અગ્નિ પુરાણ · અધ્યાય 105

:એ ઇત્ય્ આગ્નેયે મહાપુરાણે સામાન્યપ્રાસાદલક્ષણં નામ
ચતુરધિકશતતમો ઽધ્યાયઃ
% છપ્તેર્ {105}
:શ્ અથ પઞ્ચાધિકશતતમો ઽધ્યાયઃ
નગરાદિવાસ્તુકથનં
ઈશ્વર ઉવાચ
નગરગ્રામદુર્ગાદ્યા(6) ગૃહપ્રાસાદવૃદ્ધયે ।અપ્_105.001અબ્।
:ન્
1 મિથુનૈર્ અથ વલ્લીભિરિતિ ખ.. , છ.. ચ
2 દ્વારે શ્વભ્રબિદ્ધે ઇતિ ખ.. , ઘ.. , ઙ.. ચ
3 માર્ગવેધૈશ્ ચ ઇતિ છ..
4 ચુલ્લીબિદ્ધે ઇતિ ખ.. , ઙ.. ચ
5 શિલાબિદ્ધેન મૂઢતાં ઇતિ ગ.. , જ.. ચ
6 નગરગ્રામદુર્ગાદૌ ઇતિ ખ.. , છ.. , જ.. ચ । નગરગ્રામદુર્ગાખ્યમિતિ
ઘ..
:પ્ 356
એકાશીતિપદૈર્ વસ્તું પૂજયેત્ સિદ્ધયે ધ્રુવં

પ્રાગાસ્યા દશધા નાડ્યાસ્તાસાં નામાનિ ચ બ્રુવે ।અપ્_105.002અબ્।
શાન્તા યશોવતી કાન્તા વિશાલા પ્રાણવાહિની

સતી વસુમતી નન્દા સુભદ્રાથ(1) મનોરમા(2) ।અપ્_105.003અબ્।
ઉત્તરા દ્વાદશાન્યાશ્ ચ(3) એકાશીત્યઙ્ઘ્રિકારિકા

હરિણી સુપ્રભા લક્ષ્મીર્વિભૂતિર્વિમલા પ્રિયા ।અપ્_105.004અબ્।
જયા જ્વાલા વિશોકા ચ સ્મૃતાસ્તત્રપાદતઃ(4)

ઈશાદ્યષ્ટાષ્ટકં દિક્ષુ યજેદીશં ધનઞ્જયં ।અપ્_105.005અબ્।
શક્રમર્કં તથા સત્યં(5) ભૃશં વ્યોમ ચ પૂર્વતઃ

હવ્યવાહઞ્ચ પૂર્વાણિ વિતથં ભૌમમેવ ચ ।અપ્_105.006અબ્।
કૃતાન્તમથ ગન્ધર્વં ભૃગં મૃગઞ્ચ દક્ષિણે

પિતરં દ્વારપાલઞ્ચ સુગ્રીવં પુષ્પદન્તકં ।અપ્_105.007અબ્।
વરુણં દૈત્યશેષૌ ચ યક્ષ્માણં પશ્ચિમે સદા

રોગાહિમુખ્યો(6) ભલ્લાટઃ સૌભાગ્યમદિતિર્દિતિઃ(7) ।અપ્_105.008અબ્।
નવાન્તઃ પદગો બ્રહ્મા પૂજ્યોર્ધે ચ ષડઙ્ઘિગાઃ(8)

બ્રહ્મેશાન્તરકોષ્ઠસ્થ(9) માયાખ્યાન્તુ પદ્દ્વયે ।અપ્_105.009અબ્।
તદધશ્ચાપવત્સાખ્યં કેન્દ્રન્તરેષુ ષટ્પદે

:ન્
1 સુભદ્રા ચેતિ જ..
2 મનોજવા ઇતિ જ..
3 ઉત્તરાસ્યા દશાન્યાશ્ચેતિ ખ.. , ગ.. , ઘ.. , ઙ.. , જ.. ચ
4 સૂત્રપાદત ઇતિ ગ.. । સૂત્રપાતત ઇતિ છ..
5 શક્રમેકં તથાપત્યમિતિ ઝ..
6 રોગાહિમોક્ષેતિ ખ.. , છ.. ચ
7 સોમરૂપ્યદિતૌ દિતિમિતિ ખ..
8 ષડઙ્ગકા ઇતિ ગ..
9 ગોષ્ઠસ્થ ઇતિ છ..
:પ્ 357
મરીચિકાગ્નિમધ્યે તુ સવિતા દ્વિપદસ્થિતઃ ।અપ્_105.010અબ્।
સાવિત્રી તદધો દ્વ્યંશે વિવસ્વાન્ ષટ્પદે ત્વધઃ

પિતૃબ્રહ્માન્તરે વિષ્ણુમિન્દુમિન્દ્રં ત્વધો જયં ।અપ્_105.011અબ્।
વરુણબ્રહ્મણોર્મધ્યે મિત્રાખ્યં ષટ્પદે યજેત્

રોગબ્રહ્માન્તરે નિત્યં દ્વિપઞ્ચ(1) રુદ્રદાસકમ્ ।અપ્_105.012અબ્।
તદધો દ્વ્યઙ્ઘ્રિગં યક્ષ્મ ષટ્સૌમ્યેષુ ધરાધરં(2)

ચરકીં સ્કન્દવિકટં વિદારીં પૂતનાં ક્રમાત્ ।અપ્_105.013અબ્।
જમ્મં પાપં(3) પિલિપિચ્છં(4) યજેદીશાદિવાહ્યતઃ(5)

એકાશીપદં વેશ્મ મણ્ડપશ્ ચ શતાઙ્ઘ્રિકઃ(6) ।અપ્_105.014અબ્।
પૂર્વવદ્દેવતાઃ પૂજ્યા બ્રહ્મા તુ ષોડશાંશકે(7)

મરીચિશ્ ચ વિવસ્વાંશ્ ચ મિત્રં પૃથ્વીધરસ્ તથા(8) ।અપ્_105.015અબ્।
દશકોષ્ઠસ્થિતા દિક્ષુ ત્વન્યે બેશાદિકોણગાઃ(9)

દૈત્યમાતા તથેશાગ્ની(10) મૃગાખ્યૌ પિતરૌ તથા ।અપ્_105.016અબ્।
પાપયક્ષ્માનિલૌ દેવાઃ સર્વે સાર્ધાંશકે સ્થિતાઃ

યત્પાદ્યોકઃ(11) પ્રવક્ષ્યામિ સઙ્ક્ષેપેણ ક્રમાદ્ ગુહ ।અપ્_105.017અબ્।
:ન્
1 દ્વિસ્થઞ્ચેતિ ખ.. , ગ.. , જ.. ચ
2 ષટ્સૌમ્યેષુ ચરાચરમિતિ ઝ.. , ઘ.. ચ
3 કુમ્ભપાલમિતિ છ..
4 પિલ્લિપિઞ્જમિતિ ખ.. । પિઞ્જિપિઞ્છમિતિ છ..
5 ચરકીમિત્યાદિઃ, વાહ્યત ઇત્ય્ અન્તઃ પાઠો ઝ.. પુસ્તકે નાસ્તિ
6 શતાર્ધકમિતિ ઝ..
7 બ્રહ્માન્તૈઃ ષોડશાંતકૈર્ ઇતિ ખ.. , છ.. ચ । બ્રહ્માન્તાઃ
ષોડશાંશકે ઇતિ ગ.. , જ.. ચ
8 પૃથ્વીધરન્તથેતિ ખ..
9 ત્વન્યેવેશાદિકે ગણા ઇતિ ખ.. , છ.. ચ
10 દૈત્યમાતા ભવેશાગ્ની ઇતિ ખ.. । દૈત્યમાતા હરેશાગ્ની ઇતિ ઘ.. ,
જ.. ચ
11 યજ્ઞાદ્યોક ઇતિ ઙ..
:પ્ 358
સદિગ્વિંશત્કરૈર્ દૈર્ઘ્યાદષ્ટાવિંશતિ(1) વિસ્તરાત્

શિશિરાશ્રયઃ શિવાખ્યશ્ ચ(2) રુદ્રહીનઃ સદોભયોઃ ।અપ્_105.018અબ્।
રુદ્રદ્વિગુણિતા નાહાઃ પૃથુષ્ણોભિર્વિના ત્રિભિઃ

સ્યાદ્ગ્રહદ્વિગુણં દૈર્ઘ્યાત્તિથિભિશ્ ચૈવ(3) વિસ્તરાત્(4) ।અપ્_105.019અબ્।
સાવિત્રઃ સાલયઃ કુડ્યા(5) અન્યેષાં પૃથક્સ્ત્રિંશાંશતઃ

કુડ્યપૃથુપજઙ્ઘોચ્ચાત્ કુડ્યન્તુ ત્રિગુણોચ્છયં ।અપ્_105.020અબ્।
કુડ્યસૂત્રસમા પૃથ્વી વીથી ભેદાદનેકધા

ભદ્રે તુલ્યઞ્ચ વીથીભિર્દ્વારવીથી વિનાગ્રતઃ ।અપ્_105.021અબ્।
શ્રીજયં પૃષ્ઠતો હીનં ભદ્રોયં પાર્શ્ ચયોર્વિના

ગર્ભપૃથુસમા(9) વીથી તદર્ધાર્ધેન વા ક્વચિત્ ।અપ્_105.022અબ્।
વીથ્યર્ધેનોપવીથ્યાદ્યમેકદ્વિત્રિપુરાન્વિતમ્

સામાન્યાનાથ ગૃહં વક્ષ્યે સર્વેષાં સર્વકામદં ।અપ્_105.023અબ્।
એકદ્વિત્રિચતુઃશાલમષ્ટશાલં યથાક્રમાત્

એકં યામ્યે ચ સૌમાસ્યં દ્વે ચેત્ પશ્ચાત્ પુરોમુખમ્(7) ।અપ્_105.024અબ્।
ચતુઃશાલન્તુ સામ્મુખ્યાત્તયોરિન્દ્રેન્દ્રમુક્તયોઃ

શિવાસ્યમમ્બુપાસ્યૈષ ઇન્દ્રાસ્યે યમસૂર્યકં(8) ।અપ્_105.025અબ્।
:ન્
1 સાષ્ટાવિંશતિ ઇતિ ખ.. , ઙ.. ચ
2 શિવાશ્રમઃ શિવાખ્યસ્યેતિ ખ.. , ઘ.. , ઝ.. ચ ।
શિવાગ્રકશિવાખ્યસ્યેતિ ગ.. । શિવાગ્રગઃ શિવાખ્યસ્યેતિ ઙ.. , જ.. ચ ।
શિવાશ્રયઃ શિવાખ્યસ્યેતિ છ..
3 દૈર્ઘ્યાદૃષિભિભિશ્ ચૈવેતિ ઘ..
4 દૈર્ઘ્યાત્ સાષ્ટાવિંશતિવિસ્તરાદિતિ છ..
5 સાવિત્ર્યાલયઃ કુલા ઇતિ ખ.. । સાવિત્ર ઇત્ય્ આદિઃ,
ત્રિગુણોચ્છ્રયમિત્યન્તઃ પાઠો ઝ.. પુસ્તકે નાસ્તિ
6 ગર્ભપીઠસમા ઇતિ ખ.. , ઘ.. , ઝ.. ચ
7 સૌમ્યાસ્યં દ્વે દ્વે પશ્ચાત્પુરોમુખમિતિ ખ.. । સૌમ્યાખ્યં દ્વે ચ
પશ્ચાદધોમુખમિતિ ઝ..
8 સાવિત્રઃ સાલયઃ કોટીનાં તપસા
:પ્ 359
પ્રાક્સૌમ્યસ્થે ચ દણ્દાખ્યં પ્રાગ્યામ્યે વાતસઞ્જ્ઞકં

આપ્યેન્દૌ ગૃહવલ્યાખ્યં(1) ત્રિશૂલં તદ્વિનર્ધિકૃત્ ।અપ્_105.026અબ્।
પૂર્વશલાવિહીનં(2) સ્યાત્ સુક્ષેત્રં વૃદ્ધિદાયકં

યામ્યે હીને ભવેચ્છૂલી ત્રિશાલં વૃદ્ધિકૃત્ પરં(3) ।અપ્_105.027અબ્।
યક્ષઘ્નં જલહીનૌકઃ સુતઘ્નં બહુશત્રુકૃત્

:ન્
સત્યલોકતઃ । અપુનર્મારકા યત્ર બ્રહ્મલોકો હિ સ્મૃતઃ ।
પાદાદ્યધસ્તુર્ભૂલોકો ભુવઃ સૂર્યાદ્વવઃ સ્મૃતઃ । સ્વર્લોકો
ભુવાન્તશ્ ચ નિયુતાનિ ચતુર્દશ । એકદણ્ડં કટાહેન વૃતો
બ્રહ્માણ્ડવિસ્તરઃ । વારિવહ્ન્યાનલાશૈસ્તતો ભૂતાદિનાવધિ ।
વૃતં દશગુણૈર્ અણ્ડં ભૂતાદિર્મહતા તથા ।
દશોત્તરાણ્યશેષાણિ શુક્ર કસ્માન્મામુને । મહાન્તઞ્ચ
સમાવૃત્ય પ્રધાનં સમવસ્થિતં । અનન્તસ્ય ન તસ્યાન્તઃ
સંસ્થાનં ન ચ વિદ્યતે । હેતુભૂતમશેષસ્ય પ્રકૃતિઃ સા પુરા
મુને । અસઙ્ખ્યાતાનિ ચાણ્ડાનિ તત્ર જાતાનિ ચ દૃશાં ।
દરુણ્યગ્નિર્યથા તૈલં તેન તદ્વત્ પુમાનિતિ । પ્રધાનેવસ્થિતો વ્યાપી
ચેતનાત્માત્મવેદનઃ । પ્રધાનશ્ ચ પુમાંશ્ ચૈવ
સર્વભૂતાત્મભૂતાત્મભૂસ્ તથા । વિષ્ણુશક્ત્યા
મહત્પ્રાજ્ઞવૃત્તૌ સંશ્રયધર્મિણૌ । તયોઃ સૈવ પૃથગ્ભાવે
કરણં સંશયસ્ય ચ । મહાખ્યં સ્વતલશ્ચાખ્યં પાતાલં
ચાપિ સત્તમ । કૃષ્ણપીતારુણાઃ
શુક્રશર્કરાશૈલકાઞ્ચનાઃ । ભૂમયસ્તેષુ ચાન્યેષુ સન્તિ
દૈત્યાદયઃ સુખં । પાતાલાનામધશ્ચાન્તે શેષો વિષ્ણોશ્ ચ
તામસઃ । ગુણાનન્યાન્ સ ચાનન્તઃ શિરસા ધારયન્મહીં ।
ભુવોધો નરકા લોકં નયતે ક્ષત્રવૈષ્ણવઃ । વારિણા ભાવિતા
પૃથ્વી યાવત્તાવન્નભો મતં । સિદ્ધાન્તમસ્તુયાભ્યૈવ, ઇન્દ્રાસ્થે
યમસૂર્યકં । મલ્લબ્ધેષુ ક.. , ખ.. , ગ.. , ઘ.. , ઙ.. , છ.. , ઝ..
ચિહ્નિતપુસ્તકેષુ સાવિત્રઃ સાલયઃ ઇત્ય્ અતઃ પરં નૈષ પાઠો
વર્તતે । તેષુ તુ મુદ્રિતપાઠ એવ વર્તતે પુનઃ જ.. ચિહ્નિતપુસ્તકે
સાવિત્રઃ સાલય ઇત્ય્ અતઃ પરં ઇન્દ્રાસ્યેયમસૂર્યકમિત્યન્તઃ
પાઠો નાસ્તિ । જ.. ચિહ્નિતપુસ્તકે ય ઉક્તપાઠો દૃશ્યતે તત્ર
પૂર્વાપરસઙ્ગતિર્નાસ્તિ । પ્રકરણાન્તરીયપાથોયમત્ર
લેખકભ્રમાત્ સમાગત ઇતિ ભાતિ
1 ગૃહશલ્યાખ્યમિતિ ખ..
2 પૂર્વશાખાવિહીનમિતિ ઙ..
3 યામ્યે હીને ભવેચ્ચુલ્લી ત્રિશાસ્ત્રં દિતિતત્પરમિતિ ઝ.. । યામ્યે હીને
ભવેચ્છત્રી ત્રિશાલં વિત્તહૃત્પરમિતિ ગ..
:પ્ 360
ઇન્દ્રાદિક્રમતો વચ્મિ(1) ધ્વજાદ્યષ્ટૌ ગૃહાણ્યહં ।અપ્_105.028અબ્।
પ્રક્ષાલાનુસ્રગાવાસમગ્નૌ(2) તસ્ય મહાનસં

યામ્યે રસક્રિયા શય્યા ધનુઃશસ્ત્રાણિ રક્ષસિ ।અપ્_105.029અબ્।
ધનમુક્ત્યમ્વુપેશાખ્યે(3) સમ્યગન્ધૌ ચ(4) મારુતે

સૌમ્યે(5) ધનપશૂ કુર્યાદીશે દીક્ષાવરાલયં(6) ।અપ્_105.030અબ્।
સ્વામિહસ્તમિતં વેશ્મ વિસ્તારાયામપિણ્ડિકં

ત્રિગુણં હસ્તસંયુક્તં કૃત્વાષ્ટાંશૈહૃતં તથા(7) ।અપ્_105.031અબ્।
તચ્છેષોયં સ્થિતસ્તેન વાયસાન્તં ધ્વજાદિકં

ત્રયઃ પક્ષાગ્નિવેદેષુ રસર્ષિવસુતો ભવેત્ ।અપ્_105.032અબ્।
સર્વનાશકરં વેશ્મ મધ્યે ચાન્તે ચ સંસ્થિતં

તસ્માચ્ચ(8) નવમે ભાગે શુભકૃન્નિલયો મતઃ ।અપ્_105.033અબ્।
તન્મધે મણ્ડપઃ શસ્તઃ સમો વા દ્વિગુણાયતઃ

પ્રત્યગાપ્યે ચેન્દુયમે(9) હટ્ટ એવ ગૃહાવલી ।અપ્_105.034અબ્।
એકૈકભવનાખ્યાનિ દિક્ષ્વષ્ટાષ્ટકસઙ્ખ્યયા(10)

ઈશાદ્યદિતિકાન્તાનિ ફલાન્યેષાં યથાક્રમં(11) ।અપ્_105.035અબ્।
ભયં નારી ચલત્વં ચ જયો વૃદ્ધિઃ પ્રતાપકઃ

:ન્
1 ઇન્દ્રાદિક્રમતો વહ્નીતિ ખ.. , છ.. ચ
2 પ્રક્ષાલનાત્મભાગારઃ સમગ્નૌ ઇતિ છ.. ।
પ્રક્ષાલાનુગ્રહાવાસમગ્રૌ ઇતિ જ..
3 ધનભ્ક્તામ્બુપશાખ્યે ઇતિ ખ.. , છ.. ચ
4 શસ્યમઞ્ચૌ ચેતિ ઝ..
5 યામ્યે ઇતિ ઝ..
6 દીક્ષાસુરાલયમિતિ ખ.. , જ.. , ઝ.. ચ
7 કૃત્વાષ્ટાંશૈર્ હતં તથેતિ ગ.. । કૃત્વાષ્ટાઙ્ગૈર્
હતં તથેતિ ઘ.. , જ.. ચ । કૃત્વાષ્ટાંશહતસ્તથેતિ ઝ..
8 તસ્માત્તુ ઇતિ ઝ..
9 પ્રાગીશે ચેન્દુયામ્યે વેતિ ખ.. । પ્રાગાપ્યે ચેન્દુયામ્યે ઇતિ છ.. , ઝ..
ચ
10 સર્વનાશકરમિત્યાદિઃ, યથાક્રમમિત્યન્તઃ પાઠો જ.. પુસ્તકે
નાસ્તિ
:પ્ 361
ધર્મઃ કલિશ્ ચ નૈસ્વ્યઞ્ચ પ્રાગ્દ્વારેષ્વષ્ટસુ ધ્રુવં ।અપ્_105.036અબ્।
દાહો ઽસુખં સુહૃન્નાશો ધનનાશો મૃતિર્ધનં(1)

શિલ્પિત્વં તનયઃ સ્યાચ્ચ યામ્યદ્વારફલાષ્ટકમ્ ।અપ્_105.037અબ્।
આયુઃપ્રાવ્રાજ્યશસ્યાનિ(2) ધનશાન્ત્યર્થસઙ્ક્ષયાઃ

શોષં ભોગં ચાપત્યઞ્ચ(3) જલદ્વારફલાનિ ચ ।અપ્_105.038અબ્।
રોગો મદાર્તિમુખ્યત્વં ચાર્થાયુઃ કૃશતા મતિઃ