અભિજ્ઞાનશકુન્તલ · અધ્યાય 5

અભિનવમધુલોલુપસ્ ત્વં તથા પરિચુમ્બ્ય ચૂતમઞ્જરીમ્ ।
કમલવસતિમાત્રનિર્વૃતો મધુકર વિસ્મૃતો ઽસ્ય્ એનાં કથમ્ ॥

રમ્યાણિ વીક્ષ્ય મધુરાંશ્ ચ નિશમ્ય શબ્દાન્ પર્યુત્સુકો ભવતિ યત્ સુખિતો ઽપિ જન્તુઃ ।
તચ્ ચેતસા સ્મરતિ નૂનમ્ અબોધપૂર્વં ભાવસ્થિરાણિ જનનાન્તરસૌહૃદાનિ ॥

આચાર ઇત્ય્ અવહિતેન મયા ગૃહીતા યા વેત્રયષ્ટિર્ અવરોધગૃહેષુ રાજ્ઞઃ ।
કાલે ગતે બહુતિથે મમ સૈવ જાતા પ્રસ્થાનવિક્લવગતેર્ અવલમ્બનાર્થા ॥

ભાનુઃ સકૃદ્ યુક્તતુરઙ્ગ એવ રાત્રિં દિવં ગન્ધવહઃ પ્રયાતિ ।
શેષઃ સદા એવાહિતભૂમિભારઃ ષષ્ઠાંશવૃત્તેર્ અપિ ધર્મ એષઃ ॥

પ્રજાઃ પ્રજાઃ સ્વા ઇવ તન્ત્રયિત્વા નિષેવતે શ્રાન્તમના વિવિક્તમ્ ।
યૂથાનિ સંચાર્ય રવિપ્રતપ્તઃ શીતં દિવા સ્થાનમ્ ઇવ દ્વિપેન્દ્રઃ ॥

ઔત્સુક્યમાત્રમ્ અવસાયયતિ પ્રતિષ્ઠા ક્લિશ્નાતિ લબ્ધપરિપાલનવૃત્તિર્ એવ ।
નાતિશ્રમાપનયનાય યથા શ્રમાય રાજ્યં સ્વહસ્તધૃતદણ્ડમ્ ઇવાતપત્રમ્ ॥

પ્રથમઃ સ્વસુખનિરભિલાષઃ ખિદ્યસે લોકહેતોઃ પ્રતિદિનમ્ અથવા તે વૃત્તિર્ એવં વિધૈવ ।
અનુભવતિ હિ મૂર્ધ્ના પદપ તીવ્રમ્ ઉષ્ણમ્ શમયતિ પરિતાપં છાયયા સંશ્રિતાનામ્ ॥

નિયમયસિ વિમાર્ગપ્રસ્થિતાન્ આત્તદણ્ડઃ પ્રશમયસિ વિવાદં કલ્પસે રક્ષણાય ।
અતનુષુ વિભવેષુ જ્ઞાતયઃ સન્તુ નામ ત્વયિ તુ પરિસમાપ્તં બન્ધુકૃત્ય પ્રજાનામ્ ॥

કિં તાવદ્ વ્રતિનામ્ ઉપોઢતપસાં વિઘ્નૈસ્ તપો દૂષિતમ્ ધર્મારણ્યચરેષુ કેનચિદ્ ઉત પ્રાણિષ્વ્ અસચ્ચેષ્ટિતમ્ ।
આહોસ્વિત્ પ્રસવો મમાપચરિતૈર્ વિષ્ટમ્ભિતો વીરુધામ્ ઇત્ય્ આરૂઢબહુપ્રતર્કમ્ અપરિચ્છેદાકુલં મે મનઃ ॥

મહાભાગઃ કામં નરપતિર્ અભિન્નસ્થિતિર્ અસૌ ન કશ્ચિદ્ વર્ણાનામ્ અપથમ્ અપકૃષ્ટો ઽપિ ભજતે ।
તથાપીદં શશ્વત્પરિચિતવિવિક્તેન મનસા । જનાકીર્ણં મન્યે હુતવહપરીતં ગૃહમ્ ઇવ ॥

અભ્યક્તમ્ અપિ સ્નાતઃ શુચિર્ અશુચિમ્ ઇવ પ્રબુદ્ધ ઇવ સુપ્તમ્ ।
બદ્ધમ્ ઇવ સ્વૈરગતિર્ જનમ્ ઇહ સુખસઙ્ગિનમ્ અવૈમિ ॥

ભવન્તિ નંરાસ્ તરવઃ ફલાગમૈર્ નવામ્બુભિર્ દૂરવિલમ્બિનો ઘનાઃ ।
અનુદ્ધતાઃ સત્પુરુષાઃ સમૃદ્ધિભિઃ સ્વભાવ એવૈષ પરોપકારિણામ્ ॥

કા સ્વિદ્ અવગુણ્ઠનવતી નાતિપરિસ્ફુટશરીરલાવણ્યા ।
મધ્યે તપોધનાનાં કિસલયમ્ ઇવ પાણ્ડુપત્રાણામ્ ॥

કુતો ધર્મક્રિયાવિઘ્નઃ સતાં રક્ષિતરિ ત્વયિ ।
તમસ્ તપતિ ધર્માંશૌ કથમ્ આવિર્ ભવિષ્યતિ ॥

ત્વમ્ અર્હતાં પ્રાગ્રસરઃ સ્મૃતો ઽસિ નઃ શકુન્તલા મૂર્તિમતી ચ સત્ક્રિયા ।
સમાનયંસ્ તુલ્યગુણં વધૂવરમ્ ચિરસ્ય વાચ્યં ન ગતઃ પ્રજાપતિઃ ॥

નાપેક્ષિતો ગુરુજનો ઽનયા ત્વયા પૃષ્ટો ન બન્ધુજનઃ ।
એકૈકસ્મિન્ન્ એવ ચરિતે ભણામિ કિમ્ એકૈકમ્ ॥

સતીમ્ અપિ જ્ઞાતિકુલૈકસંશ્રયામ્ જનો ઽન્યથા ભર્તૃમતીં વિશઙ્કતે ।
અતઃ સમીપે પરિણેતુર્ ઇષ્યતે । પ્રિયાપ્રિયા વા પ્રમદા સ્વબન્ધુભિઃ ॥

મૂર્છન્ત્ય્ અમી વિકારાઃ પ્રાયેણૈશ્વર્યમત્તેષુ ॥

ઇદમ્ ઉપનતમ્ એવં રૂપમ્ અક્લિષ્ટકાન્તિ પ્રથમપરિગૃહીતં સ્યાન્ ન વેત્ય્ અવ્યવસ્યન્ ।
ભ્રમર ઇવ વિભાતે કુન્દમ્ અન્તસ્તુષારમ્ ન ચ ખલુ પરોભોક્તું નાપિ શક્નોમિ હાતુમ્ ॥

કૃતાભિમર્શામ્ અનુમન્યમાનઃ સુતાં ત્વયા નામ મુનિર્ વિમાન્યઃ ।
મુષ્ટં પ્રતિગ્રાહયતા સ્વમ્ અર્થં પાત્રીકૃતો દસ્યુર્ ઇવાસિ યેન ॥

વ્યપદેશમ્ આવિલયિતું કિમ્ ઈહસે જનમ્ ઇમમ્ અ પાતયિતુમ્ ।
કૂલં કષા ઇવ સિન્ધુઃ પ્રસન્નમ્ અમ્ભસ્ તટતરું ચ ॥

સ્ત્રીણામ્ અશિક્ષિતપટુત્વમ્ અમાનુષીષુ સંદૃશ્યતે કિમ્ ઉત યાઃ પ્રતિબોધવત્યઃ ।
પ્રાગન્તરિક્ષગમનાસ્ ત્વમ્ અપત્યજાતમ્ અન્યૈર્ દ્વિજૈઃ પરભૃતાઃ ખલુ પોષયન્તિ ॥

મય્ય્ એવ વિસ્મરણદારુણચિત્તવૃત્તૌ વૃત્તં રહઃ પ્રણયમ્ અપ્રતિપદ્યમાને ।
ભેદાદ્ ભ્રુવોઃ કુટિલયોર્ અતિલોહિતાક્ષ્યા ભગ્નં શરાસનમ્ ઇવાતિરુષા સ્મરસ્ય ॥

અતઃ પરીક્ષ્ય કર્તવ્યં વિશેષાત્ સંગતં રહઃ ।
અજ્ઞાતહૃદયેષ્વ્ એવં વૈરીભવતિ સૌહૃદમ્ ॥

આ જન્મનઃ શાઠ્યમ્ અશિક્ષિતો યસ્ તસ્યાપ્રમાણં વચનં જનસ્ય ।
પરાતિસંધાનમ્ અધીયતે યૈર્ વિદ્યેતિ તે સન્તુ કિલાપ્તવાચઃ ॥

તદ્ એષા ભવતઃ કાન્તા ત્યજ વૈનાં ગૃહાણ વા ।
ઉપપન્ના હિ દારેષુ પ્રભુતા સર્વતોમુખી ॥

યદિ યથા વદતિ ક્ષિતિપસ્ તથા ત્વમ્ અસિ કિં પિતુર્ ઉત્કુલયા ત્વયા ।
અથ તુ વેત્સિ શુચિ વ્રતમ્ આત્મનઃ પતિકુલે તવ દાસ્યમ્ અપિ ક્ષમમ્ ॥

કુમુદાન્ય્ એવ શશાઙ્કઃ સવિતા બોધયતિ પઙ્કજાન્ય્ એવ ।
વશિનાં હિ પરપરિગ્રહસંશ્લેષપરાઙ્મુખી વૃત્તિઃ ॥

મૂઢઃ સ્યામ્ અહમ્ એષા વા વદેન્ મિથ્યેતિ સંશયે ।
દારત્યાગી ભવામ્ય્ આહો પરસ્ત્રીસ્પર્શપાંસુલઃ ॥

સ્ત્રીસંસ્થાનં ચાપ્સરસ્ તીર્થમ્ આરાદ્ ઉત્ક્ષિપ્યૈનાં જ્યોતિર્ એકં જગામ ॥

કામં પ્રત્યાદિષ્ટાં સ્મરામિ ન પરિગ્રહં મુનેસ્ તનયામ્ ।
બલવત્ તુ દૂયમાનં પ્રત્યાયયતીવ માં હૃદયમ્ ॥