Abhidharmadīpa with auto (with commentary) · Verses 221-240
dvitīyā tu vihīnena dhruvapākena karmaṇā /
tṛtīyā dvayamuktasya caturthī tu dvayādṛte
atha yadidaṃ śāstre yogavihitamayogavihitaṃ ca karmoktaṃ tasya kiṃ lakṣaṇam ? tadabhidhīyate-
ayuktavihitaṃ karma kleśopakleśadūṣitam /
śikṣāliṅgādyapetaṃ ca kecidāhurvipaścitaḥ
yatkiñcitkhalu kliṣṭaṃ kāyavāṅmanaskarma kleśopakleśadūṣitaṃ sarvaṃ tadayogavihitama, ayoniśomanaskārasamutthāpitatvāt | anye punarbruvate- yatkhalu śikṣāvyapetaṃ yathā gantavyaṃ sthātavyamityevamādi, yattu liṅgavacanahīnamasaṃbaddhaṃ nirarthakaṃ ca vākkarma tadayogavihitam | vidhibhraṣṭatvāditi | viparyayādyogavihitaṃ draṣṭavyamiti ||
abhidharmadīpe vibhāṣāprabhāyāṃ vṛttau caturthasyādhyāyasya tṛtīyaḥ pādaḥ ||
caturthādhyāye
caturthapādaḥ |
athaitāṃ paramagambhīrāṃ duravabodhāṃ prakṛtipuruṣeśvarādikudarśanatimirotsādanakarīṃ karmasvakatāṃ kaḥ svayamabhisaṃbuddhya lokānugrahāya pradarśayatīti ? brūmaḥ | puruṣaḥ tu so bodhisattvaḥ |
sa punaḥ kiṃ cittotpādātprabhṛti bodhisattvo bhavati ? atha lākṣaṇikakarmākṣepeṇa, āhosviccaramabhavika iti ? ata idaṃ prastūyate-
bodhisattvaḥ kuto yāvadavivartyamanā yataḥ /
badhnāti bodhisannāhamaṅgīkṛtvā jagaddhitam
yataḥ prabhṛti kalyāṇamitraṃ bhagavantaṃ samyaksaṃbuddhamāpadya tadupadarśitadakṣiṇamārgaḥ yoniśo manasikārādhiṣṭhitabuddhiḥ kṛtsnaṃ lokamatrāṇamaśaraṇamaparāyaṇaṃ pañcagatimahāvarte jātijarāvyādhimaraṇādiduḥkhakṣārāmbhasi, karmarākṣasādhiṣṭhitatīre, pāpamitrakumbhīrānubaddhabele, rūpādiviṣayavikalpapavanoddhatatṛṣṇātaraṅge, mohakarṇadhāraparibhrāmitabuddhinauke saṃsāramahāsamudre nimagnamavalokya kṛpāviṣṭacetāstadabhyuddharaṇāya vīryabāhumabhiprasārya, avivartyaṃ cittamevamutpādayati- ( Jaini_186 ) avidyāndhaḥkāropahatabuddhinayano 'yaṃ lokaḥ sa mayā samyagdṛṣṭiprabhāvabhāsitena śīlasaṃkrameṇottārayitavyaḥ | pratighabhujaṅgadaṃṣṭrā viṣadūṣito 'yaṃ lokaḥ sa mayā maitryāgadena praśamitavyaḥ | tṛṣṇāpiśācīlalitābhibhūtamatirayaṃ lokaḥ sa mayā śamathabalena tṛṣṇānirodhasukhaṃ lambhayitavyaḥ | parāmarśabhūtagrahāviṣṭo 'yaṃ lokaḥ sa mayā vimokṣasukhasvastyayanena nirbhayamamṛtapadaṃ praveśayitavyaḥ | mānagiriśikharādhirūḍhabuddhirayaṃ lokaḥ sa mayā karmasvakatājñānavajreṇa mānagirīnvicūrṇya praśāntamānamadāmarśaśāntipade sthāpayitavyaḥ | vicikitsākathaṃkathībhāvaśalyaviddhahṛdayo 'yaṃ lokaḥ sa mayā pratītyasamutpādapravicayaśalākayā kāṅkṣāśalyamutpāṭyāmṛtarasaṃ pāyayitavyaḥ | jarāvyādhimaraṇamakaradaṃṣṭrāntargato 'yaṃ lokaḥ sa mayā sarvānarthaviyuktaṃ nirvṛtisukhaṃ prāpayitavyaḥ | śraddhādiguṇadhanadaridro 'yaṃ lokaḥ sa mayā bodhyaṅgaratnakhacite mahati guṇaiśvaryapade sanniveśayitavyaḥ | ityetasmādavivartyād bodhicittotpādātprabhṛti baudhisattvo vaktavya ityācāryakam ||
yattarhi śāstra uktam- "bodhisattvaḥ kutaḥ prabhṛti ? yato lakṣaṇavaipākyaṃ karma karoti" iti | naiṣa doṣaḥ | yasmādasau-
yadā lākṣaṇikaṃ karma prakarotyanapāyagaḥ /
mahākulaḥ samagrākṣaḥ svaparṣatsaṃgrahe rataḥ
pumāñjātismaro vāgmī prajñāvīryakriyānvitaḥ /
yadā khalvayaṃ puruṣatvajātismaratvādiṣu padasthāneṣu niyatībhato bhavati-
tadā devamanuṣyāṇāmabhivyaktiṃ nigacchati
ato jñānaprasthāne 'smādavadheḥ prabhṛti bodhisattvaḥ anenābhiprāyeṇa paṭhitaḥ |
sa hi tribhirasaṃkhyeyairdharmakāyaguṇārṇavam /
pracinoti tadādhāraṃ kāyaṃ kalpaśatena tu
dvātriṃśallakṣaṇopetamaśītivyañja nojjvalam /
dviṣatāmapi yaṃ dṛṣṭvā manaḥ sadyaḥ prasīdati
eṣā khalu dharmatā yattribhiḥ kalpāsaṃkhyeyairanirastaśraddhāśīlaśrutatyāgaprajñādiguṇadhanaiśvaryaprayogānāṃ bhagavatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ puruṣottamānāṃ dharmakāyacaraṇaparisamāptirbhavati | kalpaśatena khaḍgaviṣāṇakalpānāṃ pratyekabuddhānām | ṣaṣṭhyā kalpaiḥ prajñāvatāmagryāṇām | catvāriṃśadbhiḥ ṛddhimacchreṣṭhānām | viṃśatibhiḥ kalpaiḥ śrutadharapravarāṇāṃ dharmakāyacaraṇaparipūrirbhavati |
yatpunarjanmaśarīraṃ bhagavatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ bodherāśrayabhūtaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ khacitamaśītyānuvyañjanairvirājitam, yatkhalu dṛṣṭvā svavikalpasamutthitapratighadūṣitabuddhīnāmapi ( Jaini_188 ) mārapakṣyāṇāṃ tīrthyāṇāṃ ca manaḥ prasīdati |
kāni punastāni dvātriṃśanmahāpuruṣalakṣaṇāni ? kāni vāśītyanuvyañjanāni ? tadidaṃ pradarśyate-
tatra tāvadamūni dvātriṃśanmahāpuruṣalakṣaṇāni-
buddhā hi bhagavantaḥ samamahītalākramaṇāt supratiṣṭhitapādāḥ || 1 ||
sahasrārasanābhikasanemikasarvākāraparipūrṇacakrāṅkitapāṇipādatvāccakrāṅkahastapādāḥ || 2 ||
āyatahastapādāṅgulitvāddīrghāṅgulayaḥ || 3 ||
dīrghāyatatvādāyatapārṣṇipādāḥ || 4 ||
tūlapicutaruṇasukumāropamakomalakaracaraṇatvānmṛdutaruṇapāṇipādāḥ || 5 ||
abhitāmrāṣṭāpadavicitratanujālāvanaddhatvādabhijātahaṃsarājavajjālāvanaddhapādāḥ || 6 ||
uccaiḥ sujātagulphatvāducchaṅkucaraṇāḥ || 7 ||
anupūrvopacitavṛttataragarbhaiṇeyamṛgajaṅghatvādaiṇeyajaṅghāḥ || 8 ||
prāṃśubāhutvādanavanatakāyajānumaṇḍalasparśinaḥ || 9 ||
paramābhirūpanirgūḍhapuruṣanimittatvādabhijātahastyaśvājāneyavatkośagatavastiguhyāḥ || 10 ||
kāyavyāmasamāyāmatvānnyagrodhaparimaṇḍalāḥ || 11 ||
anupūrvordhvamukhajātatvādūrdhvāṅgaromāṇaḥ || 12 ||
suvibhaktādvitīyanīlajātaromatvādekaikābhinīlapradakṣiṇāvartaromāṇaḥ || 13 ||
uttaptahāṭakasannibhadṛgvyāmamātraprabhāvabhāsanāt suvarṇavarṇāḥ || 14 ||
suparikarmīkṛtarajatajātarūpaślakṣṇacchavitvādrajomalānupakleśanācca sūkṣmacchavayaḥ || 15 ||
samupacitahastapādāṃsagrīvatvātsaptotsadakāyāḥ || 16 ||
kāñcanaśilātalaślakṣṇopacitoraskandhāccitāntarāṃsāḥ || 17 ||
siṃhavadvistīrṇasaṃhatordhvāṅgatvātsiṃhapūrvārdhakāyāḥ || 18 ||
avakropacitadaśatālasamucchritatvād bṛhadṛjugātrāḥ || 19 ||
samantopacitamāṃsanirgūḍhajatrudeśatvātsusaṃvṛttaskandhāḥ || 20 ||
adhastādupariṣṭācca samadantaviṃśatitvāccatvāriṃśaddantāḥ || 21 ||
anunnatāvanatasamapramāṇatvātsamadantāḥ || 22 ||
nirantarāvasthitatvādaviraladantāḥ || 23 ||
kundenduśaṅkhāvabhedasitatvācchakladantāḥ || 24 ||
ślakṣṇavṛttopacitadarśanīyamahāhanutvātsiṃhahanavaḥ || 25 ||
vātapittaśleṣmānabhibhūtarasaharaṇirasārasapravibhāvanāsadṛśavijñānatvādrasanarasāgraprāptāḥ || 26 ||
vistīrṇapeśalatvājjihvāyāḥ sarvamukhamaṇḍalapraticchādanātprabhūtatanujihvāḥ || 27 ||
gambhīravalguhṛdayaṅgamavispaṣṭaśravaṇīyapañcāṅgopetasvaratvādbrahmasvarāḥ || 28 ||
kalaviṅkamanojñabhāṣiṇo dundubhisvaranirghoṣāḥ || 29 ||
śuklakṛṣṇapradeśānupakliṣṭalohitarājyavinaddhanīlotpalasamānavarṇatvādabhinīlanetrāḥ || 30 ||
adharordhvāvasthitānāṃ samyagavanatāsaṃluḍitadīrghatvādakṣipakṣmāṇāṃ gopakṣmāṇaḥ || 31 ||
vṛttaparimaṇḍalasamānupūrvopacitadarśanīyāsthivajrajātamūrdhatvāduṣṇīṣālaṅkṛtaśirasaḥ śaṅkhāvadātapradakṣiṇāvartorṇāvidyotitabhrūvinatatvādūrṇāṅkitamukhāḥ || 32 ||
etāni dvātriṃśanmahāpuruṣalakṣaṇāni buddhānāṃ bhagavatāmiti ||
aśītyanuvyañjanānyapyucyante | buddhā hi bhagavantaḥ apṛthupramāṇamṛdutāmratuṅgasnigdhanakhāḥ || 1 ||
vṛttanirantarānupūrvopacitāṅgulayaḥ || 2 ||
nirgranthinirgūḍhālpatanuśirāpratānāḥ || 3 ||
nirgūḍhasamātīkṣṇagulphāḥ || 4 ||
aviṣamāvakraraktasnigdhapādāḥ || 5 ||
mṛgapatidviradavṛṣabhahaṃsarājapradakṣiṇāvartacārugatayaḥ || 6 ||
alomasāśleṣasamapramāṇobhayajaṅghāḥ || 7 ||
suvṛtasamasaṃhatanirgūḍhajānavaḥ || 8 ||
kadalīskandhopamapīnanibiḍāviṣamānupūrvopacitacārūravaḥ || 9 ||
ardhacandrākṛtivistīrṇasamunnatāpagataromavakṣāṇaḥ || 10 ||
ślakṣṇasusaṃhatacaturastranābhyāyatakukundarasundarakaṭīdeśāḥ || 11 ||
gambhīrācchidraraktapradakṣiṇāvartanābhayaḥ || 12 ||
ślakṣṇālomaśāślathānukramakṣāmodarāḥ || 13 ||
anābhugnānibhugnasuvattapaṣṭhakukṣayaḥ || 14 ||
samavatīrṇopacitanātidīrghaślakṣṇapārśvāḥ || 15 ||
animnopacitahrasvavajrasaṃsthānopapannasūkṣmadīrghalekhāṅkitādṛśyārithasandhicārupṛṣṭhāḥ || 16 ||
vistīrṇopacitadṛḍhasandhihṛdayāḥ || 17 ||
aviṣamonnatavistīrṇorasaḥ || 18 ||
anatisthūlonnataśaṅkhāvartanibhasūkṣmalekhāparikṣiptasamaraktastanāḥ || 19 ||
hṛdayaviprakṛṣṭadeśajātatvādvistīrṇastanāntarāḥ || 20 ||
māṃsopacitānativistīrṇatvādunnatakakṣāḥ || 21 ||
sthūladṛḍhasubaddhanimagnasamākṣakāḥ || 22 ||
aślakṣṇapṛthumāṃsanimagnāviṣamapramāṇasphijaḥ || 23 ||
karikaranibhanirgūḍhasandhipīnakaṭhinaślakṣṇasamabāhavaḥ || 24 ||
vartitaślakṣṇaromaśasiṃhopamadṛḍhaprakoṣṭhāḥ || 25 ||
samatāmradīrghapāṇayaḥ || 26 ||
gambhīrācchidrāsaṃkīrṇavakrāyatasnigdhatanutāmrapāṇilekhāḥ || 27 ||
sūkṣmayamalīkṛtādhyākulāraktāṅguliparvāṇaḥ || 28 ||
anāmikāparvādhikapramāṇakanīnikāṅgulayaḥ || 29 ||
anatibahutanumṛdusnigdhasubaddhamūlasamaromāṇaḥ || 30 ||
snigdhāsaṃkucitānupahatasāracchavayaḥ || 31 ||
śotoṣṇasparśāvyakacchavīva varṇāḥ || 32 ||
sthiranibiḍānatisthūlānatikṛśamāṃsāḥ || 33 ||
javāpuṣpābhitāmrasvacchasnigdhamadhuracandanagandhirudhirāḥ || 34 ||
māṃsopagūḍhasthūladṛḍhasuśirāsthikāḥ || 35 ||
nāgagranthyavasthitanirgūḍhāsthisandhayaḥ || 36 ||
vajravadabhedyaśarīratvātsusaṃhananāḥ |37 ||
cārusuvibhaktāṅgapratyaṅgāḥ || 38 ||
anupūrvopacitasuparimṛṣṭasukumārādīptasvacchaśarīrāḥ || 39 ||
nirmaśakatilakālapilyāḥ || 40 ||
jarādaurbalyakṛtāpagatavalayaḥ || 41 ||
siṃhaśayyānuṣṭhānavyapagatakāyavikṣepāḥ || 42 ||
svedamalānupakliṣṭaśucisaumyacchāyāḥ || 43 ||
jvalanamaṇimahauṣadhiśaśāṅkasavitṛsamatejasaḥ || 44 ||
mahīdharavaragurutvopetāḥ || 45 ||
ṛtusukhakālindikasukhasaṃsparṣāḥ || 46 ||
madhuramṛdusurabhikusumacandanasamānaromakūpagandhāḥ || 47 ||
abhinavanīlotpalatulyasārvakālikamukhagandhāḥ || 48 ||
adbhutamṛdudīrghasnigdhapiṇḍitavyapagataśabdaniśvāsāḥ || 49 ||
anaśanakadannāśanātaṅkāttu vipariṇāmānuparatadharmadeśanābhirapyasañjitasvarabhedāḥ
|| 50 ||
nātisaṃkucitavidāritaraktāsyāḥ || 51 ||
śucisamācārāḥ || 52 ||
deśastha ttaptavispaṣṭaparipūrṇavyañjanāḥ || 53 ||
samantaprāsādikatvādasecanakadarśanāḥ || 54 ||
anatihrasvānatidīrghavṛttopacitatrivalivibhūṣitakambugrīvāḥ || 55 ||
samapramāṇadṛḍhāvakrahrasvavipulacibukāḥ || 56 ||
bimbaphalātāmranātyāyatasamasnigdharucirauṣṭhāḥ || 57 ||
bandhūkapuṣpopamaślakṣṇadaśanamāṃsāḥ || 58 ||
śucisnigdhaspaṣṭaracanākṣīṇadantāḥ || 59 ||
anupūrvavṛttasnigdhatīkṣṇasamasitadaṃṣṭrāḥ || 60 ||
saprayojanadakṣiṇadantaraśmipradarśitamuhūrtasmitāḥ || 61 ||
apamalamṛdutāmrasnigdhajihvāḥ || 62 ||
nityoṣṇaślakṣṇamāṃsajālagajatālusamavarṇatālavaḥ || 63 ||
dhuroccāyatasaṃgatatuṅganāsāḥ || 64 ||
aghanamṛdudṛḍhamūlasnigdhatanunīlakuṇḍalitasmaśruvaḥ || 65 ||
anunnatātīkṣṇamāṃsalamārṣṭipiṇḍitagaṇḍāḥ || 66 ||
ādarśasamopacitāślatharucirakapolāḥ || 67 ||
pīnāyatasamānopahatacārukarṇāḥ || 68 ||
lalāṭakarṇagaṇḍasandhiśleṣānimnapūrṇacandrākṛtiśaṅkhāḥ || 69 ||
viśālāyatasnigdhamadhuraprasannasamanetrāḥ || 70 ||
prahasitāñcitāgrapakṣmāṇaḥ || 71 ||
somyabhrājiṣṇusthiravisandhidṛṣṭayaḥ || 72 ||
aparimitabalatvādapagatonmeṣanimeṣāḥ || 73 ||
dīrghāsitaślakṣṇānupūrvavartitasnigdhatanubhruvaḥ || 74 ||
kāñcanapaṭṭaślakṣṇārdhacandrākṛtivipulalalāṭāḥ || 75 ||
paripūrṇacandramaṇḍalasamavadanāḥ || 76 ||
ekaghanavajrasaṃhataśiraskapālāḥ || 77 ||
suparipūrṇacchatrākṛtiśirasaḥ || 78 ||
ślakṣṇacitāsaṃluḍitapalitadoṣāpanatabhramarābhasnigdhamṛdusubaddhamūlasurabhisvastikanandyāvartākṛtikeśaracanāḥ || 79 ||
sasurāsuramanujādilokānavalokitamūrdhānaḥ || 80 ||
atha tadādyaṃ bodhicittaṃ bodhisattvānāṃ dāḍharyeṇa kathamiva draṣṭavyam ? naitallaukikena vastunopapādayituṃ śakyam | kasmāt ? yataḥ
yugāntavāyunā meruḥ vahninā varuṇālayaḥ /
vajreṇa dhvasyate vajramavikāri tu tanmanaḥ
kiṃ paryāpannam, katarat, kati prakāram, kiṃ purassaram, kasminvā kāle ko vā tadutpādayati ? ityetadapadiśyate -
kāmāptaṃ ṣaṣṭhajaṃ tredhā kṛpāśraddhāparamparam /
buddhotpāde naraḥ strī vā tadādyaṃ cittamaśnute
tatkhalu bodhicittamādyaṃ kāmadhātuparyāpannameva | ṣaṣṭhajaṃ manodhātujamityarthaḥ | triprakāramupapattilābhikaṃ śrutamayaṃ cintāmayaṃ ceti | kṛpāpurassareṇa śraddhābahulena ca manaskāreṇa saṃprayuktam | buddhotpāda eva nāsati buddhaśāsane | manuṣyo vā strī votpādayati nānya iti |
tasyāsya bodhibījasthānīyasya cittaratnasya sarvadhātugativyāpibuddhatvamahāvṛkṣāṅkurābhivṛddhaye bhūmijalasekādihetupratyayasthānīyān prajñādicaturadhiṣṭhānaparivārānpāramitādyānguṇānvakṣyamāṇasvarūpānbodhisattvaḥ krameṇābhyasyati |
kathaṃ punaḥ krameṇa dānādipāramitānāṃ paripūrirbhavati ? tatra tāvat-
sarvebhyaḥ sarvadā sarvaṃ vadato dānapūraṇam /
prathame khalvasaṃkhyeye vartamāno bodhisattvaḥ na sarvasmai nāpi sarvaṃ na sarvadā dadāti | dvitīye sarvasmai sarvadā natu sarvam | tṛtīye sarvai sarvasmai sarvadā ca prayacchati | iyatā dānapāramitā paripūrṇā bhavati |
maraṇe 'pi damātyāgaḥ śīlasyotkṛṣṭirucyate
yadā punaḥ prāṇaparityāgenāpi prāṇātipātādiśikṣāpadaṃ na kṣobhayati, iyatā śīlapāramitā paripūrṇā veditavyā | krauñcādirājaduhitābhikṣudṛṣṭāntāścātrodāhāryāḥ |
vīryasya tiṣyasaṃstutyā dhiyo vajropamātparam /
bhagavantaṃ khalu tiṣyaṃ samyaksaṃbuddhaṃ ekayā gāthayā ekapādena sthitvā saptāhamabhiṣṭhuvataḥ śākyamunervīyapāramitā paripūrṇā nava ca kalpāḥ pratyudāvartitāḥ |
prajñāpāramitāyāstu vajropamātsamādherurdhvaṃ kṣayajñāne paripūrirbhavati |
'sarvāsāṃ tu kṣayajñāne paripūrirvidhīyate';
ityāgamaḥ |
atra punaḥ "kṣāntidhyānapāramite śīlaprajñāparivāratvānnārthāntaram" iti vaibhāṣikāḥ | vinayadharavaibhāṣikāstu vinaye catasraḥ pāramitāḥ paṭhanti |
atra punaḥ kecid buddhavacane bahiṣkṛtabuddhayaḥ prāhuḥ- "na hi piṭakatraye bhagavatā bodhisattvamārga upadiṣṭaḥ |" ta evaṃ vyāhartavyāḥ | bhrāntā hyatra bhavantaḥ | yasmāt
tripuṇyakṛtivastvādyāstallābhopāyadeśanāḥ /
tathā caturadhiṣṭhānaṃ saptasaddharmaśāsanam
saptayogāstrayaḥskandhāstriśikṣādyāśca deśitāḥ /
tathā pāramitāścāpi catasro vinayoditāḥ
bodhipakṣyāśca kaṇṭhoktāḥ saptatriṃśatsvayaṃbhuvā /
hetavaḥ sarvabodhināṃ trividhā mṛdutādibhiḥ
tasmānna bodhimārgo 'nyaḥ sūtrādipiṭakatrayāt /
ato 'nyamiha yo brūyātsa bhavenmārabhāṣitaḥ
uktaṃ hi bhagavatā- "yadbhikṣavaḥ sūtrenāvatarati, vinayena dṛśyate, dharmatāṃ ca vilomayati nedaṃ śāstuḥ śāsanam" iti kṛṣṇāpadeśaḥ | śuklāpadeśoviparyayeṇa | yatkhalu sūtraṃ bhagavatā buddhena bhāṣitaṃ taccaturṣvāgameṣu sthaviramahākāśyapasthavirānandādibhiḥ saṃgītikartṛbhirūddānagāthābhirnibaddhaṃ tadeva grāhyam | gatametat |
idamidānīṃ vaktavyam | katameṣāṃ kalpānāmasaṃkhyeyatrayeṇa buddhatvaṃ prāpyate ?
kalpānāṃ mahatāmetadasaṃkhyeyatrayaṃ matam /
kalpānāṃ yadi saṃkhyā na vidyate kathaṃ tarhi trayamiti nirdhāryate ? na khalu saṃkhyā na vidyate | kiṃ tarhi ?
sthānāntaramasaṃkhyākhyamadaḥsaṃkhyopari sthitam
sthānāntaraviśeṣasya khalvetannāmāsaṃkhyeyamiti | na tu na saṃkhyā vidyata ityetadvivakṣitam |
atha yaṃ śākyamunirbhagavānsamyaksaṃbuddho bodhisattvacaryāyāmeṣu triṣvasaṃkhyeyeṣu kiyatāṃ buddhānāṃ paryupāsāṃ cakre ? tadatra varṇayanti | prathame 'saṃkhyeye pañcasaptatisahasrāṇi | dvitīye ṣaṭsaptatim | tṛtīye saptasaptatim |
kasya punaḥ kalpāsaṃkhyeyasyāvasāne katamo buddho babhūva ? atrāpi varṇayanti | ratnaśikhini samyaksaṃbuddhe prathamo 'saṃkhyeyaḥ samāptaḥ | bhagavati dīpaṅkare dvitīyaḥ | bhagavati vipaśyini tṛtīyaḥ samāptaḥ |
kasminpunaḥ samyaksaṃbuddhe buddhatve prathamaṃ cittamutpāditam ? śākyamunī | śākyamunirnāma prathamasyāsaṃkhyeyasyādau babhūva yatra bhagavatā bhārgavabhūtena sukhodakenāṅgaparicaryābhirupasthānaṃ kṛtvā prathamaṃ bodhicittamutpāditamahamapyevaṃ prakāro bhūyāsamiti |
prabhāseturājani tadeva punardraḍhimānamāpāditamiti ||
kasminpunaḥ kāle buddhā bhagavanto buddhādityāḥ prādurbhavanti ? tadārabhyate-
apakarṣe jinotpattiryāvacchatasamāyuṣaḥ /
dvayoḥ pratyekabuddhānāmutkarṣe cakravartinām
kalpāpakarṣe khalu buddhānāmutpattirbhavati | utkarṣe cāpakarṣe ca pratyekajinānām | utkarṣa eva cakravartinām ||
cakravartināṃ punarayaṃ niyamaḥ-
nādho 'śītisahasrāyostatsamutpattiriṣyate /
aśītibarṣasahasrāyurbhyaścakravartināmūrdhvamutpattirbhavati nādha iti |
te hemarūpyatāmrāyaścakrāḥ puṇyaprabhāvataḥ
caturvidhāḥ khalu cakravartinaḥ- sauvarṇacakrāḥ, rūpyacakrāḥ, tāmracakrāḥ, lohitacakrāśca svapuṇyaprakarṣāditi | yathākramaṃ caite catustridvyekadvīpeśvarāḥ ||
atha yaduktam- 'tasmānna bodhimārgo 'nyaḥ sūtrādipiṭakatrayāt |'; iti | yadi tarhi mārgabhedo nāsti buddhapratyekabuddhaśrāvakānāṃ phalabhedenāpi tarhi na bhavitavyam | naiṣa doṣaḥ | yasmāt-
tulye 'pi sādhanopāye tadbhedo 'kṣādibhedataḥ /
bhavamokṣārthinormātroḥ pradānaphalabhedavat
yāvatkhalu kaścidguṇaḥ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhya bhagavatā deśito vinirmuktidvayaprāptihetubhūtaḥ sarvo 'sau piṭakatrayānuvartī | tatpunarvimuktidvayaṃ ( Jaini_204 ) tribhiḥ pudgalaiḥ prāpyate | bhagavatā samyaksaṃbuddhena pratyekajinenāryaśrāvakeṇa ca | teṣāṃ punastulye bodhivartmani patitānāmindriyapraṇidhānāvaraṇabhedādbhedaḥ | tadyathā dvayormātrostulyaṃ vastu tulye kṣetre pratipādayatoścetanāviśeṣādatulyaṃ ( Jaini_205 ) phalaṃ bhavati, tadvaduttamārthaṃ prārthayamānānāṃ trayāṇāmapi pudgalānāṃ praṇidhānendriyasatataghananirantarabhāvanāprayogapaṭutvābhyāsādiviśeṣāttulye 'pi mārge patitānāṃ kaścitphalaviśeṣo bhavati |
itaśca
karuṇābhāvanodrekātsvasaṃviccittayostathā /
parasaṃvidgurostadvattadviśeṣo vidhīyate
Original text: Abhidharmadīpa with auto(?)entary Vibhāṣāprabhāvṛtti · Edition: P.S. Jaini. Abhidharmadīpa with Vibhāṣāprabhāvṛtti, Patna 1959 (Tibetan Sanskrit Works Series, 4). · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0