Yogaśataka · Verses 81-100
nimbasya tailaṃ prakṛtistham evaṃ nasyāṃ niṣiktaṃ vidhinā yathāvat /
māsena tat kṣīraghṛtopayojyaṃ jarāprabhūtaṃ palitaṃ nihanti
gokṣurakaḥ kṣurakaḥ śatamūlī vānari nāgabalātibalā ca /
cūrṇam idaṃ payasā niśi peyaṃ yasya gṛhe pramadāśatam asti
madhukāṃ madhunā ghṛtena ca pralihan kṣīram anuprayojayet /
labhate ca na dhātusaṃkṣayaṃ pramadānāṃ ca śataṃ ca gacchati
yaṣṭīkaṣāyaṃ lavaṇāgrayuktaṃ kaliṅgakṛṣṇāphalakalkamiśram /
sakṣaudram etad vamanaṃ prayojyaṃ ghrāṇāsyakaṇṭhaśravaṇāmayeṣu
harītakībhiḥ kvathitaṃ suvīraṃ dantyaṅghrikṛṣṇāviḍacūrṇayuktam /
virecanaṃ sorubutailam etan niratyayaṃ yojyam athāmayaghnam
rāsnārāṭhaphalatrayāmṛtalatāyukpañcamūlībalā-
māṃsakvāthayutaḥ satailalavaṇakṣaudrāṃśasarpirguḍaḥ /
puṣpāhvāghanakuṣṭhabilvaphalinīkṛṣṇāvacākalkito
vastiḥ kāñjikadugdhamūtrasahito vātāmayebhyo hitaḥ
tailaṃ balākvathitakalkasugandhigarbhasiddhaṃ payodadhituṣodakamastucukraiḥ /
tadvat sahācarasaraṇyamṛtāvarībhiḥ pratyekapakvam anuvāsasamīraṇaghnam
nasyaṃ vidadhyād guḍanāgaraṃ vā sasaindhavāṃ māgadhikām athovā /
ghrāṇāsyamanyāhanubāhupṛṣṭhaśirokṣikaṇṭhaśravaṇāmayeṣu
śreṣṭhaḥ parpaṭako jvareṣu vihitas tṛṣṇāsu pañcāmliko
lājā cchardiṣu vastijeṣu girijo meheṣu dhātrīrasaḥ /
rāsnā vātagadeṣu mūtram udare plīhāmaye pippalī
saṃdhāne kṛmihā viṣe śukataruḥ śophe tathā gugguluḥ
vṛṣo 'śrapitte kuṭajo 'tisāre bhallātam arśassu gareṣu hema /
sthūleṣu dāruḥ kṛmiṣu krimighnaṃ harītakī pāṇḍugadeṣu śasyate
akṣyāmayeṣu triphalā vadanti śūleṣu sarveṣu tathā rasonam /
kuṣṭheṣu nityaṃ khadirasya sāraṃ sarveṣu kāseṣu nidigdhikāṃ ca
śaṃsanti vājīkaraṇe śvadaṃṣṭrām uraḥkṣate nāgabalā balāṃ ca /
rasāyaneṣv āmalakaṃ sadevagraheṣu rogeṣu śilāhvayaṃ ca
ity ete vidhivihitāḥ prasiddhayogāḥ siddhyarthaṃ vinigaditā bhiṣagvarāṇām /
dṛṣṭvaitān katham acikitsako 'pi yuñjyād ity arthaṃ punar api vakṣyate 'tra kiṃcit
saṃdhāraṇānaśanajāgaraṇoccabhāṣāvyāyāmayānakaṭutiktakaṣāyarūkṣaiḥ /
cintāvyavāyabhayalaṅghanaśokaśītair vāyuḥ prakopam upayāti ghanāgame ca
kaṭvāmlamadyalavaṇoṣṇavidāhitīkṣṇakrodhānalātapapariśramaśuṣkaśākaiḥ /
kṣārādyajīrṇaviṣamāśanabhojanaś ca pittaṃ prakopam upayāti ghanātyaye ca
svapnād divā madhuraśītalamatsamāṃsagurvāmlapicchalatilekṣupayovikāraiḥ /
snigdhātitṛptilavaṇodakapānabhakṣaiḥ śleṣmā prakopam upayāti tathā vasante
ity evam ete kramaśo dviśo vā doṣāḥ pravṛddhā yugapat trayo vā /
kurvanti rogān vividhān śarīre saṃkhyātu saṃjnāvigatān anekān
pāruṣyasaṃkocanatodaśūlaśyāmatvam aṅgavyathabhaṅgaceṣṭān /
suptatvaśītatvakharatvaśoṣān karmāṇi vāyoḥ pravadanti tajjñāḥ
parisravasvedavidāharāgadaurgandhisaṃkledavipākakopān /
pralāpamūrchabhramapītabhāvān pittasya karmāṇi vadanti tajjñāḥ
śvetatvaśītatvagurutvakaṇḍūsnehopadehastimitatvalepān /
utsekasaṃghātacirakriyāś ca kaphasya karmāṇi vadanti tajjnāḥ
Original text: Yogaśataka · Edition: Heinz Helmuth Michael Schmidt: Das Yogaśata : Ein Zeugnis altindischer Medizin, Sanskrit und Tibetisch, Bonn 1978 (Diss.). · Data entry Klaus Wille · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0