Yogayātrā · Chapter 1
yaś cakṣur jagataḥ sahasrakarabad dhāmnāṃ ca dhāmā 'rkavan
mokṣadvāram apāvṛttaṃ ca ravivad dhvāntāntakṛt sūryavat/
ātmā sarvaśarīriṇāṃ savitṛvat timāṃśuvat kālakṛt
sādhvīṃ naḥ sa giraṃ karotu savitā yo 'anyair atulyopamaḥ//
vakṣyāmi bhūpam adhikṛtya guṇopapannaṃ
vijñātajanmasamayaṃ pravibhktabhāgyam/
ajñātasūtim athavā 'viditaiṣya bhāgyaṃ
sāmudrayātrikanimittaśataiḥ pṛthūktaiḥ//
karma 'nyajanmajanitaṃ[K.nyajanmani kṛtaṃ] sad asac ca daivaṃ
tat kevalaṃ bhavati janmani satkulādye/
bālyāt paraṃ vinayasauṣṭhavapātratā ca[K.'pi]
puṃdaivajā kṛṣivad ity upapādyam etat[K.ata udyameta]//
sāmantakālayasu[K.vasu]dhodyamamantrabhṛtyair
daivena ceti kṛṣivan nṛpateḥ phalāptiḥ/
syāc chidram ekam api cet tata eva sarvaṃ
nāśaṃ prayāti hi dṛteḥ sravaṇād[K.dṛteś caraṇād] iva 'mbhaḥ//
graharkṣatithyudgamarāśihorā
dreṣkāṇabhāgādyanukūlamātram/
bhaved yiyāsor yadi siddhihetuḥ
svayaṃ bhaved daivavid eva rājā//
mantrābhiṣekamaṇibandhanaśāntikarma
homopavāsasurayāgajapādimātram/
syāt siddhihetur atha ced vijagīāato[K.vijigīṣato] 'rīṇ
kasmāt tadā narapatir na bhavet purodhāḥ//
budhārthaśāstrāṇy[K.buddhvā 'rthaśāstrāṇy] api mantriṇo 'pi
kuyuḥ praṇāmaṃ na nareśvarāṇām/
yady ābhijātyadvipavājipatti
kośādyapekṣā na bhavet pradhānā//
svadeśe santuṣṭaḥ karituragakośe sati na yo
bhaved yāyī saindhaiḥ[K.so 'nyaiḥ] kṛtaparibhavo yāti vilayam/
svacakreṇaiva 'sau kṣapitadhanarāṣṭro bhavati vā/
gato yo nādatte[K.'nyān ādatte] sunayacarito nītividhūrān//
ulūkasya dhvāṃkṣo niśi valibhujāṃ so 'hni vaśagaḥ
sthale nakraṃ siṃho mṛgapam udke hanti jalajaḥ/
abudhyā yaḥ kālaṃ vrajati nṛpatir deśam athavā[K.omitted]
hate darpe vākyaṃ smarati viduṣāṃ so 'rivaśagaḥ//[K.this lline omitted]
ripoḥ kṛtvā 'vajñāṃ jitam iti viditvā madabalān
na yatno hātavyaḥ śikhiviṣasamo 'lpo 'pi hi ripuḥ/
pramatto 'dreḥ kuñjād ayutabalabhāgair api narair
hato baddhastambhe kakhati[K.baddhaḥ stambhekaṣati] madalekhāṃ dvipapatiḥ//
vapraprākārayantrapraharaṇaparikhātoya*meyendhanāḍhyaṃ[K.dhānyendhanāḍhyaṃ
durgaṃ kṛtvā ''tmagupataṃ[K.''tmagulma] dvipaturagabhiṣakśilpiviprābhyupetam/
lubdhatrastābhimāniprakupitakubhṛtāṃ jñātaśīlair vihīnaṃ
kṛtvā śūrāptasaṃsthaṃ paraviṣayam iyāc chuddhapārṣṇir narendraḥ//
budhvā śaktiṃ svaparabalayoḥ sāmam ekapradānaiḥ[K.sāmabhekapradānaiḥ]
kṛtvopāyair vyasanasamaropāyasaṃrakṣaṇaiś[K.gamanasamaropāyasaṃsarpaṇaiś] ca/
bhaktyā[K.sāmnā] sādhūn dhanavirahitān arthalubdhāṃś ca dānair
neyād[K.bhedyān] bhedais tribhir api na ye sādhayet tāṃś ca daṇḍaiḥ//
sāmno jīvaḥ sabhṛgutanayo daṇḍanāthau kujārkau
dānasyenduḥ śikhiyamabudhāḥ sāsurā bhedanāthāḥ/
vīryopetair upacayakarair lagnagair vīryagair[K.kendragair] vā
tat tat siddhiṃ vrajati tad ahaḥsv āṃśakair[K.aṃśake] vāpi teṣāṃ//
ṣāḍguṇye sandhir ādau paripaṇaracito vigraho 'syāpakārī[K.'syapākāro]
naitau ced āsanaṃ tat parapuragamanaṃ sarvasaineyna yānam/
sainyārddhenābhiyukte parapuram api yat tad dvidhāyānam uktaṃ
saṃśleṣo 'nyatra yaḥ syāt sa khalu nigaditaḥ saṃśrayo 'nyo[K.'ntyo] guṇānam//
madhyāhne 'rkas tuhinakiraṇo nityam ākrandasaṃjñaḥ
pauraḥ pūrve bhavati dinakṛd yāyisaṃjño 'ntyasaṃsthāḥ[K.'ntyasaṃsthaḥ]/
jīvaḥ sauris[K.sauras] tuhinakiraṇāsyātmajaś ceti paurāḥ
ketur yāyī sabhṛgujakujaḥ siddhikānandanaś ca//
yānaṃ yāyibhir āsanaṃ śubhakarair vīryānvitair nāgarair
dvaidhībhāvam iyād yadā śubhakarāḥ paurāḥ sayāyigrahāḥ/
saumyaiḥ sandhir asadgrahaiś ca balibhir yuddhe 'nukūlair jayaḥ
sarvair apy aśubhapradair narapatir daivāmbitaṃ saṃśrayet//
kośo hi rājyatarumūlam ato 'sya śākhāḥ
pakṣī vipakṣa iva kiṃ nidhanaḥ[K.vidhanaṃ] karoti/
annād ivendriyagaṇo vasutas tathā 'nnaṃ
tatprāptirakṣaṇavivṛddhiṣu yatnavān syāt//
nīcācirāḍhyanṛpavallabhataskarebhyo
rāṣṭraṃ nṛpeṇa parirakṣyam ato 'sya kośaḥ/
kāle karapraṇayanaṃ ca yathocitānāṃ
tan[K.taṃ] nārthayed bhavati yena janāpavādaḥ//
yātrā nṛpasya śaradīṣṭaphalā madhau ca
chidre ripor na niyamo 'sti[K.'tra] ca kecid āhuḥ/
chidre 'py arer bhavati daivayutasya siddhiḥ
sāmānyam āmiṣam idaṃ pratibhūmipānām//
śatror vadhāya sacivaṃ śubhadaivayuktam
ājñāpayen nṛpatir ātmani daivahīne/
jahyān na cārtham ati[K.api] daivaparo 'pi bhūtvā
dṛṣṭe dvipe dvipapadānusṛtiḥ kim artham//
kālo 'bhyupaiti sakṛd eva naraṃ kathaṃcit
prāpnoti tan na samayaṃ[K.sa punaḥ] khalu kālakāṃksī/
kālena gocaragatān anapekṣya bhakṣyān
mandakramo 'py ajagaraḥ samupaiti siddhim//
durgasthitaṃ phalam apakvam analpayatnāt[K.analpayatnaṃ]
saṃsiddhim apy upakaroti guṇaṃ na puṃsām/
sādhāraṇaṃ svapatitaṃ ca bhaved yato 'taḥ
kāle 'bhiyuktapatitaṃ rasavat sukhāya//E22
Original text: Yogayātrā · Edition: Ramacandra Jha, Darabhanga, KMSG 23, 1986 with reference to Kern, Hendrick, ``Die Yogayatra des Varahamihira, Adhyaya 1--9'' Verspreide Geschriften, Vol. 1, pp.99--168, Hague, 1913 and Bhattotpala's commentary in the Brhatsamhita · Data entry Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0