Agni Purana · Chapter 105
:e ity āgneye mahāpurāṇe sāmānyaprāsādalakṣaṇaṃ nāma
caturadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ
% Chapter {105}
:ś atha pañcādhikaśatatamo 'dhyāyaḥ
nagarādivāstukathanaṃ
īśvara uvāca
nagaragrāmadurgādyā(6) gṛhaprāsādavṛddhaye /AP_105.001ab/
:n
1 mithunair atha vallībhiriti kha.. , cha.. ca
2 dvāre śvabhrabiddhe iti kha.. , gha.. , ṅa.. ca
3 mārgavedhaiś ca iti cha..
4 cullībiddhe iti kha.. , ṅa.. ca
5 śilābiddhena mūḍhatāṃ iti ga.. , ja.. ca
6 nagaragrāmadurgādau iti kha.. , cha.. , ja.. ca / nagaragrāmadurgākhyamiti
gha..
:p 356
ekāśītipadair vastuṃ pūjayet siddhaye dhruvaṃ
prāgāsyā daśadhā nāḍyāstāsāṃ nāmāni ca bruve /AP_105.002ab/
śāntā yaśovatī kāntā viśālā prāṇavāhinī
satī vasumatī nandā subhadrātha(1) manoramā(2) /AP_105.003ab/
uttarā dvādaśānyāś ca(3) ekāśītyaṅghrikārikā
hariṇī suprabhā lakṣmīrvibhūtirvimalā priyā /AP_105.004ab/
jayā jvālā viśokā ca smṛtāstatrapādataḥ(4)
īśādyaṣṭāṣṭakaṃ dikṣu yajedīśaṃ dhanañjayaṃ /AP_105.005ab/
śakramarkaṃ tathā satyaṃ(5) bhṛśaṃ vyoma ca pūrvataḥ
havyavāhañca pūrvāṇi vitathaṃ bhaumameva ca /AP_105.006ab/
kṛtāntamatha gandharvaṃ bhṛgaṃ mṛgañca dakṣiṇe
pitaraṃ dvārapālañca sugrīvaṃ puṣpadantakaṃ /AP_105.007ab/
varuṇaṃ daityaśeṣau ca yakṣmāṇaṃ paścime sadā
rogāhimukhyo(6) bhallāṭaḥ saubhāgyamaditirditiḥ(7) /AP_105.008ab/
navāntaḥ padago brahmā pūjyordhe ca ṣaḍaṅghigāḥ(8)
brahmeśāntarakoṣṭhastha(9) māyākhyāntu paddvaye /AP_105.009ab/
tadadhaścāpavatsākhyaṃ kendrantareṣu ṣaṭpade
:n
1 subhadrā ceti ja..
2 manojavā iti ja..
3 uttarāsyā daśānyāśceti kha.. , ga.. , gha.. , ṅa.. , ja.. ca
4 sūtrapādata iti ga.. / sūtrapātata iti cha..
5 śakramekaṃ tathāpatyamiti jha..
6 rogāhimokṣeti kha.. , cha.. ca
7 somarūpyaditau ditimiti kha..
8 ṣaḍaṅgakā iti ga..
9 goṣṭhastha iti cha..
:p 357
marīcikāgnimadhye tu savitā dvipadasthitaḥ /AP_105.010ab/
sāvitrī tadadho dvyaṃśe vivasvān ṣaṭpade tvadhaḥ
pitṛbrahmāntare viṣṇumindumindraṃ tvadho jayaṃ /AP_105.011ab/
varuṇabrahmaṇormadhye mitrākhyaṃ ṣaṭpade yajet
rogabrahmāntare nityaṃ dvipañca(1) rudradāsakam /AP_105.012ab/
tadadho dvyaṅghrigaṃ yakṣma ṣaṭsaumyeṣu dharādharaṃ(2)
carakīṃ skandavikaṭaṃ vidārīṃ pūtanāṃ kramāt /AP_105.013ab/
jammaṃ pāpaṃ(3) pilipicchaṃ(4) yajedīśādivāhyataḥ(5)
ekāśīpadaṃ veśma maṇḍapaś ca śatāṅghrikaḥ(6) /AP_105.014ab/
pūrvavaddevatāḥ pūjyā brahmā tu ṣoḍaśāṃśake(7)
marīciś ca vivasvāṃś ca mitraṃ pṛthvīdharas tathā(8) /AP_105.015ab/
daśakoṣṭhasthitā dikṣu tvanye beśādikoṇagāḥ(9)
daityamātā tatheśāgnī(10) mṛgākhyau pitarau tathā /AP_105.016ab/
pāpayakṣmānilau devāḥ sarve sārdhāṃśake sthitāḥ
yatpādyokaḥ(11) pravakṣyāmi saṅkṣepeṇa kramād guha /AP_105.017ab/
:n
1 dvisthañceti kha.. , ga.. , ja.. ca
2 ṣaṭsaumyeṣu carācaramiti jha.. , gha.. ca
3 kumbhapālamiti cha..
4 pillipiñjamiti kha.. / piñjipiñchamiti cha..
5 carakīmityādiḥ, vāhyata ity antaḥ pāṭho jha.. pustake nāsti
6 śatārdhakamiti jha..
7 brahmāntaiḥ ṣoḍaśāṃtakair iti kha.. , cha.. ca / brahmāntāḥ
ṣoḍaśāṃśake iti ga.. , ja.. ca
8 pṛthvīdharantatheti kha..
9 tvanyeveśādike gaṇā iti kha.. , cha.. ca
10 daityamātā bhaveśāgnī iti kha.. / daityamātā hareśāgnī iti gha.. ,
ja.. ca
11 yajñādyoka iti ṅa..
:p 358
sadigviṃśatkarair dairghyādaṣṭāviṃśati(1) vistarāt
śiśirāśrayaḥ śivākhyaś ca(2) rudrahīnaḥ sadobhayoḥ /AP_105.018ab/
rudradviguṇitā nāhāḥ pṛthuṣṇobhirvinā tribhiḥ
syādgrahadviguṇaṃ dairghyāttithibhiś caiva(3) vistarāt(4) /AP_105.019ab/
sāvitraḥ sālayaḥ kuḍyā(5) anyeṣāṃ pṛthakstriṃśāṃśataḥ
kuḍyapṛthupajaṅghoccāt kuḍyantu triguṇocchayaṃ /AP_105.020ab/
kuḍyasūtrasamā pṛthvī vīthī bhedādanekadhā
bhadre tulyañca vīthībhirdvāravīthī vināgrataḥ /AP_105.021ab/
śrījayaṃ pṛṣṭhato hīnaṃ bhadroyaṃ pārś cayorvinā
garbhapṛthusamā(9) vīthī tadardhārdhena vā kvacit /AP_105.022ab/
vīthyardhenopavīthyādyamekadvitripurānvitam
sāmānyānātha gṛhaṃ vakṣye sarveṣāṃ sarvakāmadaṃ /AP_105.023ab/
ekadvitricatuḥśālamaṣṭaśālaṃ yathākramāt
ekaṃ yāmye ca saumāsyaṃ dve cet paścāt puromukham(7) /AP_105.024ab/
catuḥśālantu sāmmukhyāttayorindrendramuktayoḥ
śivāsyamambupāsyaiṣa indrāsye yamasūryakaṃ(8) /AP_105.025ab/
:n
1 sāṣṭāviṃśati iti kha.. , ṅa.. ca
2 śivāśramaḥ śivākhyasyeti kha.. , gha.. , jha.. ca /
śivāgrakaśivākhyasyeti ga.. / śivāgragaḥ śivākhyasyeti ṅa.. , ja.. ca /
śivāśrayaḥ śivākhyasyeti cha..
3 dairghyādṛṣibhibhiś caiveti gha..
4 dairghyāt sāṣṭāviṃśativistarāditi cha..
5 sāvitryālayaḥ kulā iti kha.. / sāvitra ity ādiḥ,
triguṇocchrayamityantaḥ pāṭho jha.. pustake nāsti
6 garbhapīṭhasamā iti kha.. , gha.. , jha.. ca
7 saumyāsyaṃ dve dve paścātpuromukhamiti kha.. / saumyākhyaṃ dve ca
paścādadhomukhamiti jha..
8 sāvitraḥ sālayaḥ koṭīnāṃ tapasā
:p 359
prāksaumyasthe ca daṇdākhyaṃ prāgyāmye vātasañjñakaṃ
āpyendau gṛhavalyākhyaṃ(1) triśūlaṃ tadvinardhikṛt /AP_105.026ab/
pūrvaśalāvihīnaṃ(2) syāt sukṣetraṃ vṛddhidāyakaṃ
yāmye hīne bhavecchūlī triśālaṃ vṛddhikṛt paraṃ(3) /AP_105.027ab/
yakṣaghnaṃ jalahīnaukaḥ sutaghnaṃ bahuśatrukṛt
:n
satyalokataḥ / apunarmārakā yatra brahmaloko hi smṛtaḥ /
pādādyadhasturbhūloko bhuvaḥ sūryādvavaḥ smṛtaḥ / svarloko
bhuvāntaś ca niyutāni caturdaśa / ekadaṇḍaṃ kaṭāhena vṛto
brahmāṇḍavistaraḥ / vārivahnyānalāśaistato bhūtādināvadhi /
vṛtaṃ daśaguṇair aṇḍaṃ bhūtādirmahatā tathā /
daśottarāṇyaśeṣāṇi śukra kasmānmāmune / mahāntañca
samāvṛtya pradhānaṃ samavasthitaṃ / anantasya na tasyāntaḥ
saṃsthānaṃ na ca vidyate / hetubhūtamaśeṣasya prakṛtiḥ sā purā
mune / asaṅkhyātāni cāṇḍāni tatra jātāni ca dṛśāṃ /
daruṇyagniryathā tailaṃ tena tadvat pumāniti / pradhānevasthito vyāpī
cetanātmātmavedanaḥ / pradhānaś ca pumāṃś caiva
sarvabhūtātmabhūtātmabhūs tathā / viṣṇuśaktyā
mahatprājñavṛttau saṃśrayadharmiṇau / tayoḥ saiva pṛthagbhāve
karaṇaṃ saṃśayasya ca / mahākhyaṃ svatalaścākhyaṃ pātālaṃ
cāpi sattama / kṛṣṇapītāruṇāḥ
śukraśarkarāśailakāñcanāḥ / bhūmayasteṣu cānyeṣu santi
daityādayaḥ sukhaṃ / pātālānāmadhaścānte śeṣo viṣṇoś ca
tāmasaḥ / guṇānanyān sa cānantaḥ śirasā dhārayanmahīṃ /
bhuvodho narakā lokaṃ nayate kṣatravaiṣṇavaḥ / vāriṇā bhāvitā
pṛthvī yāvattāvannabho mataṃ / siddhāntamastuyābhyaiva, indrāsthe
yamasūryakaṃ / mallabdheṣu ka.. , kha.. , ga.. , gha.. , ṅa.. , cha.. , jha..
cihnitapustakeṣu sāvitraḥ sālayaḥ ity ataḥ paraṃ naiṣa pāṭho
vartate / teṣu tu mudritapāṭha eva vartate punaḥ ja.. cihnitapustake
sāvitraḥ sālaya ity ataḥ paraṃ indrāsyeyamasūryakamityantaḥ
pāṭho nāsti / ja.. cihnitapustake ya uktapāṭho dṛśyate tatra
pūrvāparasaṅgatirnāsti / prakaraṇāntarīyapāthoyamatra
lekhakabhramāt samāgata iti bhāti
1 gṛhaśalyākhyamiti kha..
2 pūrvaśākhāvihīnamiti ṅa..
3 yāmye hīne bhaveccullī triśāstraṃ dititatparamiti jha.. / yāmye hīne
bhavecchatrī triśālaṃ vittahṛtparamiti ga..
:p 360
indrādikramato vacmi(1) dhvajādyaṣṭau gṛhāṇyahaṃ /AP_105.028ab/
prakṣālānusragāvāsamagnau(2) tasya mahānasaṃ
yāmye rasakriyā śayyā dhanuḥśastrāṇi rakṣasi /AP_105.029ab/
dhanamuktyamvupeśākhye(3) samyagandhau ca(4) mārute
saumye(5) dhanapaśū kuryādīśe dīkṣāvarālayaṃ(6) /AP_105.030ab/
svāmihastamitaṃ veśma vistārāyāmapiṇḍikaṃ
triguṇaṃ hastasaṃyuktaṃ kṛtvāṣṭāṃśaihṛtaṃ tathā(7) /AP_105.031ab/
taccheṣoyaṃ sthitastena vāyasāntaṃ dhvajādikaṃ
trayaḥ pakṣāgnivedeṣu rasarṣivasuto bhavet /AP_105.032ab/
sarvanāśakaraṃ veśma madhye cānte ca saṃsthitaṃ
tasmācca(8) navame bhāge śubhakṛnnilayo mataḥ /AP_105.033ab/
tanmadhe maṇḍapaḥ śastaḥ samo vā dviguṇāyataḥ
pratyagāpye cenduyame(9) haṭṭa eva gṛhāvalī /AP_105.034ab/
ekaikabhavanākhyāni dikṣvaṣṭāṣṭakasaṅkhyayā(10)
īśādyaditikāntāni phalānyeṣāṃ yathākramaṃ(11) /AP_105.035ab/
bhayaṃ nārī calatvaṃ ca jayo vṛddhiḥ pratāpakaḥ
:n
1 indrādikramato vahnīti kha.. , cha.. ca
2 prakṣālanātmabhāgāraḥ samagnau iti cha.. /
prakṣālānugrahāvāsamagrau iti ja..
3 dhanabhktāmbupaśākhye iti kha.. , cha.. ca
4 śasyamañcau ceti jha..
5 yāmye iti jha..
6 dīkṣāsurālayamiti kha.. , ja.. , jha.. ca
7 kṛtvāṣṭāṃśair hataṃ tatheti ga.. / kṛtvāṣṭāṅgair
hataṃ tatheti gha.. , ja.. ca / kṛtvāṣṭāṃśahatastatheti jha..
8 tasmāttu iti jha..
9 prāgīśe cenduyāmye veti kha.. / prāgāpye cenduyāmye iti cha.. , jha..
ca
10 sarvanāśakaramityādiḥ, yathākramamityantaḥ pāṭho ja.. pustake
nāsti
:p 361
dharmaḥ kaliś ca naisvyañca prāgdvāreṣvaṣṭasu dhruvaṃ /AP_105.036ab/
dāho 'sukhaṃ suhṛnnāśo dhananāśo mṛtirdhanaṃ(1)
śilpitvaṃ tanayaḥ syācca yāmyadvāraphalāṣṭakam /AP_105.037ab/
āyuḥprāvrājyaśasyāni(2) dhanaśāntyarthasaṅkṣayāḥ
śoṣaṃ bhogaṃ cāpatyañca(3) jaladvāraphalāni ca /AP_105.038ab/
rogo madārtimukhyatvaṃ cārthāyuḥ kṛśatā matiḥ
Original text: Agnipurāṇa · Edition: Rajendralal Mitra, Calcutta: Asiatic Society of Bengal 1870-1879, 3 vols. (Bibliotheca Indica, 65,1-3) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0