Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yogayātrā · Chapter 1

1.1

yaś cakṣur jagataḥ sahasrakarabad dhāmnāṃ ca dhāmā 'rkavan
mokṣadvāram apāvṛttaṃ ca ravivad dhvāntāntakṛt sūryavat/
ātmā sarvaśarīriṇāṃ savitṛvat timāṃśuvat kālakṛt
sādhvīṃ naḥ sa giraṃ karotu savitā yo 'anyair atulyopamaḥ//

1.2

vakṣyāmi bhūpam adhikṛtya guṇopapannaṃ
vijñātajanmasamayaṃ pravibhktabhāgyam/
ajñātasūtim athavā 'viditaiṣya bhāgyaṃ
sāmudrayātrikanimittaśataiḥ pṛthūktaiḥ//

1.3

karma 'nyajanmajanitaṃ[K.nyajanmani kṛtaṃ] sad asac ca daivaṃ
tat kevalaṃ bhavati janmani satkulādye/
bālyāt paraṃ vinayasauṣṭhavapātratā ca[K.'pi]
puṃdaivajā kṛṣivad ity upapādyam etat[K.ata udyameta]//

1.4

sāmantakālayasu[K.vasu]dhodyamamantrabhṛtyair
daivena ceti kṛṣivan nṛpateḥ phalāptiḥ/
syāc chidram ekam api cet tata eva sarvaṃ
nāśaṃ prayāti hi dṛteḥ sravaṇād[K.dṛteś caraṇād] iva 'mbhaḥ//

1.5

graharkṣatithyudgamarāśihorā
dreṣkāṇabhāgādyanukūlamātram/
bhaved yiyāsor yadi siddhihetuḥ
svayaṃ bhaved daivavid eva rājā//

1.6

mantrābhiṣekamaṇibandhanaśāntikarma
homopavāsasurayāgajapādimātram/
syāt siddhihetur atha ced vijagīāato[K.vijigīṣato] 'rīṇ
kasmāt tadā narapatir na bhavet purodhāḥ//

1.7

budhārthaśāstrāṇy[K.buddhvā 'rthaśāstrāṇy] api mantriṇo 'pi
kuyuḥ praṇāmaṃ na nareśvarāṇām/
yady ābhijātyadvipavājipatti
kośādyapekṣā na bhavet pradhānā//

1.8

svadeśe santuṣṭaḥ karituragakośe sati na yo
bhaved yāyī saindhaiḥ[K.so 'nyaiḥ] kṛtaparibhavo yāti vilayam/
svacakreṇaiva 'sau kṣapitadhanarāṣṭro bhavati vā/
gato yo nādatte[K.'nyān ādatte] sunayacarito nītividhūrān//

1.9

ulūkasya dhvāṃkṣo niśi valibhujāṃ so 'hni vaśagaḥ
sthale nakraṃ siṃho mṛgapam udke hanti jalajaḥ/
abudhyā yaḥ kālaṃ vrajati nṛpatir deśam athavā[K.omitted]
hate darpe vākyaṃ smarati viduṣāṃ so 'rivaśagaḥ//[K.this lline omitted]

1.10

ripoḥ kṛtvā 'vajñāṃ jitam iti viditvā madabalān
na yatno hātavyaḥ śikhiviṣasamo 'lpo 'pi hi ripuḥ/
pramatto 'dreḥ kuñjād ayutabalabhāgair api narair
hato baddhastambhe kakhati[K.baddhaḥ stambhekaṣati] madalekhāṃ dvipapatiḥ//

1.11

vapraprākārayantrapraharaṇaparikhātoya*meyendhanāḍhyaṃ[K.dhānyendhanāḍhyaṃ
durgaṃ kṛtvā ''tmagupataṃ[K.''tmagulma] dvipaturagabhiṣakśilpiviprābhyupetam/
lubdhatrastābhimāniprakupitakubhṛtāṃ jñātaśīlair vihīnaṃ
kṛtvā śūrāptasaṃsthaṃ paraviṣayam iyāc chuddhapārṣṇir narendraḥ//

1.12

budhvā śaktiṃ svaparabalayoḥ sāmam ekapradānaiḥ[K.sāmabhekapradānaiḥ]
kṛtvopāyair vyasanasamaropāyasaṃrakṣaṇaiś[K.gamanasamaropāyasaṃsarpaṇaiś] ca/
bhaktyā[K.sāmnā] sādhūn dhanavirahitān arthalubdhāṃś ca dānair
neyād[K.bhedyān] bhedais tribhir api na ye sādhayet tāṃś ca daṇḍaiḥ//

1.13

sāmno jīvaḥ sabhṛgutanayo daṇḍanāthau kujārkau
dānasyenduḥ śikhiyamabudhāḥ sāsurā bhedanāthāḥ/
vīryopetair upacayakarair lagnagair vīryagair[K.kendragair] vā
tat tat siddhiṃ vrajati tad ahaḥsv āṃśakair[K.aṃśake] vāpi teṣāṃ//

1.14

ṣāḍguṇye sandhir ādau paripaṇaracito vigraho 'syāpakārī[K.'syapākāro]
naitau ced āsanaṃ tat parapuragamanaṃ sarvasaineyna yānam/
sainyārddhenābhiyukte parapuram api yat tad dvidhāyānam uktaṃ
saṃśleṣo 'nyatra yaḥ syāt sa khalu nigaditaḥ saṃśrayo 'nyo[K.'ntyo] guṇānam//

1.15

madhyāhne 'rkas tuhinakiraṇo nityam ākrandasaṃjñaḥ
pauraḥ pūrve bhavati dinakṛd yāyisaṃjño 'ntyasaṃsthāḥ[K.'ntyasaṃsthaḥ]/
jīvaḥ sauris[K.sauras] tuhinakiraṇāsyātmajaś ceti paurāḥ
ketur yāyī sabhṛgujakujaḥ siddhikānandanaś ca//

1.16

yānaṃ yāyibhir āsanaṃ śubhakarair vīryānvitair nāgarair
dvaidhībhāvam iyād yadā śubhakarāḥ paurāḥ sayāyigrahāḥ/
saumyaiḥ sandhir asadgrahaiś ca balibhir yuddhe 'nukūlair jayaḥ
sarvair apy aśubhapradair narapatir daivāmbitaṃ saṃśrayet//

1.17

kośo hi rājyatarumūlam ato 'sya śākhāḥ
pakṣī vipakṣa iva kiṃ nidhanaḥ[K.vidhanaṃ] karoti/
annād ivendriyagaṇo vasutas tathā 'nnaṃ
tatprāptirakṣaṇavivṛddhiṣu yatnavān syāt//

1.18

nīcācirāḍhyanṛpavallabhataskarebhyo
rāṣṭraṃ nṛpeṇa parirakṣyam ato 'sya kośaḥ/
kāle karapraṇayanaṃ ca yathocitānāṃ
tan[K.taṃ] nārthayed bhavati yena janāpavādaḥ//

1.19

yātrā nṛpasya śaradīṣṭaphalā madhau ca
chidre ripor na niyamo 'sti[K.'tra] ca kecid āhuḥ/
chidre 'py arer bhavati daivayutasya siddhiḥ
sāmānyam āmiṣam idaṃ pratibhūmipānām//

1.20

śatror vadhāya sacivaṃ śubhadaivayuktam
ājñāpayen nṛpatir ātmani daivahīne/
jahyān na cārtham ati[K.api] daivaparo 'pi bhūtvā
dṛṣṭe dvipe dvipapadānusṛtiḥ kim artham//

1.21

kālo 'bhyupaiti sakṛd eva naraṃ kathaṃcit
prāpnoti tan na samayaṃ[K.sa punaḥ] khalu kālakāṃksī/
kālena gocaragatān anapekṣya bhakṣyān
mandakramo 'py ajagaraḥ samupaiti siddhim//

1.22

durgasthitaṃ phalam apakvam analpayatnāt[K.analpayatnaṃ]
saṃsiddhim apy upakaroti guṇaṃ na puṃsām/
sādhāraṇaṃ svapatitaṃ ca bhaved yato 'taḥ
kāle 'bhiyuktapatitaṃ rasavat sukhāya//E22

Original text: Yogayātrā · Edition: Ramacandra Jha, Darabhanga, KMSG 23, 1986 with reference to Kern, Hendrick, ``Die Yogayatra des Varahamihira, Adhyaya 1--9'' Verspreide Geschriften, Vol. 1, pp.99--168, Hague, 1913 and Bhattotpala's commentary in the Brhatsamhita · Data entry Mizue Sugita · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc