Abhijñānaśakuntala · Chapter 5

abhinavamadhulolupas tvaṃ tathā paricumbya cūtamañjarīm /
kamalavasatimātranirvṛto madhukara vismṛto 'sy enāṃ katham //

ramyāṇi vīkṣya madhurāṃś ca niśamya śabdān paryutsuko bhavati yat sukhito 'pi jantuḥ /
tac cetasā smarati nūnam abodhapūrvaṃ bhāvasthirāṇi jananāntarasauhṛdāni //

ācāra ity avahitena mayā gṛhītā yā vetrayaṣṭir avarodhagṛheṣu rājñaḥ /
kāle gate bahutithe mama saiva jātā prasthānaviklavagater avalambanārthā //

bhānuḥ sakṛd yuktaturaṅga eva rātriṃ divaṃ gandhavahaḥ prayāti /
śeṣaḥ sadā evāhitabhūmibhāraḥ ṣaṣṭhāṃśavṛtter api dharma eṣaḥ //

prajāḥ prajāḥ svā iva tantrayitvā niṣevate śrāntamanā viviktam /
yūthāni saṃcārya raviprataptaḥ śītaṃ divā sthānam iva dvipendraḥ //

autsukyamātram avasāyayati pratiṣṭhā kliśnāti labdhaparipālanavṛttir eva /
nātiśramāpanayanāya yathā śramāya rājyaṃ svahastadhṛtadaṇḍam ivātapatram //

prathamaḥ svasukhanirabhilāṣaḥ khidyase lokahetoḥ pratidinam athavā te vṛttir evaṃ vidhaiva /
anubhavati hi mūrdhnā padapa tīvram uṣṇam śamayati paritāpaṃ chāyayā saṃśritānām //

niyamayasi vimārgaprasthitān āttadaṇḍaḥ praśamayasi vivādaṃ kalpase rakṣaṇāya /
atanuṣu vibhaveṣu jñātayaḥ santu nāma tvayi tu parisamāptaṃ bandhukṛtya prajānām //

kiṃ tāvad vratinām upoḍhatapasāṃ vighnais tapo dūṣitam dharmāraṇyacareṣu kenacid uta prāṇiṣv asacceṣṭitam /
āhosvit prasavo mamāpacaritair viṣṭambhito vīrudhām ity ārūḍhabahupratarkam aparicchedākulaṃ me manaḥ //

mahābhāgaḥ kāmaṃ narapatir abhinnasthitir asau na kaścid varṇānām apatham apakṛṣṭo 'pi bhajate /
tathāpīdaṃ śaśvatparicitaviviktena manasā / janākīrṇaṃ manye hutavahaparītaṃ gṛham iva //

abhyaktam api snātaḥ śucir aśucim iva prabuddha iva suptam /
baddham iva svairagatir janam iha sukhasaṅginam avaimi //

bhavanti naṃrās taravaḥ phalāgamair navāmbubhir dūravilambino ghanāḥ /
anuddhatāḥ satpuruṣāḥ samṛddhibhiḥ svabhāva evaiṣa paropakāriṇām //

kā svid avaguṇṭhanavatī nātiparisphuṭaśarīralāvaṇyā /
madhye tapodhanānāṃ kisalayam iva pāṇḍupatrāṇām //

kuto dharmakriyāvighnaḥ satāṃ rakṣitari tvayi /
tamas tapati dharmāṃśau katham āvir bhaviṣyati //

tvam arhatāṃ prāgrasaraḥ smṛto 'si naḥ śakuntalā mūrtimatī ca satkriyā /
samānayaṃs tulyaguṇaṃ vadhūvaram cirasya vācyaṃ na gataḥ prajāpatiḥ //

nāpekṣito gurujano 'nayā tvayā pṛṣṭo na bandhujanaḥ /
ekaikasminn eva carite bhaṇāmi kim ekaikam //

satīm api jñātikulaikasaṃśrayām jano 'nyathā bhartṛmatīṃ viśaṅkate /
ataḥ samīpe pariṇetur iṣyate / priyāpriyā vā pramadā svabandhubhiḥ //

mūrchanty amī vikārāḥ prāyeṇaiśvaryamatteṣu //

idam upanatam evaṃ rūpam akliṣṭakānti prathamaparigṛhītaṃ syān na vety avyavasyan /
bhramara iva vibhāte kundam antastuṣāram na ca khalu parobhoktuṃ nāpi śaknomi hātum //

kṛtābhimarśām anumanyamānaḥ sutāṃ tvayā nāma munir vimānyaḥ /
muṣṭaṃ pratigrāhayatā svam arthaṃ pātrīkṛto dasyur ivāsi yena //

vyapadeśam āvilayituṃ kim īhase janam imam a pātayitum /
kūlaṃ kaṣā iva sindhuḥ prasannam ambhas taṭataruṃ ca //

strīṇām aśikṣitapaṭutvam amānuṣīṣu saṃdṛśyate kim uta yāḥ pratibodhavatyaḥ /
prāgantarikṣagamanās tvam apatyajātam anyair dvijaiḥ parabhṛtāḥ khalu poṣayanti //

mayy eva vismaraṇadāruṇacittavṛttau vṛttaṃ rahaḥ praṇayam apratipadyamāne /
bhedād bhruvoḥ kuṭilayor atilohitākṣyā bhagnaṃ śarāsanam ivātiruṣā smarasya //

ataḥ parīkṣya kartavyaṃ viśeṣāt saṃgataṃ rahaḥ /
ajñātahṛdayeṣv evaṃ vairībhavati sauhṛdam //

ā janmanaḥ śāṭhyam aśikṣito yas tasyāpramāṇaṃ vacanaṃ janasya /
parātisaṃdhānam adhīyate yair vidyeti te santu kilāptavācaḥ //

tad eṣā bhavataḥ kāntā tyaja vaināṃ gṛhāṇa vā /
upapannā hi dāreṣu prabhutā sarvatomukhī //

yadi yathā vadati kṣitipas tathā tvam asi kiṃ pitur utkulayā tvayā /
atha tu vetsi śuci vratam ātmanaḥ patikule tava dāsyam api kṣamam //

kumudāny eva śaśāṅkaḥ savitā bodhayati paṅkajāny eva /
vaśināṃ hi paraparigrahasaṃśleṣaparāṅmukhī vṛttiḥ //

mūḍhaḥ syām aham eṣā vā vaden mithyeti saṃśaye /
dāratyāgī bhavāmy āho parastrīsparśapāṃsulaḥ //

strīsaṃsthānaṃ cāpsaras tīrtham ārād utkṣipyaināṃ jyotir ekaṃ jagāma //

kāmaṃ pratyādiṣṭāṃ smarāmi na parigrahaṃ munes tanayām /
balavat tu dūyamānaṃ pratyāyayatīva māṃ hṛdayam //