Abhidharmakośabhāṣya · Part 421440
[257|15-257|16]
śaikṣāśaikṣābhyāmanyasya karmaṇo naivaśaikṣānāśaikṣasya śaikṣā dharmā dve puruṣakārādhipatiphale /
[257|16]
aśaikṣā apyevam /
naivaśaikṣānāśaikṣāḥ pañca phalāni /
[257|17]
trīṇi catvāri caikaṃ ca dṛgdheyasya tadādayaḥ /
[257|18]
darśanaheyasya karmaṇodarśanaheyā dharmāstrīṇi phalāni vipākavisaṃyogaphalehitvā /
[257|19]
bhāvanāheyāścatvāri visaṃyogaphalaṃ hitvā /
apraheyā ekamadhipatiphalam /
[257|20]
te dve catvāryatha trīṇi bhāvanāheyakarmaṇaḥ
[257|21]
bhāvanāheyasya karmaṇo darśanaheyā dharmā dve puruṣakārādhipatiphale /
[257|21-257|22]
bhāvanāheyāścatvāri visaṃyogaphalaṃ muktvā /
[257|22]
apraheyāstrīṇi vipākaniḥṣyandaphale muktvā /
[257|23]
apraheyasya te tvekaṃ dve catvāri yathākramam /
[257|24]
apraheyasya karmaṇo darśanaheyā dharmā ekamadhipatiphalam /
[257|24-258|01]
bhāvanāheyā dve puruṣakārādhipatiphale /
[258|01]
apraheyāścatvāri vipākaphalaṃ muktvā /
[258|01-258|02]
punaryathākramagrahaṇamādyantavanmadhye 'pi jñāpanārtham /
[258|02]
eṣa hi peyāladharmaḥ /
[258|03]
karmanirdeśaprasaṅgenedamapi paripraśnyate /
[258|03-258|04]
śāstreṣu ayogavihitaṃ yogavihitam, naivayogavihitaṃ nāyogavihitaṃ ca karmoktam /
[258|04]
tasya kiṃ lakṣaṇam /
[258|05]
ayogavihitaṃ kliṣṭaṃ vidhibhraṣṭaṃ ca kecana
[258|06]
kliṣṭaṃ karmāyogavihitamayoniśomanaskārasaṃbhūtatvādityeke /
[258|07]
vidhibhraṣṭamapītyapare /
[258|07-258|08]
yena yathā gantavyaṃ sthātavyaṃ bhoktavyaṃ pravicaritavyamityevamādi /
[258|08]
taccānyathā vidadhāti /
tadayuktavidhānādayogavihitamiti /
[258|08-258|09]
kuśalaṃ karmaṃ yogavihitamavidhibhraṣṭaṃ cetyapare /
[258|09]
ubhābhyāmanyannobhayathā /
[258|09-258|10]
naivayogavihitaṃ nāyogavihitam /
[258|11]
kimekaṃ karma ekameva janmākṣipati atha naikamapi /
[258|11-258|12]
tathā kimekamapi karmaikaṃ janmākṣipatyathānekam /
[258|12]
eṣa hi siddhāntaḥ /
[258|13]
ekaṃ janmākṣīpatyekam
[258|14]
ekameva janmākṣipatyekameva ca karma nānekaṃ janmeti nikāyasabhāgasyākhyā /
[258|14-258|15]
tatra hi labdhe jāta ityucyate /
[258|15-258|16]
yattarhi sthavirāniruddhenoktaṃ "so 'haṃ tasyaikapiṇḍapātasya vipākena saptakṛtvastrayastriṃśeṣu deveṣūpapanno yāvadetahyrādye śākyakule jāta" iti /
[258|17]
tena hyasau samṛdviṃ labdvā jātismaraḥ punaranyat puṇyaṃ kṛtavān /
[258|17-258|18]
tata utthānaṃ darśayati sma /
[258|18-258|19]
yathā manuṣyo dīnārottho 'nena sahasraṃ nirviśyāha ekena dīnāreṇāhamaita dīśvaryaṃ prāpta iti /
[258|19]
apare tvāhuḥ /
[258|19-258|20]
tasya taṃ piṇḍapātamadhiṣṭhānaṃ kṛtvā dānacetanānāṃ pravāho mahānutpannaḥ kayācit kiñcitphalaṃ parigṛhītamiti /
[258|20-258|21]
anekenāpyekamākṣipyate mā bhūt khaṇḍaśo nikāyasabhāgasyākṣepa iti /
[258|22]
ekena tu karmaṇā kliṣṭasya nikāyasabhāgasyeṣyate karma /
[258|23]
anekaṃ paripūrakam /
[258|24]
yathā citrakara ekayā vartyā rūpamālikhya vahvībhiḥ paripūrayati /
[258|24-258|26]
tathā hi tulye mānuṣye kaścit sakalendriyāṅgapratyaṅgo bhavativarṇakṛtipramāṇabalasaṃpadā vibhrājamānaḥ kaścideṣāṃ kenacidvikalaḥ /
[258|26]
na ca kevalaṃ karmaivākṣepakaṃ janmanaḥ /
kiṃ tarhi /
[258|27]
anyadapi savipākam /
sarvathā tu
[259|01]
nākṣepike samāpattī acitte prāptayo na ca
[259|02]
avipākābhyāmapyacittasamāpattibhyāṃ nikāyasabhāgo nākṣipyate /
[259|02-259|03]
karmāsahabhūtatvāt /
[259|03]
prāptibhiśca karmaṇo 'nekaphalatvāt /
[259|04]
triṇyāvaraṇānyuktāni bhagavatā /
karmāvaraṇaṃ kleśāvaraṇaṃ vipākāvaraṇaṃ ca /
[259|04-259|05]
teṣāṃ kaḥ svabhāvaḥ /
[259|06-259|07]
ānantaryāṇi karmāṇi tīvrakleśo 'tha durgatiḥ /
kauravāsaṃjñisattvāśca matamāvaraṇatrayam
[259|08]
pañcānantaryāṇi karmāvaraṇam /
[259|08-259|09]
tadyathā mātṛvadhaḥ pitṛvadho 'rhadvadhaḥ saṃghabhedaḥ tathāgataśrīre duṣṭacittarudhirotpādanam /
[259|09]
tīvrakleśatā kleśāvaraṇam /
dvividho hi kleśaḥ /
[259|10]
tivraśca ya abhikṣṇikaḥ tīkṣṇaśca yo 'dhimātraḥ /
tatra yastīvraḥ sa āvaraṇam /
[259|11]
yathā śaṇṭhādīnām /
[259|11-259|12]
śakto hyadhimatravego 'pi kleśaḥ kādācitko nihantuṃ natu samūho 'pyājasrikaḥ /
[259|12-259|13]
ājasrike he kleśe tannirghātāya parākramakālaṃ na labhate /
[259|13]
tasya mṛduṃ pratītya madhya upajāyate /
madhyaṃ pratītyādhimātraḥ /
[259|14-259|15]
tasmāt evāvaraṇaṃ trividhā durgatiḥ vipākāvaraṇaṃ sugateśca pradeśaḥ auttarakauravā asaṃjñisattvāśca /
[259|15]
kasyaitānyāvaraṇāni /
[259|15-259|17]
āryamārgasyāryamārgaprāyogikāṇāṃ ca kuśalamūlānām anyānyapi hyapāyādiniyatāni aṇḍajasaṃsvedajastrītvāṣṭamabhavayatāni karmāṇi vaktavyāni syuḥ /
[259|17-259|19]
yānyeva tu pañcabhiḥkāraṇaiḥ sudarśakāni pajñakāni adhiṣṭhānataḥ phalato gatitaḥ upapattitaḥ pudgalataśca tānyevoktāni nānyāni /
[259|19]
kleśāvaraṇaṃ caiṣāṃ sarvajaghanyam /
tataḥ karmāvaraṇam /
[259|19-259|20]
tāmyāṃ hi dvitīye 'pi janmanyacikitso bhavatyuttarottarāvāhanāditi vaibhāṣikāḥ /
[259|21]
ānantaryāṇīti ko 'rthaḥ /
[259|21-259|22]
nāntarāyituṃ śakyāni vipākaṃ prati janmāntaraphalena karmāntareṇetyānantaryāṇi /
[259|22]
na tiraskartumityarthaḥ /
[259|22-259|23]
na vā tatkāriṇaḥ pudgalasyetaścyutasyāntaramasti narakopapattigamanaṃ pratītyanantaraḥ /
[259|23]
tadbhāva ānantaryam /
[259|24]
yasya dharmasya yogātso 'nantaro bhavati /
śrāmaṇyavat /
[259|25]
athaiṣāmāvaraṇānāṃ katamat kasyāṃ gatau veditavyam /
ekāntena tāvat
[260|01]
triṣu dvīpeṣvānantarya
[260|02]
nottarakurau nānyāsu gatiṣu /
kuta evānyatra dhātau /
tetṣvapi stripuruṣāṇāmeva /
[260|03]
śaṇḍā dīnāṃ tu neṣyate /
[260|04]
kiṃ kāraṇaṃ /
tadevāsaṃvarābhāve kāraṇamuddiṣṭam /
api ca
[260|05]
alpopakārālajjitvāt
[260|06]
yathākramaṃ mātāpitrosteṣāṃ ca /
alpopakārau kilaiṣāṃ mātāpitarau /
[260|06-260|07]
vikalātmabhāvādhipatitvādalpasnehatvācca /
[260|07-260|08]
teṣāmapi na tīvraṃ hyapatrāpyaṃ mātāpitrorantike pratyupasthitaṃ yadvipādanādānantaryeṇa spṛśyeran /
[260|08]
ata eva tiryavapretānāmapi neṣyate /
[260|09]
paṭubuddhīnāṃ syādaśvājāneyavaditi bhadantaḥ /
[260|09-260|10]
manuṣyasyāpyamānuṣau mātāpitarau mārayato na syādānantaryam //
[260|10]
uktaṃ karmāvaraṇam //
[260|11]
śeṣe gatiṣu pañcasu
[260|12]
ke punaḥ śeṣe /
kleśavipākāvaraṇe /
manuṣyeṣu vipākāvaraṇam /
[260|12-260|13]
kauravā deveṣvasaṃjñisattvāḥ /
[260|13]
kiṃsvabhāvānyānantaryāṇi /
[260|13-260|14]
catvāri kāyakarma ekaṃ vākkarma trīṇi prāṇātipāta ekaṃ mṛṣāvādaḥ ekaṃ prāṇātipātaprayogaḥ /
[260|14-260|15]
anupakramadharmāṇo hi tathāgatāḥ /
[260|15]
hetau phalopacārātsaṃghabheda ānantaryamuktam /
[260|15-260|16]
bhidyate vā 'neneti kṛtvā /
[260|17]
saṃghabhedastvasāmagrīsvabhāvo viprayuktakaḥ /
[260|18]
akliṣṭāvyākṛto dharmaḥ
[260|19]
asāmagrī nāna cittaviprayuktaḥ saṃskāro 'nivṛtāvyākṛtaḥ saṃghabhedaḥ /
[260|19-260|20]
sa kimānantaryaṃ bhaviṣyati naiva ca tena bhettā samanvāgataḥ /
[260|20]
kiṃ tarhi /
[260|21]
saṃghastena samanvitaḥ
[260|22]
yo hi bhinnastasya bhedo na bhettuḥ /
atha bhettā kena samanvāgataḥ /
[260|23]
sadavadyamṛṣāvādastena bhettā samanvitaḥ /
[260|24]
saṃghabhedāvadyena bhettā samanvāgataḥ /
tat punarmṛṣāvādaḥ /
[260|24-260|25]
sa punaḥ saṃghabhedasahaje vāgvijñaptyavijñaptī /
[260|25]
sa ca tenāvadyena samanvāgato bhettā /
[261|01]
avīcau pacyate kalpan
[261|02]
antarakalpamavīcau mahānarake vipacyate /
anyaistu nāvaśyamavīcau /
[261|02-261|03]
atha yena bahunyānantaryāṇi kṛtāni bhavanti anantarameva tāni vipacyante /
[261|03-261|04]
kiṃ tu taistasya bhavati /
[261|05]
adhhikairadhikā rujaḥ
[261|06-261|07]
sahi bhūyobhirānantaryaistasminnavīcau ghanataraṃ sukumārataraṃ cāśrayaṃ labhate kāraṇāśca bahutarāstīvratarāśca yena dvitricatuṣpañcaguṇāṃ vedanāṃ vedayate /
[261|07-261|08]
kaḥ punareṣa saṃghaṃ bhanatti /
[261|09]
bhikṣurdu kvacarito vṛttī bhinatti /
[261|10]
bhikṣurbhinatti na gṛhī na bhikṣuṇyādayaḥ /
sa ca dṛṣṭicarita eva na tṛṣṇācaritaḥ /
[261|11]
ṛtastho na bhinnavṛttastasyānādeyavākyatvāt /
kva bhinatti /
[261|12]
atra bhagavān saṃnihitastataḥ /
[261|13]
anyatra
[261|14]
nahi śāstureva saṃnidhau śakyo bhettum /
tathāgatānāṃ duṣprasahatvādādeyavākyatvācca /
[261|15]
kān bhinatti /
[261|16]
bāliśān /
[261|17]
pṛthagjanāneva nāryān pratyakṣadharmatvāt /
tānapi na kṣāntilābhina ityapare /
[261|17-261|18]
kiyatā bhinnaḥ saṃgho bhavati /
[261|19]
śāstṛmārgāntarakṣāntau bhinnaḥ
[261|20-261|21]
yadā tebhyastathāgatādanyaḥ śāstā kṣamate tadupadiṣṭācca mārgādanyo mārga iyatā bhinnaḥ saṃgho vaktavyaḥ /
[261|21]
kiyantaṃ kālaṃ bhinna āste /
tāmeva rātriṃ
[261|22]
na vivasatyasau
[261|23]
aparyuṣita eva hi saṃghabhede saṃgho 'vaśyaṃ pratisaṃdhīyate /
yo 'yaṃ saṃghabheda uktaḥ
[261|24]
cakrabhedaḥ sa ca mataḥ
[261|25]
dharmacakraṃ hi tadā bhagavato bhinnaṃ bhavati /
mārgapravṛttiviṣṭhāpanāt /
[261|25-261|26]
ata eva cakrādaścocyate saṃghabhedaśca /
[261|26]
kva punaścakrabhedo bhavati /
[262|01]
jambūdvīpe
[262|02]
nānyeṣu dvīpeṣu /
katibhirbhikṣubhiḥ /
[262|03]
navādibhiḥ /
[262|04]
navādiṃ kṛtvā /
pareṇāniyamaḥ /
aṣṭau bhikṣayaḥ saṃgho bhavati /
navamo bhettā /
[262|04-262|05]
avaśyaṃ hi saṃghena dvayoḥpakṣayoḥ sthātavyam /
[262|05]
evaṃ bhinno bhavati /
[262|05-262|06]
anyastu saṃghabhedaḥ karmabhedād bhavati /
[262|06]
yadyekasīmāyāṃ vyagrāḥ karma kurvanti /
sa caiṣa
[262|07]
karmabhedastriṣu dvīpeṣu
[262|08]
yeṣveva śāsanam /
katibhirbhikṣubhiḥ
[262|09]
aṣṭābhiradhikaiśca saḥ
[262|10]
cakrabhedastu ṣaṭsu kāleṣu na bhavati /
katameṣu /
[262|11-262|12]
ādāvante 'rbudāt pūrvaṃ yugāccoparate munau /
sīmāyāṃ cāpyabaddhāyāṃ cakrabhedo na jāyate
[262|13]
ādāvacirapravartite dharmacakre /
ante parinirvāṇakāle bhagavataḥ /
[262|13-262|14]
etayorhi dvayoravasthayoḥ saṃgha ekaraso bhavati /
[262|14-262|15]
madhye 'pyarbudāt pūrvaṃ na bhidyate yāvacchāsane śīlārbudaṃ dṛṣṭyarbudaṃ ca notpannaṃ bhavati /
[262|15-262|16]
yugācca pūrvaṃ na bhidyate yāvacchrāvakāgrayugaṃ notpannaṃ bhavati /
[262|16]
bhinnanyāyaparivāsāttena ca pratisaṃdhānīyatvāt /
[262|16-262|17]
uparate munau śāstari parinirvṛte pratidvandvābhāvāt /
[262|17-262|18]
sīmāyāmabaddhāyāṃ yāvat sīmā na baddhā bhavati /
[262|18-262|19]
ekasīmāyāṃ hi pakṣadvayāvasthānātsaṃghabheda ityeṣu kālesu cakrabhedona bhavati /
[262|19]
na ca punaḥ sarveṣāṃ baddhānāṃ cakrabhedaḥ /
karmādhīnatvāt /
[262|20]
kasmāt mātṛvadhādiṣvānantaryaṃ nānyatra /
[262|21]
upakāriyuṇakṣetranirākṛtivipādanāt /
[262|22]
mātāpitṛvadhe tāvadupakāriṇo nirākaraṇāt /
kathaṃ tāvupakāriṇau /
[262|22-262|23]
ātmabhāvasya tatprabhavatvāt /
[262|23]
kiṃ tayornirākaraṇam /
parityāgaḥ /
guṇakṣetratvādarhadvadhād ānantaryam /
[262|24-262|25]
yadi punarmāturvyañjanaṃ parivṛttaṃ syāt piturvā tatraikasminnāmnāyo
[263|01]
vyañjanāntarito 'pi syāt
[263|02]
ata evocyate "syāt puruṣaṃ jīvitādvacyaparopayenna pitaraṃ nārhantam /
[263|02-263|03]
ānantaryāvadyena ca spṛśyeta /
[263|03]
syānmāturvyañjanaṃ parivṛttaṃ syāditi /
[263|03-263|04]
syāt strīṃ jīvitādvyaparopayenna mātaraṃ nārhantīm ānantaryāvadyena ca spṛśyeta /
[263|04-263|05]
syāt piturvyañjanaṃ parivṛttaṃ syādi"ti /
[263|05]
anyasyāḥ striyāḥ kalalaṃ prasrutamanyayā yonyā pītam /
[263|05-263|06]
katarā tasya mātā yāṃ ghnataḥ syādānantaryam /
[263|07]
mātā yacchoṇitodbhavaḥ
[263|08]
yasyāḥ śoṇitādasāvudbhūtaḥ sattvaḥ sā 'sya mātā dvitīyā tu sarvakṛtyeṣvavalokyā /
[263|09]
sā hyāpāyikā poṣikā saṃvardhikā ca /
[263|09-263|10]
yadi mātari prayogaṃ kṛtvā 'nyāṃ mārayenna syādānantaryam /
[263|10]
amātṛprayogeṇa mārayettathāpi na syāt /
[263|10-263|11]
mañcatalāvalīnamātṛmāraṇaṃ cātrodāhārya dhāvakasya ca putreṇa masaka prayogeṇa piturmāraṇaṃ ca /
[263|11-263|12]
ekena prahāreṇa mātaramanyāṃ ca mārayato dve avijñaptī bhavataḥ /
[263|12]
vijñaptistvānantaryameva /
[263|13]
tasya karmaṇo balīyastvāt /
paramāṇusaṃcitatvādvijñaptirapi dvidheti bhadantaghoṣakaḥ /
[263|14-263|15]
anarhatsaṃjñayā 'pi arhadghāte bhavatyānantaryam aham hanmītyāśrayāvadhāraṇāt /
[263|15]
yaḥ pitaramarhantaṃ hiṃsyāttasyāpyekameva syādānantaryamāśrayaikatvāt /
[263|16]
idamavadānaṃ kathaṃ nīyate "gaccha śikhaṇḍinaṃ brūhi dve ānantarye bhavatā kṛte /
[263|16-263|17]
yacca pitā jīvitādvyaparopito yaccārhanni"ti /
[263|17]
dvābhyāṃ kāraṇābhyāmiti vaktavyam /
[263|18]
dvābhyāṃ vā mukhābhyāṃ paribhāṣitaḥ /
[263|18-263|19]
kimavaśyaṃ tathāgatasyāsti kuṭuṣṭacittarudhirotpādanādānantaryam /
[263|19]
vadhābhiprāyasya syāt /
[263|20]
buddhe na tāḍanecchasya
[263|21]
yadi tāḍanābhitrāya utpādayenna syāt /
yadyanarhati praharetsa ca prahārādūrdhvamarhan syāt
[263|22]
prahārānnordhvamarhati /
[263|23]
syādānantaryamiti vartate /
nahi tena tatra prayogaḥ kṛtaḥ /
[263|23-263|24]
kimānantarye prayogaṃ kṛtvā tasminnavyāvartite vairāgyaṃ phalaṃ vā na prāpnuyāt /
[263|25]
nānantaryaprayuktasya vairāgyaphalasaṃbhavaḥ
[264|01-264|02]
anyakarmaphalapathaprayogaṃ tu kṛtvāryamārgotpattau na punaḥ karmapathotpattirāśrayasyātyantaṃ tadviruddhatvāt /
[264|03]
eṣāmānantaryāṇāṃ katamat mahāsāvadyam /
[264|04]
saṃghamede mṛṣāvādo mahāvadyatamo mataḥ /
[264|05-264|06]
yaḥ saṃghabhedanimittaṃ mṛṣāvādo dharmādharmajñasya viparyayadyotanāt sa sarveṣāṃ duścaritānāṃ mahāvadyatamaḥ /
[264|06]
kiṃ kāraṇam /
[264|06-264|07]
tathāgatadharmaśarīraprahāritatvāt lokānāṃ ca svargāpavargamārgāntarāyakatvāt /
[264|07-264|10]
saṃghe hi bhinne lokasya niyāmāvakrantiphalaprāptivairāgyāsravakṣayāḥ pratibadhyante dhyānādhyayanasvādhyāyacintākarmāṇyapi na pravartante sadevanāgamanuṣyaṃ jagaccākulaṃ vimanaskaṃ vartate yāvat punarna pratisaṃdhito bhavatiyasmāccāvicau kalpaṃ vipākaḥ /
[264|10-264|11]
śeṣāṇāmānantaryāṇāṃ yathākramaṃ pañcamatṛtīyaprathamāni gurutarāṇi sarvalaghuḥ pitṛvadhaḥ /
[264|11-264|13]
yattarhi bhagavatā trayāṇāṃ daṇḍānāṃ manodaṇḍo mahāsāvadya uktaḥ punarmithyādṛṣṭiḥ paramavadyānāmityuktam ānantaryāṇi niyamasya saṃghabhedo mahāsāvadya uktaḥ /
[264|13-264|14]
trīṇi karmāṇi niyamayya manodaṇdaḥ dṛṣṭīrniyamayya mithyādṛṣṭiḥ /
[264|14-264|15]
athavā vipākavistaraṃ mahājanavyāpādanaṃ kuśalamūlasamucchedaṃ cādhikṛtya yathākramam /
[264|16]
sucaritānāṃ punaḥ katamat mahāphalatamam /
[264|17]
bhavāgracetanā loke mahāphalatamā śubhe
[264|18]
kuśale punaḥ karmaṇi bhavāgracetanā sarveṣāṃ mahāphalatamā /
[264|18-264|19]
tasyā aśītikalpasahasrāṇyatipraśānto vipākaḥ /
[264|19]
vipākaphalaṃ cādhikṛtyaitaduktam /
[264|19-264|21]
visaṃyogaphalaṃ tvadhikṛtya vajropamasamādhicetanā sarveṣāṃ mahāphalā sarvasamyojanaparyādānaphalatvāt /
[264|21]
ata eva loka ityuktam /
[264|22]
kimānantaryairevāvaśyaṃ narakeṣūpapadyate /
ānantaryasabhāgairapyavaśyamupapadyate /
[264|23]
natvanantaramevetyapare /
katamāni tānītyāha
[264|24-264|25]
dūṣaṇaṃ māturarhantyā niyatisthasya māraṇam /
bodhisattvasya śaikṣasya saṃghāyadvārahārikā
[265|01]
ānantaryasabhāgāni pañcamaṃ stūpabhedanam /
[265|02]
etāni pañca pañcānāmānatnaryāṇāṃ yathākramam sabhāgāni /
[265|02-265|04]
yadi mātaramarhantīṃ dūṣayatyabrahmacaryakaraṇāt niyatipatītaṃ bodhisattvaṃ mārayati śaikṣaṃ mārayati saṃghasya sukhāyadvārikaṃ harati stūpabhedaṃ karoti /
[265|04-265|05]
anyadapi tu karma savipākaṃ triṣu kāleṣvatyarthaṃ vighnayati /
[265|05]
katameṣu trisu /
[265|06]
kṣāntyanāgāmitārhattvaprāptau karmātivighnakṛt
[265|07]
mūrdhabhyaḥ kṣāntimākirata āpāyikāni karmāṇi vighnāyopatiṣṭhante /
[265|07-265|08]
tadvipākabhūmyatikramāt /
[265|08]
yathā puruṣasya deśatyāgaṃ kurvato dhanikā upatiṣṭhante /
[265|08-265|10]
anāgāmiphalaṃ prāpnuvataḥ kāmāvacarāṇi vighnāyopatiṣṭhante tathaiva sthāpayitvā dṛṣṭadharmavedanīyaṃ karma /
[265|10]
arhattvaṃ prāpnuvato rūpārūpyāvacarāṇi tathaiva /
[265|10-265|11]
yaduktaṃ "bodhisattvasya māraṇa"miti
[265|12]
bodhisattvaḥ kuto yāvat
[265|13]
kuta upādāya bodhisattvovaktavyaḥ /
[265|14]
yato lakṣaṇa karmakṛt /
[265|15-265|16]
yataḥ prabhṛti lakṣaṇavipākāni karmāṇyārabhate kartuṃ sa hi tadānīṃ niyatipatito bhavati /
[265|16]
kathaṃ kṛtvā /
sa hi tasmāt kālāt prabhṛti nityaṃ bhavati /
[265|17]
sugatiḥ kulajo 'vyakṣaḥ pumān jātismaro 'nivṛt
[265|18]
praśastā gatirasyeti sugatirdevamanuṣyopapatteḥ /
[265|18-265|19]
tasyāṃ ca sugatau kṣatriyabrāhmaṇagṛhapatimahāśālakulajo bhavati nānyaḥ kulīnaḥ /
[265|19]
vikalānyakṣāṇyasyeti vyakṣaḥ /
[265|20]
na vyakṣo 'vyakṣaḥ avikalendriyaḥ ityarthaḥ /
puruṣa eva na strī kuta eva śaṇḍhādiḥ /
[265|21]
jātismaraśca bhavati /
sarvasyāṃ jātau nivartata iti nivṛt /
na nivṛdanivṛt /
[265|22]
anivartaka ityarthaḥ /
[265|22-265|23]
sattvahitārthaṃ sarvaduḥkhaprakāraiḥ sarvasattvavipratipattibhiścākheditatvāt /
[265|23]
yattalloka ucyate "apaṇakrīto dāsa" iti /
[265|23-265|26]
bodhisattvāste te hi mahātmānaḥ sarvasaṃpatprakarṣaviśeṣaprāptā api santo niṣkāraṇakaruṇāpāratantryātsarvasattveṣu caṇḍālakumārakasadṛśamātmānaṃ nirmānatayā vyavasthāpya sattvebhyaḥ sarvakadarthānāṃ soḍhāro bhavanti sarvaśramayantraṇānāṃ codvoḍhāraḥ /
[265|26-265|27]
yaccaitallakṣaṇavipākaṃ karmetyuktam /
[266|01-266|02]
jambūdvīpe pumāneva saṃmukhaṃ buddhacetanaḥ /
cintāmayaṃ kalpaśate śeṣa ākṣipate hi tat
[266|03]
jambūdvīpa eva bodhisattvo lakṣaṇavipākaṃ karmākṣipati /
nānyatra /
[266|03-266|04]
jāmbūdvīpakānāṃ tīkṣṇabuddhitvāt /
[266|04]
puruṣa eva na strī /
[266|04-266|05]
saṃmukhībhūta eva śāstari buddhālambanayaiva cetanayā cintāmayaṃ tatkarma na śrutamayaṃ na bhāvanāmayam /
[266|05-266|06]
kalpaśate ca śeṣa ākṣipati na bahubhavesu /
[266|06-266|07]
bhagavatā tu śākyamuninottaptavīryatayā nava kalpā apāvartitā ekanavatyā kalpairākṣiptam /
[266|07-266|09]
ata eva cokta "mito 'haṃ grāmaṇīrekanavataṃ kalpamupādāya na samanusmarāmi nābhijānāmi yadekakulamapi pakṣabhikṣāpradānahetoḥ kṣataṃ vā syādupahataṃ ve"ti /
[266|09-266|11]
tataḥ prabhṛti prakṛtijātismaratvāt prathamakalpāsaṃkhyeyaniryāta eva bodhisattva etāṃścaturo doṣān vyāvartayati dvau ca guṇo pratilabhata iti pūrvācāryāḥ /
[266|11]
teṣāṃ ca lakṣaṇānām
[266|12]
ekaikaṃ puṇyaśatajam
[266|13]
kiṃ puṇyasya parimāṇam /
[266|13-266|14]
saṃnikṛṣṭabodhisattvaṃ sthāpayitvā yāvat sarvasattvānāṃ bhogaphalamityeke /
[266|14-266|15]
yāvat sarvasattvānāṃ karmādhipatyena trisāhasramahāsāhasrako loko 'bhinivartata ityapare /
[266|15]
buddhā eva ca tatparimāṇajñā ityapare /
[266|15-266|16]
atha bodhisattvabhūto bhagavān kiyato buddhān paryupāsayāmāsa /
[266|16-266|17]
pratheme kalpāsaṃkhyeye pañcasaptatisahasrāṇi dvitīye ṣaṭsaptatiṃ tṛtīye saptasaptatim /
[266|18]
atha kasya kalpāsaṃkhyeyasyānte katamo buddha āsīt /
[266|18-266|19]
pratilomānukrameṇa yathākramam /
[266|20]
asaṃkhyeyatrayāntyajāḥ /
[266|21]
vipaśyī dīpakṛdratnaśikhī
[266|22]
ratnaśikhini samyaksaṃbuddhe prathamo 'saṃkhyeyaḥ samāptaḥ /
dīpaṅkare bhagavati dvitīyaḥ /
[266|23]
vipaśyini tathāgate tṛtīyaḥ /
sarveṣāṃ tu teṣāṃ
[266|24]
śāsyamuniḥ purā
[266|25]
śākyamunirnāma samyaksaṃbuddhaḥ pūrvaṃ vabhūva /
[266|25-267|02]
yatra bhagavatā bodhisattvabhūtenādyaṃ praṇidhānaṃ kṛtam evaṃprakāra evāhaṃ buddho bhaveyamiti no 'pyevaṃ kaliyuga evotpannavānāryavattasyāpyevaṃ varṣa sahasrāntaṃ śāsanaṃ babhūva /
[267|03]
atha kasyāmavasthāvāṃ bodhisattvaḥ kāṃ pāramitāṃ paripūrayate /
[267|04]
sarvatra sarvaṃ dadataḥ kāruṇyāddānapūraṇam /
[267|05-267|06]
yadā sarvasmai sarvaṃ dadāti ā akṣṇaḥ ā majjāyāḥ kāruṇyānnābhyudayaviśeṣaṃ lipsamānaḥ iyatā dānapāramitā paripūrṇā bhavati /
[267|07]
aṅgacchede 'pyakopāttu rāgiṇaḥ kṣāntiśīlayoḥ
[267|08-267|09]
yadā 'yamavītarāgo 'pi cchidyamāneṣvaṅgeṣu nālpamapi kupyati tadā 'sya kṣāntiśīlapāramite paripūrṇe bhavataḥ /
[267|10]
tiṣyastotreṇa vīryasya
[267|11-267|12]
tiṣyaṃ tathāgataratnaguhāyāṃ tejodhātusamāpannadṛṣṭyā bhagavān bodhisattvabhūta ekena pādena sthitvā sapta divasān stutavānekagāthayā
[267|13-267|16]
"na divi bhuvi vā nāsmin loke na vaiśravaṇālaye /
na marubhavane divye sthāne na dikṣu vidikṣu vā //
caratu vasudhāṃ sphītāṃ kṛtsnāṃ saparvatakānanām /
puruṣavṛṣabhastvattulyo 'nyo mahāśramaṇaḥ kuta" iti //
[267|17]
tadā kila vīryapāramitā paripūrṇā nava ca kalpāḥ pratyudāvartitāḥ /
[267|18]
dhīsamādhyoranantaram /
[267|19-267|20]
bodheḥ pūrvasamanantaraṃ dhyānaprajñāpāramitayoḥ paripūrirvajropamasamādhau svasyāḥ saṃpadaḥ pāragamanāt pāramitāḥ /
[267|21]
sūtra uktaṃ "trīṇi puṇyakriyāvastūni /
[267|21-267|22]
dānamayaṃ puṇyakriyāvastu śīlamayaṃ bhāvanāmayami"ti /
[267|22]
kathametattrayaṃ puṇyakriyāvastu /
[267|23]
puṇyaṃ kriyā 'tha tadvastu trayaṃ karmapathā yathā
[267|24]
puṇyamapyetattrayaṃ kriyā 'pi vastvapi yathāyogamiti puṇyakriyāvastu /
[267|24-268|01]
tadyathā karma ca te panthānaśca panthāna eva ca karmaṇa iti karmaṃpathā uktāḥ /
[268|01-268|02]
tatra dānamaye tāvat puṇyakriyāvastuni kāyavākkarma tridhā bhavati /
[268|02-268|03]
tatsamutthāpikā cetanā puṇyaṃ ca kriyā ca /
[268|03]
tatsahabhuvo dharmāḥ puṇyameva /
śīlamayaṃ tu kāyavākkarmaiveti tridhā bhavati /
[268|04]
bhāvanāmayo maitrī puṇyaṃ ca puṇyakriyāyāśca vastu /
[268|04-268|06]
tatsaṃprayuktāyāścetanāyā maitrīmukhenābhisaṃskaraṇāt tatsahabhuvaścetanā śīlaṃ ca puṇyaṃ ca kriyā ca /
[268|06-268|07]
anye tatsahabhuvaḥ puṇyameva puṇyasya vā kāraṇaṃ puṇyakriyā puṇyaprayogastasyā etāni trīṇi vastūni /
[268|07]
eṣāṃ saṃpādanārthaṃ puṇyaprayogārambhāditi /
[268|07-268|08]
kuśalacetanāparamārthena puṇyakriyā /
[268|08]
tasyā etāni vastūnītyapare /
[268|09]
kimidaṃ dānaṃ nāma /
yadapi dīyate daddānam /
iha tu
[268|10]
dīyate yena daddānaṃ
[268|11]
bhavati sma /
rāgādibhirapi dīyate /
na cātra tadiṣṭam /
ato viśeṣaṇārthamāha
[268|12]
pūjānugrahakāmyayā /
[268|13]
pareṣāṃ pūjānugrahakāmatābhyāṃ yena dīyate /
kiṃ punastatsyādyena dīyate /
[268|14]
kāyavākkarma sotthānaṃ
[268|15]
kiṃ punastadutthānam /
yena kalāpena tadutthāpyate /
āha cātra
[268|16-268|17]
śubhena manasā dravyaṃ svaṃ dadāti yadā pumān /
tat kṣaṇaṃ kuśalāḥ skandhāḥ dānamityabhidhīyate //" iti /
[268|18]
mahābhogyaphalaṃ ca tat
[268|19]
taccaitaddānamayaṃ puṇyakriyāvastu mahābhogyaphalam /
svabhāve caiṣa mayaḍveditavyaḥ /
[268|20]
tadyathā tṛṇamayaṃ gṛhaṃ parṇamayaṃ bhājanamiti /
tat khalvetaddānaṃ
[268|21]
svaparārthobhayārthāya nobhayārthāya dīyate /
[268|22-268|23]
tatra yadavītarāgaḥ āryaḥ pṛthagjano vā vītarāgaścaitye dānaṃ dadāti tadasyātmana evārthāya /
[268|23]
pareṣāṃ tenānugrahābhāvāt /
[268|23-269|01]
yadāryo vītarāgaḥ parasattvebhyo dānaṃ dadāti sthāpayitvā dṛṣṭadharmavedanīyaṃ tatra dānaṃ pareṣāmarthāya /
[269|01-269|02]
tena teṣāmanugrahāt /
[269|02]
nātmano 'rthāya /
tadvipākabhūmeratyantasamatikrāntatvāt /
[269|02-269|03]
yadavītarāgaḥ pṛthagjano vā vītarāgaḥ parasattvebhyo dadāti taddānamubhayeṣāmarthāya /
[269|03-269|04]
yadāryo vītarāgaścaitye dadāti sthāpayitvā dṛṣṭadharmavedanīyaṃ taddānamubhayeṣāṃ nārthāya /
[269|04-269|05]
taddhi kevalaṃ gauravaṃ kṛtjñābhyāṃ dīyate /
[269|05]
sāmānyena dānaṃ mahābhogyaphalamuktam /
[269|06]
tadviśeṣaḥ punardātṛvastukṣetraviśeṣataḥ
[269|07]
tatra tāvat
[269|08]
dātā viśiṣṭaḥ śraddhādyaiḥ
[269|09]
śraddhāśīlaśrutādiguṇayukto dātā viśiṣṭo bhavati /
[269|09-269|10]
tasya taddānadātṛviśeṣeṇa phaladānaṃ prativiśiṣyate /
[269|10]
sa ca tādṛśo dātā
[269|11]
satkṛtyādi dadāti
[269|12]
satkṛtya svahastaṃ kāle parānupahatya dadāti /
[269|13]
ataḥ /
[269|14]
satkārodārarucitā kālānācchedyalābhitā
[269|15]
ato 'sya dātustattādṛśaṃ dānaṃ dattvā yathākramaṃ catvāro viśeṣā bhavanti /
[269|15-269|16]
satkāralābhī bhavati /
[269|16]
udāreṣu ca bhogeṣu ruciṃ labhate /
[269|16-269|17]
kālelna ca bhogān labhate nātikrāntikālena /
[269|17]
anācchedyāṃśca bhogān labhate /
[269|17-269|18]
nāsya bhogāḥ parairācchādyante nāpyagnyādibhirvināśyante /
[269|18-269|19]
uktaṃ yathā dātā viśiṣyate tadviśeṣācca dānaviśeṣaḥ /
[269|20]
atha vastu kathaṃ viśiṣyate /
[269|21]
varṇādisampadā vastu
[269|22]
viśiṣṭamiti vartate /
[269|22-269|23]
yadi yaddīyate dadvarṇagandharasasparśānāmanyatamenāpi saṃpannaṃ bhavati /
[269|23]
evaṃ vastu viśiṣyate /
tādṛśaṃ vastu dattvā kiṃ bhavati /
yathākramam
[269|24-269|25]
surūptvaṃ yaśasvi vā /
priyatā sukumārartusukhasparśāṅtā tataḥ
[269|26]
varṇasampannaṃ dattvā surūpo bhavati /
gandhasaṃpannaṃ dattvā yaśasvī bhavati /
[269|26-270|01]
gandhavadyaśaso dikṣu vidhāraṇāt /
[270|01]
rasasaṃpannaṃ dattvā priyo bhavati /
rasa iva svāduḥ /
[270|01-270|03]
sparśasaṃpannaṃ dattvā sukumārāṅgāśca bhavati ṛtusukhasparśāni cāsyāṅgāni bhavanti yathā strīratnasya /
[270|04]
atha kṣetraṃ kathaṃ viśipyate /
[270|05]
gatiduḥkhopakāritvaguṇaiḥ kṣetraṃ viśiṣyate /
[270|06]
gativiśeṣātāvadviśiṣyate /
[270|06-270|07]
tathā hyuktaṃ bhagavatā "tiryagyonigatāya dānaṃ dattvā śataguṇo vipākaḥ pratikāṅkṣitavyaḥ /
[270|07-270|08]
duḥśīlāya manuṣyabhūtāya dānaṃ dattvā sahasraguṇa" iti /
[270|08]
duḥkhaviśeṣā dviśiṣyate /
tathā hyaupadhikeṣu puṇyakriyāvastuṣu /
[270|09]
glāne dānaṃ glānopasthāpake dānam /
[270|09-270|11]
śītalikādiṣu ca dānamuktvoktame" bhiḥ saptabhiḥ auṣadhikaiḥ puṇyakriyāvastubhiḥsamanvāgatasya śrāddhasya kulaputrasya vā kuladuhiturvā na labhyaṃ puṇyānāṃ pramāṇamudgrahītumi"ti /
[270|12-270|13]
upakāritvaviśeṣādyathā mātāpitroranyeṣāṃ copakāriṇām ṛṣyamṛgajātakādyudāharaṇāt /
[270|13]
guṇaviśeṣādyathā" śīlavate dattvā śatasahasraguṇo vipāka" ityevamādi /
[270|14]
sarveṣāṃ tu dānānām
[270|15]
agraṃ muktasya muktāya
[270|16]
"yadvītarāgo vītarāgāya dattvā 'tidānamidaṃ śreṣṭhamāmiṣadāneṣu dānamityuktaṃ bhagavatā /
[270|17]
bodhisattvasya ca
[270|18]
yadvā dānaṃ bodhisattve dadāti sarvasattvahitahetostadamuktasyāpyamukte 'bhyādānamagram /
[270|19]
tat sthāpayitvā yāni bhagavato 'nyānyaṣṭau dānānyuktāni teṣām
[270|20]
aṣṭamam
[270|21]
agramiti vartate /
katamānyaṣṭau /
[270|21-270|24]
āsādya dānaṃ bhayadānam adānme dānaṃ dāsyati me dānaṃ dattpūrvaṃ me dānaṃ pitṛbhiśca pitāmahaiśceti dānaṃ dadāti svargārthaṃ dānaṃ kīrtyarthaṃ dānaṃ cittālaṅkārārthaṃ dānaṃ cittapariṣkārārthaṃ yiogasaṃbhārārthamuttamārthasya prāptaye dānaṃ dadāti /
[270|24]
tatrāsādya dānaṃ yat āsannebhya upagatebhyo dānaṃ dadātīti paurāṇāḥ /
[270|25]
bhayadānaṃ yadvināśābhimukhaṃ dṛṣṭvā varaṃ dadāmīti dadāti /
[270|25-270|26]
śeṣaṃ sugamatvānna vibhaktam /
Original text: Abhidharmakośabhāṣya · Edition: s of (1) P. Pradhan (ed.), Abhidharmakośabhāṣyam of Vasubandhu. (rev. 2nd ed.) Patna: K.P. Jayaswal Research Center, 1975. (2) Dwarikadas Shastri, Swami (ed.), Abhidharmakosa & Bhasya of Acarya Vasubandhu with Sphutartha Commentary of Acarya Yasomittra. (2 vols.) Varanasi: Bauddha Bharati, 1998. · Data entry Dan Lusthaus Paul Hackett · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0