Āgamaśāstra · Chapter 3
upāsanāśrito dharmo jāte brahmaṇi vartate
prāg utpatter ajaṃ sarvaṃ tenāsau kṛpaṇaḥ smṛtaḥ //
ato vakṣyāmy akārpaṇyam ajāti samatāṃ gatam
yathā na jāyate kiṃcij jāyamānaṃ samantataḥ //
ātmā hy ākāśavaj jīvair ghaṭākāśair ivoditaḥ
ghaṭādivac ca saṃghātair jātāv etan nidarśanam //
ghaṭādiṣu pralīneṣu ghaṭākāśādayo yathā
ākāśe saṃpralīyante tadvaj jīvā ihātmani //
yathaikasmin ghaṭākāśe rajodhūmādibhir yute
na sarve saṃprayujyante tadvaj jīvāḥ sukhādibhiḥ //
rūpakāryasamākhyāś ca bhidyante tatra tatra vai
ākāśasya na bhedo 'sti tadvaj jīveṣu nirṇayaḥ //
nākāśasya ghaṭākāśo vikārāvayavau yathā
naivātmanaḥ sadā jīvo vikārāvayavau tathā //
yathā bhavati bālānāṃ gaganaṃ malinaṃ malaiḥ
tathā bhavaty abuddhānām ātmāpi malino malaiḥ //
maraṇe saṃbhave caiva gatyāgamanayor api
(sthitau [B:]sthitaḥ) sarvaśarīreṣu (ākāśenā[K,S:]cākāśenā)vilakṣaṇaḥ [CHECK!] //
saṃghātāḥ svapnavat (sarve [K: ,S:]sarve) ātmamāyāvisarjitāḥ [CHECK!]
ādhikye sarvasāmye vā nopapattir hi vidyate //
rasādayo hi ye kośā vyākhyātās taittirīyake
teṣāṃ ātmā paro jīvaḥ (khaṃ yathā [B:]sayathā) saṃprakāśitaḥ //
dvayor dvayor madhujñāne paraṃ brahma prakāśitam
pṛthivyām udare caiva yathākāśaḥ prakāśitaḥ //
jīvātmanor ananyatvam abhedena praśasyate
nānātvaṃ nindyate yac ca tad evaṃ hi samañjasam //
jīvātmanoḥ pṛthaktvaṃ yat prāg utpatteḥ prakīrtitam
bhaviṣyadvṛttyā gauṇaṃ tan mukhyatvaṃ (hi na [B:]na hi) yujyate //
mṛllohavisphuliṅgādyaiḥ sṛṣṭir yā coditānyathā
upāyaḥ so 'vatārāya nāsti bhedaḥ kathaṃcana //
āśramās trividhā hīna madhyamotkṛṣṭadṛṣṭayaḥ
upāsanopadiṣṭeyaṃ tadartham anukampayā //
svasiddhāntavyavasthāsu dvaitino niścitā dṛḍham
parasparaṃ virudhyante tair ayaṃ na virudhyate //
advaitaṃ paramārtho hi dvaitaṃ tadbheda ucyate
teṣām ubhayathā dvaitaṃ tenāyaṃ na virudhyate //
māyayā bhidyate hy etan nānyathājaṃ kathaṃcana
tattvato bhidyamāne hi martyatām amṛtaṃ vrajet //
ajātasyaiva bhāvasya jātim icchanti vādinaḥ
ajāto hy amṛto bhāvo martyatāṃ katham eṣyati //
na bhavaty amṛtaṃ martyaṃ na martyam amṛtaṃ tathā
prakṛter anyathābhāvo na kathaṃcid bhaviṣyati //
svabhāvenāmṛto yasya bhāvo gacchati martyatām
kṛtakenāmṛtas tasya kathaṃ sthāsyati niścalaḥ //
bhūtato 'bhūtato vāpi sṛjyamāne samā śrutiḥ
niścitaṃ yuktiyuktaṃ ca yat tad bhavati netarat //
neha nāneti cāmnāyād indro māyābhir ity api
ajāyamāno bahudhā māyayā jāyate tu saḥ //
saṃbhūter apavādāc ca saṃbhavaḥ pratiṣidhyate
ko (nv [K,B,S:]tv) enaṃ janayed iti kāraṇaṃ pratiṣidhyate [CHECK!] //
sa eṣa neti netīti vyākhyātaṃ nihnute yataḥ
sarvam agrāhyabhāvena hetunājaṃ prakāśate //
sato hi māyayā janma yujyate na tu tattvataḥ
tattvato jāyate yasya jātaṃ tasya hi jāyate //
asato māyayā janma tattvato naiva yujyate
vandhyāputro na tattvena māyayā vāpi jāyate //
yathā svapne dvayābhāsaṃ spandate māyayā manaḥ
tathā jāgraddvayābhāsaṃ spandate māyayā manaḥ //
advayaṃ ca dvayābhāsaṃ manaḥ svapne na saṃśayaḥ
advayaṃ ca dvayābhāsaṃ tathā jāgran na saṃśayaḥ //
manodṛśyam idaṃ dvaitaṃ yat kiṃcit sacarācaram
manaso hy amanībhāve dvaitaṃ naivopalabhyate //
ātmasatyānubodhena na saṃkalpayate yadā
amanastāṃ tadā yāti grāhyābhāve (tad agraham [B:]tadagrahāt) //
akalpakam ajaṃ jñānaṃ jñeyābhinnaṃ pracakṣate
brahma jñeyam ajaṃ nityam ajenājaṃ vibudhyate //
nigṛhītasya manaso nirvikalpasya dhīmataḥ
pracāraḥ sa tu vijñeyaḥ suṣupte 'nyo na tatsamaḥ //
līyate hi suṣupte tan nigṛhītaṃ na līyate
tad eva nirbhayaṃ brahma jñānālokaṃ samantataḥ //
ajam anidram asvapnam anāmakam arūpakam
sakṛdvibhātaṃ sarvajñaṃ nopacāraḥ kathaṃcana //
sarvābhilāpavigataḥ sarvacintāsamutthitaḥ
supraśāntaḥ sakṛjjyotiḥ samādhir acalo 'bhayaḥ //
graho na tatra notsargaś cintā yatra na vidyate
ātmasaṃsthaṃ tadā jñānam ajāti samatāṃ gatam //
asparśayogo (vai nāma [B:]nāmaiṣa) durdarśaḥ sarvayogibhiḥ
yogino bibhyati hy asmād abhaye bhayadarśinaḥ //
manaso nigrahāyattam abhayaṃ sarvayogiṇām
duḥkhakṣayaḥ prabodhaś cāpy akṣayā śāntir eva ca //
utseka udadher yadvat kuśāgreṇaikabindunā
manaso nigrahas tadvad bhaved aparikhedataḥ //
upāyena nigṛhṇīyād vikṣiptaṃ kāmabhogayoḥ
suprasannaṃ laye caiva yathā kāmo layas tathā //
duḥkhaṃ sarvam anusmṛtya (kāma[S:]kāya)bhogān nivartayet
ajaṃ sarvam anusmṛtya jātaṃ naiva tu paśyati //
laye saṃbodhayec cittaṃ vikṣiptaṃ śamayet punaḥ
sakaṣāyaṃ (vijānīyāt sama [B:]vijānīyāc chama)prāptaṃ na cālayet //
nāsvādayet sukhaṃ tatra niḥsaṅgaḥ prajñayā bhavet
niścalaṃ niścarat cittam ekīkuryāt prayatnataḥ //
yadā na līyate cittaṃ na ca vikṣipyate punaḥ
aniṅganam anābhāsaṃ niṣpannaṃ brahma tat tadā //
svasthaṃ śāntaṃ sanirvāṇam akathyaṃ sukham uttamam
ajam ajena jñeyena sarvajñaṃ paricakṣate //
na kaścij jāyate jīvaḥ saṃbhavo 'sya na vidyate
etat tad uttamaṃ satyaṃ yatra kiṃcin na jāyate //
Original text: Āgamaśāstra (= Gauḍapādakārikā, Gauḍapādīyakārikā, a verse commentary on the Māṇḍūkya-Upaniṣad) · Edition: Vinayaka Ganesha Apate. Pune 1921 (Anandasrama Sanskrit Series ; 10) · Data entry Peter Schreiner · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0