Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Chapter 6.99

6.99.99

navanavatitamaḥ sargaḥ

6.99.1

śrīrāma uvāca/
santi duḥkhakṣaye'smākaṃ śāstrasatsaṅgayuktayaḥ /
mantrauṣadhitapodānatīrthapuṇyāśramāśrayāḥ

6.99.2

kṛmikīṭapataṅgādyāstiryaksthāvarajātayaḥ /
kathaṃ sthitāḥ kimārambhāsteṣāṃ duḥkhakṣayaḥ katham

6.99.3

śrīvasiṣṭha uvāca /
sarvāṇyeveha bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca /
ātmocitāyāṃ sattāyāṃ viśrāntāni sthitānyalam

6.99.4

bhūtānāmaṇumātrāṇāmapyasmākamivaiṣaṇāḥ /
kiṃtvalpāsthā vayaṃ vighnāsteṣāṃ tvacalasaṃnibhāḥ

6.99.5

yathā virāṭ prayatate bālakhilyāstathaiva khe /
bālamuṣṭyalpakāye'pi paśyāhaṃkṛtijṛmbhitam

6.99.6

jāyante ca mriyante ca nirādhāre'mbare khagāḥ /
śūnyaikaviṣayāsteṣāṃ svāsthyaṃ na bhavati kṣaṇam

6.99.7

pipīlikāyāśceṣṭābhirgrāsāvāsātmabandhubhiḥ /
asmaddivasakalpo'pi na paryāptaḥ kṣaṇo yathā

6.99.8

trasareṇupramāṇātmā kṛmyaṇustimināmakaḥ /
gamane vyagratā tasya garuḍasyeva lakṣyate

6.99.9

ayaṃ sohamidaṃ tanma ityākalpitakalpanam /
jagadyathā nṛṇāṃ sphāraṃ tathaivoccairguṇaiḥ kṛmeḥ

6.99.10

deśakālakriyādravyavyagrayā jarjarīkṛtam /
kṣīyate vraṇakīṭānāmasmākamiva jīvitam

6.99.11

pādapāḥ kiṃcidunnidrā ghananidrāḥ khalūpalāḥ /
kṛmikīṭādayaḥ kārye naravatsvapnabodhinaḥ

6.99.12

śarīranāśa evaiṣāṃ sukhaṃ saṃprati duḥkhakṛt /
asmākamiva teṣāṃ tajjīvitaṃ tu sukhāyate

6.99.13

jano dvīpāntaraṃ yādṛgvikrītaḥ paripaśyati /
padārthajālaṃ paśyanti tādṛkpaśumṛgādayaḥ

6.99.14

asmākamiva saṃsārastiraścāṃ sukhaduḥkhadaḥ /
padārthapravibhāgena kevalaṃ te vivarjitāḥ

6.99.15

hṛdayātsukhaduḥkhābhyāṃ nāsāto raśanāguṇaiḥ /
paśavaḥ parikṛṣyante vikrītāḥ pāmarā api

6.99.16

suptānāṃ yādṛgasmākaṃ vedanaṃ spaṣṭasutvacām /
vṛkṣagulmāṅkurādīnāṃ tādṛguddāmavedanam

6.99.17

yādṛgasmākamītyarthakramasaṃsārapātinām /
padārthavedanaṃ tādṛktiraścāṃ bhrāntamabhramam

6.99.18

āhlādamātre saumyatvaṃ sukhataścendrakīṭayoḥ /
samaṃ vikalpavinmuktaṃ vikalpastvanatikramaḥ

6.99.19

rāgadveṣabhayāhāramaithunotthaṃ sukhāsukham /
tiraścāṃ janmamṛtyādikhedaḥ kaścinna bhidyate

6.99.20

ṛte padārthabhūtārthabhaviṣyadvastubodhataḥ /
śeṣaṃ babhrvahigomāyugajādīnāṃ nṛbhiḥ samam

6.99.21

nidrāmayānāṃ vṛkṣāṇāṃ svasattāmacalādayaḥ /
sthitā anubhavanto'nye cidākāśamakhaṇḍitam

6.99.22

āpīnanidrā vṛkṣādyāḥ svasattāsthāstathādrayaḥ /
jaṅgamāni cidākāśaṃ nāma kiṃcitkadācana

6.99.23

akhaṇḍacittā śailādisattā nidrā ca bhūruhām /
dvaitopalambhamuktatvātkhamevaikamato jagat

6.99.24

parijñātaṃ jagadyāvadaparijñānasaṃyutam /
na tvaṃ nāhaṃ na caivāstināstī na ca bhaviṣyati

6.99.25

yathāsthitaṃ sadaivedaṃ maunameva śilāghanam /
anādyantamavicchidramanidraṃ ca sanidrakam

6.99.26

pūrvaṃ sargādyathaivāsīttathaivaikaṃ samasthitam /
bhaviṣyatyadhunānantakālamevaṃ tathaiva ca

6.99.27

naivātmatā na paratā na jagattā na śūnyatā /
na maunatā na maunitvaṃ kiṃcinnehopapadyate

6.99.28

tvaṃ yathāsthitamevāsva yathāsthitamahaṃ sthitaḥ /
sukhāsukhe parākāśe śānte nehāsti kiṃcana

6.99.29

paramākāśatāṃ muktvā kiṃ svapnanagare vada /
vidyate kila tacchāntaṃ cidvyomācchamanāmayam

6.99.30

aparijñaptirevaikā tatra saṃbhramakāriṇī /
parijñātamidaṃ yāvadvidyate sāpi na kvacit

6.99.31

parijñāte jagatsvapne yāvatsatyaṃ na kiṃcana /
grahastadenaṃ prati kiṃ sneho vandhyāsute tu kaḥ

6.99.32

svapnakāle parijñāte jagatsvapnamaṇāvaṇau /
kimupādeyatā kāsthā prabodhe'sau na kiṃcana

6.99.33

yanna kiṃcitprabodho'sti nāprabodho'sti tatkvacit /
yastūpalambhastatkāle pūrvāvasthaiva sā tathā

6.99.34

vidyate vartamānatvaṃ bhaviṣyadbhūtatā tathā /
bodhābodhaśca no satyaṃ vastu śāntaṃ kilākhilam

6.99.35

yathormiṇormau nihate na kācitpayasāṃ kṣatiḥ /
tathā dehena nihate dehe nāsti citeḥ kṣatiḥ

6.99.36

citāvākāśa evāhaṃ deha ityupajāyate /
saṃvideva tato dehe naṣṭe kiṃ nāma naśyati

6.99.37

prabuddhasyaiva cidvyomnaḥ svapno jagaditi sthitam /
pṛthvyādirahitaṃ yasmāttasmātsvapnātmakaṃ jagat

6.99.38

sargādau pūrvacitsvapnājjātā pṛthvyādivastudhīḥ /
svapnārthe satyatābhrāntiḥ kalpanāmātrarūpiṇī

6.99.39

pūrvātpūrvatarasyāsya svapnasyāvayavasthitau /
satyevāsatyarūpāyāṃ pṛthvyādikalanā kṛtā

6.99.40

sā ca bhrāntistathā rūḍhā yathāsatyaiva satyatām /
paramāmāgatā tattu satyamatyantanirmalam

6.99.41

vastutastu yathābhūtaṃ cidbabrahmaivātataṃ sthitam /
na ca tatsaṃsthitaṃ kiṃcitsmartā'smartā kimātmakaḥ

6.99.42

evaṃ mātrāparijñānamevātra pratibodhakam /
atraiva tu parijñānaṃ kavāṭapravighāṭanam

6.99.43

pāriśeṣyānna pṛthvyādi kiṃcitsaṃbhavati kvacit /
yo draṣṭā yacca vā dṛśyaṃ vimalaṃ śivameva tat

6.99.44

mukure'ntaryathā bimbādvimbaṃ bhāti jagattathā /
cidvyomani svato bhātamabimbādeva bimbitam

6.99.45

mukure'ntaryathā bimbaṃ na dṛṣṭamapi kiṃcana /
tathā cidvyomagaṃ viśvaṃ na dṛṣṭamapi kiṃcana

6.99.46

labhyate yadvicāreṇa yatsakāraṇakaṃ sthitam /
tatsaccheṣaṃ tu bhāmātramabhūtaṃ satkathaṃ bhavet

6.99.47

bhavedbhramātmakamapi kiṃcidarthakriyākaram /
svapnāṅganāpi kurute satyāmarthakriyāṃ nṛṇām

6.99.48

yattadbhānaṃ tu sā cidbhā paramaṃ taccidambaram /
iti kvāhaṃ kva viśvaśrīḥ kva tvaṃ dṛśyadṛśaśca kāḥ

6.99.49

mṛtvā punarbhavanamasti kimaṅga naṣṭaṃ
mṛtvā na cedbhavanamasti tathāpi śāntiḥ /
vijñānadṛṣṭivaśato'styatha cedvimokṣa-
stanneha kiṃcidapi duḥkhamudārabuddheḥ

6.99.50

mūrkhasya yādṛśamidaṃ tu tadajña eva
jānātyasau na hi vayaṃ kila tatra tajjñāḥ /
matsyo hi yo mṛganadīsalile sa eva
jānāti taccapalavīcivivartanāni

6.99.51

antarbahistvamahamityapi caivamādi
sarvātmakaṃ tapati cinnabha ekameva /
śākhāśikhāviṭapapatraphalaikadehaḥ
saṃkalpavṛkṣa iva bodhakhamātrasāraḥ

6.99.99

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe u० paramārthanirūpaṇaṃ nāma navanavatitamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc