
yojanānāntu tasyākṣastatra cakraṃ pratiṣṭhitaṃ /AP_120.023ab/
trinābhimatipañcāraṃ ṣaṇṇemi dvyayanātmakaṃ
saṃvatsaramayaṃ kṛtsnaṃ kālacakraṃ pratiṣṭhitaṃ /AP_120.024ab/
catvāriṃśatsahasrāṇi dvitīyakṣo vivasvataḥ
pañcānyāni tu sārdhāni syandanasya mahāmate /AP_120.025ab/
akṣapramāṇamubhayoḥ pramāṇantadadyugārdhayoḥ
hrasvo 'kṣastadyugārdhañca dhruvādhāraṃ rathasya vai /AP_120.026ab/
hayāś ca sapta chandāṃsi gāyatryādīni suvrata
udayāstamanaṃ jñeyaṃ darśanādarśanaṃ raveḥ /AP_120.027ab/
yāvanmātrapradeśe tu vaśiṣṭho 'vasthito dhruvaḥ
svayamāyāti tāvattu bhūmerābhūtasamplave(1) /AP_120.028ab/
ūrdhottaramṛṣibhyastu dhruvo yatra vyavasthitaḥ
etadviṣṇupadaṃ divyaṃ tṛtīyaṃ vyomni bhāsvaraṃ /AP_120.029ab/
nirdhūtadoṣapaṅkānāṃ yatīnāṃ sthānamuttamaṃ
:n
1 bhūmerāhūtasamplave iti gha.. , ja.. ca
:p 28
tato gaṅgā prabhavati smaraṇāt pāśanāśanī(1) /AP_120.030ab/
divi rūpaṃ harerjñeyaṃ śiśumārākṛti prabho
sthitaḥ pucche dhruvastatra bhraman bhrāmayati grahān /AP_120.031ab/
sa ratho 'dhiṣṭhitā devair ādityair ṛṣibhirvaraiḥ(2)
gandharvair apsarobhiś ca grāmaṇīsarparākṣasaiḥ(3) /AP_120.032ab/
himoṣṇavārivarṣāṇāṃ kāraṇaṃ bhagavān raviḥ
ṛgvedādimayo viṣṇuḥ sa śubhāśubhakāraṇaṃ /AP_120.033ab/
rathastricakraḥ somasya kundābhāstasya vājinaḥ(4)
vāmadakṣiṇato yuktā daśa tena caratyasau /AP_120.034ab/
trayastriṃśatsahasrāṇi trayastriṃśacchatāni ca
trayastriṃśattathā devāḥ pivanti kṣaṇadākaraṃ(5) /AP_120.035ab/
ekāṃ kalāñca pitara ekāmāraśmisaṃsthitāḥ
vāyvagnidravyasambhūto rathaś candrasutasya ca /AP_120.036ab/
aṣṭābhisturagair yukto budhastena caratyapi
śukrasyāpi ratho 'ṣṭāśvo bhaumasyāpi rathas tathā /AP_120.037ab/
vṛhaspate ratho 'ṣṭāśvaḥ śaneraṣṭāśvako rathaḥ
svarbhānoś ca ratho 'ṣṭāśvaḥ ketoścāṣṭāśvako rathaḥ /AP_120.038ab/
yadadya vaiṣṇavaḥ kāyastato vipra vasundharā
:n
1 sarvapāpapraṇāśinīti ja..
2 ṛṣabho raveriti ga.. , gha.. , ṅa.. , ja.. ca
3 saratha ity ādiḥ, rākṣasair ityantaḥ pāṭhaḥ jha.. pustake
nāsti
4 kundābhāstatra vājina iti ka.. , gha.. , ṅa.. ca
5 kṣaṇadācaramiti jha..
:p 29
padmākarā samudbhūtā parvatādyādisaṃyutā /AP_120.039ab/
jyotirbhuvananadyadrisamudravanakaṃ hariḥ
yadasti nāsti tadviṣṇurviṣṇujñānavijṛmbhitaṃ(1) /AP_120.040ab/
na vijñānamṛte kiñcij jñānaṃ viṣṇuḥ parampadaṃ
tat kuryād yena viṣṇuḥ syāt satyaṃ jñānamanantakaṃ /AP_120.041ab/
paṭhed bhuvanakoṣaṃ hi yaḥ so 'vāptasukhātmabhāk
jyotiḥśāstrādividhyāś ca śubhāśubhādhipo hariḥ(2)
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0