Agni Purana · Chapter 117
:e ity āgneye mahāpurāṇe gayāmāhātmye gayāyātrā nāma
ṣoḍaśādhikaśatatamo 'dhyāyaḥ ||
% Chapter {117}
:ś atha saptadaśādhikaśatatamo 'dhyāyaḥ
śrāddhakalpaḥ
agnir uvāca
kātyāyanī munīnāha yathā śrāddhaṃ tathā vade /AP_117.001ab/
gayādau śrāddhaṃ kurvīta saṅkrāntyādau viśeṣataḥ
kāle vāparapakṣe ca caturthyā ūrdhvameva va /AP_117.002ab/
samyādya ca padarkṣe ca(1) pūrvedyuś ca nimantrayet
yatīn gṛhasthasādhūn vā snātakāñchrotriyān dvijān /AP_117.003ab/
anavadyān karmaniṣṭhān śiṣṭānācārasaṃyutān(2)
:n
1 sampādya paramarkṣe ceti cha..
2 ācārasaṃskṛtāniti ga.. , ja.. ca
:p 14
varjayecchitrikuṣṭhyādīnna gṛhṇīyānnimantritān /AP_117.004ab/
snātāñchucīṃs tathā dāntān prāṅmukhān devakarmaṇi
upaveśayettrīn pitryādīnekaikamubhayatra vā /AP_117.005ab/
evaṃ mātāmahādeś ca śākair api ca kārayet
tadahni brahmacārī syādakopo 'tvarito mṛduḥ(1) /AP_117.006ab/
satyo 'pramatto 'nadhvanyo asvādhyāyaś ca(2) vāgyataḥ
sarvāṃś ca paṅktimūrdhanyān pṛcchet praśne tathāsane /AP_117.007ab/
darbhānāstīrya dviguṇān pitre devādikañcaret
viśvāndevānāvāhayiṣye pṛcchedāvāhayeti ca /AP_117.008ab/
viśvedevāsa āvāhya vikīryātha yavān japet
viśve devāḥ śṛṇutemaṃ pitṝnāvāhayiṣye ca /AP_117.009ab/
pṛcchedāvāhayetyukte uśantastvā samāhvayet
tilān vikīryātha japedāyāntvityādi pitrake /AP_117.010ab/
sapitritre niṣiñcedvā śanno devīrabhi tṛcā
yavo 'sīti yavān datvā pitre sarvatra vai tilān /AP_117.011ab/
tilo 'si somadevatyo gosavo devanirmitaḥ /AP_117.011cd/
pratnamadbhiḥ pṛktaḥ svadhayā pitṝn lokān prīṇāhi naḥ
svadhā / iti
śrīś ca teti dadetpuṣpaṃ pātre haime 'tha rājate
audumvare vā khaḍge vā parṇapātre pradakṣiṇam /AP_117.012ab/
devānāmapasavyaṃ tu pitṝṇāṃ savyamācaret
:n
1 atvarito 'tyṛjuriti ṅa..
2 satye prapanno 'nadhvanyo hy asvādhyāyaśceti kha.. , gha.. ca
:p 15
ekaikasya ekaikena sapavitrakareṣu ca /AP_117.013ab/
yā divyā āpaḥ payasā sambabhūvuryā antarikṣā
utapārthivīryāḥ
hiraṇyavarṇā yajñiyāstā na āpaḥ śivāḥ saṃśyonāḥ
suhavā bhavantu ||
viśve devā eṣa vo 'rghaḥ svāhā ca pitareṣa te
avadhaivaṃ pitāmahadeḥ saṃsravāt prathame caret(1) /AP_117.014ab/
pitṛbhyaḥ sthānamasīti nyubjaṃ pātraṃ karotyadhaḥ
atra gandhapuṣpadhūpadīpācchādanadānakaṃ /AP_117.015ab/
ghṛtāktamannamuddhṛtya pṛcchatyagnau kariṣye ca
kuruṣvetyabhyanujñāto juhuyātsāgniko 'nale /AP_117.016ab/
anagnikaḥ pitṛhaste(2) sapavitre tu mantrataḥ
agnaye kavyavāhanāya svāheti(3) prathamāhutiḥ /AP_117.017ab/
somāya pitṛmate 'tha yamāyāṅgirase pare
hutaśeṣaṃ cānnapātre datvā pātraṃ samālabhet /AP_117.018ab/
pṛthivī te pātrandyauḥ pidhānaṃ brāhmaṇasya mukhe amṛte
amṛtaṃ juhomi svāheti
japtvedaṃ viṣṇurityanne dvijāṅguṣṭhanniveśayet
apahateti ca tilān vikīryānnaṃ pradāyayet /AP_117.019ab/
juṣadhvamiti coktvātha gāyatryādi tato japet
:n
1 ekaikasyetyādiḥ, prathame caredityantaḥ pāṭho jha.. pustake nāsti
2 anagniko jale caiveti ṅa..
3 svadheti ka..
:p 16
devatābhyaḥ pitṛbhyaś ca mahāyogibhya eva ca /AP_117.020ab/
namaḥ svadhāyai svāhayai nityameva namo namaḥ(1)
tṛptān jñātvānnaṃ vikiredapo dadyāt sakṛt sakṛt /AP_117.021ab/
gāyatrīṃ pūrvavajjaptvā madhu madhviti vai japet
tṛptāḥ stha iti sampṛcchettṛptāḥ sma iti vai vadet /AP_117.022ab/
śeṣamannamanujñāpya sarvamannamathaikataḥ
uddhṛtyocchiṣṭapārśve tu kṛtvā caivāvanejanaṃ /AP_117.023ab/
dadyātkuśeṣu trīn piṇḍānācānteṣu pare jaguḥ
ācānteṣūdakaṃ puṣpāṇyakṣatāni pradāpayet /AP_117.024ab/
akṣayyodakamevātha āśiṣaḥ prārthayennaraḥ(2)
aghorāḥ pitaraḥ santu gotranno vardhatāṃ sadā /AP_117.025ab/
dātāro no 'bhivardhantāṃ vedāḥ santatireva ca
śraddhā ca no māvyagamadbahudeyaṃ ca no 'stviti /AP_117.026ab/
annañca no bahu bhavedatithīṃś ca labhemahi
yācitāraś ca naḥ santu mā ca yācisma kañcana /AP_117.027ab/
svadhāvācanīyān kuśānāstīrya sapavitrakān(3)
svadhāṃ vācayiṣye pṛcchedanujñātaś ca vācyatāṃ /AP_117.028ab/
pitṛbhyaḥ pitāmahebhyaḥ prapitāmahamukhyake
svadhocyatāmastu svadhā ucyamānastathaiva ca /AP_117.029ab/
apo niṣiñceduttānaṃ pātraṃ kṛtvātha dakṣiṇāṃ
:n
1 svāhāyai nityameva bhavantviti iti kha.. , cha.. ca
2 prārthayettata iti gha.. , ja.. , jha.. ca
3 aghorāḥ pitara ity ādiḥ, āstīrya sapavitrakānityantaḥ pāṭhaḥ
kha.. , cha.. pustakadvaye nāsti
:p 17
yathāśakti pradadyācca daive paitre 'tha vācayet /AP_117.030ab/
viśve devāḥ prīyantāñca vāje visarjayet
āmāvājasyetyanuvrajya kṛtvā viprān pradakṣiṇaṃ /AP_117.031ab/
gṛhe viśedamāvāsyāṃ māsi māsi carettathā
ekoddiṣṭaṃ pravakṣyāmi śrāddhaṃ pūrvavadācaret /AP_117.032ab/
ekaṃ pavitramekārdhaṃ ekaṃ piṇḍampradāpayet
nāvāhanāgnaukaraṇaṃ viśve devā na cātra hi /AP_117.033ab/
tṛptipraśne svaditamiti vadetsukhaditaṃ dvijaḥ
upatiṣṭhatāmityakṣayye visarge cābhiramyatāṃ /AP_117.034ab/
abhiratāḥ sma ity apare śeṣaṃ pūrvavadācaret
sapiṇṭhīkaraṇaṃ vakṣye abdānte madhyato 'pi vā /AP_117.035ab/
pitṝṇāṃ trīṇi pātrāṇi ekampretasya pātrakaṃ
sapavitrāṇi catvāri tilapuṣpayutāni ca /AP_117.036ab/
gandhodakena yuktāni(1) pūrayitvābhiṣiñcati
pretapātraṃ pitṛpātre ye samanā iti dvayāt /AP_117.037ab/
pūrvavat piṇḍadānādi pretānāṃ pitṛtā bhavet
athābhyudayikaṃ śrāddhaṃ vakṣye sarvaṃ tu pūrvavat /AP_117.038ab/
japet pitṛmantravarjaṃ pūrvāhṇe tat pradakṣiṇaṃ
upacārā ṛjukuśāstilārthaiś ca yavair iha(2) /AP_117.039ab/
tṛptipraśnastu sampannaṃ susampannaṃ vadeddvijaḥ
:n
1 gandhodakena siktāni iti ja..
2 athābhyudayikamityādiḥ, yavair iha ity antaḥ pāṭho jha.. pustake
nāsti
:p 18
dadhyakṣatavadarādyāḥ(1) piṇḍā nāndīmukhān pitṝn /AP_117.040ab/
āvāhayiṣye pṛcchecca prīyantāmiti cākṣaye
nāndīmukhāś ca pitaro vācayiṣye 'tha pṛcchati /AP_117.041ab/
nāndīmukhān pitṛgaṇān prīyantāmityatho vadet
nāndīmukhāś ca pitarastatpitā prapitāmahaḥ /AP_117.042ab/
mātāmahaḥ pramātāmaho vṛddhapramātṛkāmahaḥ
svadhākāranna yuñjīta yugmān viprāṃś ca bhojayet /AP_117.043ab/
tṛptiṃ vakṣye pitṝṇāṃ ca grāmyair oṣadhibhis tathā
māsantṛptis tathāraṇyaiḥ(2) kandamūlaphalādibhiḥ /AP_117.044ab/
matsyair māsadvayaṃ mārgaistrayaṃ vai śākunena ca
caturo rauraveṇātha(3) pañca ṣaṭ chāgalena tu(4) /AP_117.045ab/
kūrmeṇa sapta cāṣṭau ca vārāheṇa navaiva tu
meṣamāṃsena daśa ca māhiṣaiḥ pārṣataiḥ śivaiḥ /AP_117.046ab/
saṃvatsarantu gavyena payasā pāyasena vā
vārdhīnasasya māṃsena tṛptirdvādaśavārṣikī /AP_117.047ab/
khaḍgamāṃsaṃ kālaśākaṃ lohitacchāgalo(5) madhu
mahāśalkāś ca varṣāsu maghāśrāddhamathākṣayaṃ(6) /AP_117.048ab/
mantrādhyāyyagnihotrī ca śākhādhyāyī ṣaḍaṅgavit
tṛṇāciketaḥ trimadhurdharmadroṇasya(7) pāṭhakaḥ /AP_117.049ab/
triṣuparṇajyeṣṭhasāmajñānī syuḥ paṅktipāvanāḥ
:n
1 dadhyakṣatavadaryādyā iti ga.. , cha.. ca
2 tathā vanyair iti kha.. , ṅa.. ca
3 vatsaraṃ rauraveṇātheti gha..
4 pañcakaṃ chāgastena tu iti ṅa..
5 lohitacchāgaka iti ga.. , gha.. , ṅa.. ca
6 maghāśrāddhamihākṣayamiti jha..
7 jaladroṇasyeti jha..
:p 19
kamyānāṃ kalpamākhyāsye(1) pratipatsu dhanaṃ bahu /AP_117.050ab/
striyaḥ parā dvitīyāyāñcaturthyāṃ dharmakāmadaḥ
pañcamyāṃ putrakāmastu ṣaṣṭhyāñca śraiṣṭhyabhāgapi(2) /AP_117.051ab/
kṛṣibhāgī ca saptamyāmaṣṭamyāmarthalābhakaḥ
navamyāñca ekaśaphā(3) daśamyāṅgogaṇo bhavet /AP_117.052ab/
ekadaśyāṃ parīvāro dvādaśyāndhanadhānyakaṃ
jñātiśreṣṭhyaṃ trayodaśyāṃ caturdaśyāñca śastrataḥ(4) /AP_117.053ab/
mṛtānāṃ śrāddhaṃ sarvāptamamāvāsyāṃ samīritaṃ(5)
sapta vyādhā daśāraṇye(6) mṛgāḥ kālañjare girau /AP_117.054ab/
cakravākāḥ śaradvīpe haṃsāḥ sarasi mānse
te 'pi jātāḥ(7) kurukṣetre brāhmaṇā vedapāragāḥ /AP_117.055ab/
prasthitā dūramadhvānaṃ yūyantebhyo 'vasīdata
śrāddhādau paṭhite śrāddhaṃ pūrṇaṃ syādbrahmalokadaṃ /AP_117.056ab/
śrāddhaṃ kuryācca putrādiḥ(8) piturjīvati tatpituḥ
tatpitustatpituḥ kuryājjīvati prapitāmahe /AP_117.057ab/
pituḥ pitāmashasyātha parasya prapitāmāt(9)
:n
1 kālamākhyāsye iti jha.. ca
2 śreṣṭhabhāgyapi iti kha.. , ga.. , ṅa.. , cha.. ca / jyeṣṭhabhāgapi iti
gha..
3 navamyāṃ vai śaphapatiriti ja..
4 caturdaśyāñca śāstrata iti kha.. , gha.. ca
5 mṛtānāṃ śrāddhaṃ sarvāptiramāvāsyā samīritā iti ka..
6 daśārṇeṣu iti kha.. , ga.. , ṅa.. , cha.. ca
7 te 'bhijātā iti kha.. , gha.. ca
8 kuryāt suputro 'pi iti cha..
9 tatpiturityādiḥ, prapitāmahādityantaḥ pāṭho jha.. pustake nāsti
:p 20
evaṃ mātrādikasyāpi tathā mātāmahādike /AP_117.058ab/
śrāddhakalpaṃ paṭhedyastu sa labhet śrāddhakṛtphalaṃ(1)
tīrthe yugādau manvādau śrāddhaṃ dattamathākṣayaṃ /AP_117.059ab/
aśvayucchuklanavamī dvādaśī kartike tathā
tṛtīyā caiva māghasya tathā bhādrapadasya ca /AP_117.060ab/
phālgunasyāpyamāvāsyā pauṣayaikādaśī tathā
āṣāḍhasyāpi daśamī māghamāsasya saptamī /AP_117.061ab/
śrāvaṇe cāṣṭamī kṛṣṇā tathāṣāḍhe ca pūrṇimā
kartikī phālgunī tadvaj jyaiṣṭhe pañcadaśī sitā /AP_117.062ab/
svāyambhuvādyā manavasteṣāmādyāḥ kilākṣayāḥ
gayā prayāgo gaṅgā ca kurukṣetraṃ ca narmadā /AP_117.063ab/
śrīparvataḥ prabhāsaś ca śālagrāmo varāṇasī(2)
godāvarī teṣu śrāddhaṃ strīpuruṣottamādiṣu
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0