Āgamaśāstra · Chapter 2

vaitathyaṃ sarvabhāvānāṃ svapne āhur manīṣiṇaḥ
antaḥsthānāt tu bhāvānāṃ saṃvṛtatvena hetunā //

adīrghatvāc ca kālasya gatvā deśān na paśyati
pratibuddhaś ca vai sarvas tasmin deśe na vidyate //

abhāvaś ca rathādīnāṃ śrūyate nyāyapūrvakam
vaitathyaṃ tena vai prāptaṃ svapne āhuḥ prakāśitam //

antaḥsthānāt tu bhedānāṃ (tasmāj [B:]tathā) jāgarite smṛtam
yathā tatra tathā svapne (saṃvṛtatvena [B:]saṃvṛtatvaṃ na) bhidyate //

(svapnajāgaritasthāne [B,S:]svapnajāgarite sthāne) hy ekam āhur manīṣiṇaḥ
bhedānāṃ hi samatvena prasiddhenaiva hetunā //

ādāv ante ca yan nāsti vartamāne 'pi tat tathā
vitathaiḥ sadṛśāḥ santo avitathā iva lakṣitāḥ //

saprayojanatā teṣāṃ svapne (vipratipadyate [B:]api pratipadyate)
tasmād ādyantavattvena mithyaiva khalu te smṛtāḥ //

(apūrvaṃ [B:]apūrvāḥ) sthāni(dharmo [B:]dharmā) hi yathā svarganivāsinām
tān ayaṃ prekṣate gatvā yathaiveha suśikṣitaḥ //

svapnavṛttāv api tv antaś cetasā kalpitaṃ tv asat
bahiś cetogṛhītaṃ sad dṛṣṭaṃ vaitathyam etayoḥ //

jāgradvṛttāv api tv antaś cetasā kalpitaṃ tv asat
bahiś cetogṛhītaṃ sad yuktaṃ vaitathyam etayoḥ //

ubhayor api vaitathyaṃ bhedānāṃ sthānayor yadi
ka etān budhyate bhedān ko vai teṣāṃ vikalpakaḥ //

kalpayaty ātmanātmānam ātmā devaḥ svamāyayā
sa eva budhyate bhedān iti vedāntaniścayaḥ //

vikaroty aparān bhāvān antaś citte (vyavasthitān [B:]avyavasthitān)
niyatāṃś ca bahiś citte evaṃ kalpayate prabhuḥ //

citta(kālā hi [B:]kālāś ca) ye 'ntas tu dvayakālāś ca ye bahiḥ
kalpitā eva te sarve viśeṣo nānyahetukaḥ //

avyaktā eva ye 'ntas tu sphuṭā eva ca ye bahiḥ
kalpitā eva te sarve viśeṣas tv indriyāntare //

jīvaṃ kalpayate pūrvaṃ tato bhāvān pṛthagvidhān
bāhyān ādhyātmikāṃś caiva yathāvidyas tathāsmṛtiḥ //

aniścitā yathā rajjur andhakāre vikalpitā
sarpadhārādibhir bhāvais tadvad ātmā vikalpitaḥ //

niścitāyāṃ yathā rajjvāṃ vikalpo vinivartate
rajjur eveti cādvaitaṃ tadvad ātmaviniścayaḥ //

prāṇādibhir (anantaiś ca [B,S:]anantais tu) bhāvair etair vikalpitaḥ
māyaiṣā tasya devasya (yayā saṃmohitaḥ [B,S:]yayāyaṃ mohitaḥ) svayam //

(prāṇa [B:]prāṇā) iti prāṇavido bhūtānīti ca tadvidaḥ
guṇā iti guṇavidas tattvānīti ca tadvidaḥ //

pādā iti pādavido viṣayā iti tadvidaḥ
lokā iti lokavido devā iti ca tadvidaḥ //

vedā iti vedavido yajñā iti ca tadvidaḥ
bhokteti ca bhoktṛvido bhojyam iti ca tadvidaḥ //

sūkṣma iti sūkṣmavidaḥ sthūla iti ca tadvidaḥ
mūrta iti mūrtavido amūrta iti ca tadvidaḥ //

kāla iti kālavido diśa iti ca tadvidaḥ
vādā iti vādavido bhuvanānīti tadvidaḥ //

mana iti manovido buddhir iti ca tadvidaḥ
cittam iti cittavido dharmādharmau ca tadvidaḥ //

pañcaviṃśaka ity eke ṣaḍviṃśa iti cāpare
ekatriṃśaka ity āhur ananta iti cāpare //

lokāṃl lokavidaḥ prāhur āśramā iti tadvidaḥ
strīpuṃnapuṃsakaṃ laiṅgāḥ parāparam athāpare //

sṛṣṭir iti sṛṣṭivido laya iti ca tadvidaḥ
sthitir iti sthitividaḥ (sarve [B:]sarvaṃ) ceha tu sarvadā //

yaṃ bhāvaṃ darśayed yasya taṃ bhāvaṃ sa tu paśyati
taṃ cāvati sa bhūtvāsau tadgrahaḥ samupaiti tam //

etair eṣo apṛthagbhāvaiḥ pṛthag eveti lakṣitaḥ
evaṃ yo veda tattvena kalpayet so 'viśaṅkitaḥ //

svapnamāye yathā dṛṣṭe gandharvanagaraṃ yathā
tathā viśvam idaṃ dṛṣṭaṃ vedānteṣu vicakṣaṇaiḥ //

na nirodho na cotpattir na baddho na ca sādhakaḥ
na mumukṣur na vai mukta ity eṣā paramārthatā //

bhāvair asadbhir evāyam advayena ca kalpitaḥ
bhāvā apy advayenaiva tasmād advayatā śivā //

(nātma[B:]nānya)bhāvena nānedaṃ na svenāpi kathaṃcana
na pṛthaṅ nāpṛthak kiṃcid iti tattvavido viduḥ //

vītarāgabhayakrodhair munibhir vedapāragaiḥ
nirvikalpo hy ayaṃ dṛṣṭaḥ prapañcopaśamo 'dvayaḥ //

tasmād evaṃ viditvainam advaite yojayet smṛtim
advaitaṃ samanuprāpya jaḍaval lokam ācaret //

niḥstutir nirnamaskāro niḥsvadhākāra eva ca
calācalaniketaś ca yatir yādṛcchiko bhavet //

tattvam ādhyātmikaṃ dṛṣṭvā tattvaṃ dṛṣṭvā tu bāhyataḥ
tattvībhūtas tadārāmas tattvād apracyuto bhavet //