Yoga Vasistha · Verses 6.98-2

aṣṭanavatitamaḥ sargaḥ

śikhidhvaja uvāca /
cittaṃ nāstīti me bodho yathā yuktyā sphuṭaṃ bhavet/
tāmanyāmathavā brūhi buddhaṃ na nipuṇaṃ mayā

kumbha uvāca /
cittaṃ nāstyeva he rājankadācitkiṃcana kvacit /
yaccedaṃ cittavadbhāti tadbrahmābhidhamavyayam

ato'jñānātmakaṃ yattajjagadeva na vidyate /
tatrāhaṃtvaṃtadityādikalpitāḥ kalanāḥ kutaḥ

nāstyeva jagadevedaṃ yaccedaṃ kiṃcanoditam /
brahmaivāstīha sakalaṃ kena tadbudhyate katham

mahāpralayasargādāvevedaṃ noditaṃ jagat /
nirdeśastvidamityatra tvadbodhāya mayā kṛtaḥ

upādānātmakādīnāṃ kāraṇānāmabhāvataḥ /
akāraṇaṃ ca bhāvānāmaśeṣāṇāṃ tvasaṃbhavāt

evamajñānabuddhyātma jagattasmānna vidyate /
tasmādyadidamābhāti bhāsanaṃ brahma netarat

anākhye'nākṛtau deve karotīdamiti tvasat /
bhāṣitaṃ nopapattyātma na satyaṃ nānubhūyate

anākhyo'pratighaḥ svātmā nirākāro ya īśvaraḥ /
sa karoti jagaditi hāsāyaiva vaco'dhiyām

anenaiva prayogeṇa rājaṃścittaṃ na vidyate /
jagadeva na satsādho kutaścittādi tadgatam

ceto hi vāsanāmātraṃ vāsye tu sati vāsanā /
vāsyaṃ jagattadevāsadataścittāstitā kutaḥ

yadidaṃ kacati brahma svayamātmātmanātmani /
kṛtaṃ tasyaiva tenaiva cittamityādināmakam

jagaddṛśyamidaṃ vāsyaṃ tadevotpannameva no /
kāraṇābhāvataḥ pūrvamevātaścittatā kutaḥ

ataścidvyomamātrātma paramākāśanāmakam /
sphāraṃ vedanamevedaṃ kacatyasti kuto jagat

yatkiṃcitparamākāśa īṣatkacakacāyate /
cidādarśe na jātatvānna cittaṃ no jagatkriyā

ahaṃ tvaṃ jagadityeṣā pratipattirna vāstavī /
mithyā svapna ivābhāti nūnaṃ me'śeṣakāriṇī

vāsyasya jagato'bhāvādyato nāstyeva vāsanā /
atastadātmakaṃ cittaṃ kīdṛśaṃ kva kutaḥ katham

aprabuddhairavagataṃ cittaṃ dṛśyamidaṃ jagat /
asaccittaṃ nirākāraṃ pūrvamutpannameva no

notpannaṃ kāraṇābhāvātsargādāveva sarvadā /
lokaśāstrānubhavato na ca dṛśyasya vastunaḥ

anāditvamajatvaṃ vā sthairyaṃ vāpyupapadyate /
sākārasyāsya jagataḥ sthūlasya pratighākṛteḥ

samastakāraṇābhāvāllokaśāstrānubhūtibhiḥ /
yujyante ca nirākartuṃ na mahāpralayādayaḥ

śāstrānubhavavedārthasiddhāntaiste trayo'pi vā /
pralayāśca na santīti vaktyunmattaka eva ca

lokaḥ śāstrāṇi vedāśca pramāṇaṃ yasya no mateḥ /
asadbhyo hyatimūḍhaḥ sa sajjanastaṃ na saṃśrayet

na ca sapratighasyāsya dṛśyasyāpratighaṃ kvacit /
kāraṇaṃ bhavituṃ śaktaṃ sākārasya nirākṛti

itthamālakṣyamāṇaṃ tattadevaṃ satataṃ mune /
na ca nārthakriyākāri bhavennetthamidaṃ jagat

tasmādidaṃ niraṃśasya cidvyomno'pratighākṛteḥ /
nirākṛteranantasya pūrvātpūrvaniraṃśataḥ

brahmaṇaḥ sarvarūpasya śāntasyāttasya yatsamam /
svata evātmakacanaṃ sargapralayarūpadhṛk

svakaṃ vapuśca tenaiva jñātaṃ jagadiva kṣaṇāt /
kṣaṇāntarānubuddhaṃ sadbrahmaivāste nirātmani

brahmaivedamataḥ sarvaṃ kvacinna jagadādidhīḥ /
kvācittādi kvacittādi kva dvaitaikyādikalpanā

sarvaṃ nirālambamajaṃ praśānta-
manādirityātma yathāsthitaṃ sat /
idaṃ tu nāneva na cāpyanānā
yathāsthitaṃ tiṣṭha sukāṣṭhamaunam

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū० cū० śikhidhvajāvabodhanaṃ nāmāṣṭanavatitamaḥ sargaḥ