Yoga Vasistha · Verses 6.95-2

pañcanavatitamaḥ sargaḥ

śikhidhvaja uvāca /
ābrahmastambaparyantaṃ yadyayaṃ bhāsate bhramaḥ /
arthakriyāsamarthaśca tatkathaṃ duḥkhakāraṇam

kumbha uvāca /
evaṃ jagadbhramasyāsya bhāvanaṃ tāvadātatam /
śilībhūtasya śītena salilasyeva rūkṣatā

ajñānaṃ śithilībhūtamevaṃ naṣṭaṃ vidurbudhāḥ /
na nāśena vinodeti pūrvasaṃsthānavicyutiḥ

tanutvaṃ sarvabodhasya yattadeva hi kāraṇam /
sargopaśamasaṃpattau pratipanne pare pade

tānavaṃ dṛśyate yasya tasyānukramataḥ svayam /
pūrvasaṃsthānavigamātpraśamo'pyupapadyate

anenaiva krameṇaivaṃ tvamādipuruṣo nṛpaḥ /
bhramākārodayaṃ viddhi mṛgatṛṣṇāmbuvatsthitam

eṣā pitāmahābhāve'pyasatī bhūtasaṃtatiḥ /
na kadācana tatsiddhaṃ yadasiddhena sādhyate

ayaṃ bhūtopalambho hi mṛgatṛṣṇāmbvivoditaḥ /
vicārādvilayaṃ yāti śuktau rajatadhīriva

kāraṇābhāvataḥ kāryamabhūtvā bhavatīti yat /
mithyājñānādṛte tasya na rūpamupapadyate

mithyādṛṣṭiprekṣitaṃ tu na kadācana vidyate /
mṛgatṛṣṇāmbhasā kena ghaṭakāḥ paripūritāḥ

śikhidhvaja uvāca /
sraṣṭurādyasya paramaṃ brahma kasmānna kāraṇam /
anantamajamavyaktamambaraṃ śāntamacyutam

kumbha uvāca /
hetutvābhāvato brahma kāryatvābhāvatastathā /
advaitenātigantātmā na ca kāryaṃ na kāraṇam

akartṛkarmakaraṇamakāraṇamabījakam /
apratarkyamavijñeyaṃ brahma kartṛ kathaṃ bhavet

akāraṇatvātkāryatvarahitaṃ tajjagadbhavet /
advaitaikyamanādyantaṃ tadādyamupalambhanam

apratarkyamavijñeyaṃ yacchivaṃ śāntamavyayam /
tatkathaṃ kasya kenaiva kartṛ bhoktṛ kadā bhavet

ato nedaṃ kṛtaṃ kiṃcijjagadādi na vidyate /
na kartāsi na bhoktāsi sarvaṃ śāntamajaṃ śivam

kāraṇābhāvataḥ kāryaṃ na kasyacididaṃ jagat /
akāraṇatvātkāryatvaṃ bhramādviddhi tvidaṃ jagat

akāryatvācca nāstyetatsarga itthaṃ na vidyate /
yadā na kasyacitkāryaṃ kāraṇasya jagattadā

padārthābhāvasaṃsiddhistatsiddhau kasya vedanam /
evaṃ tu vedanābhāve nāstyahaṃtvasya kāraṇam

ataḥ śuddho vimukto'si kaivoktirbandhamokṣayoḥ /
śikhidhvaja uvāca /
buddho'smi bhagavanyuktiyuktamuktaṃ tvayottamam

kāraṇābhāvataḥ kartṛ nedaṃ brahmeti vedmyaham /
kartrabhāvājjagannāsti tena nāsti padārthadṛk

nātaścittādi tadbījaṃ nāto'haṃtādi kiṃcana /
evaṃsthite viśuddho'smi vibuddhosmi śivosmi vā

namo mahyaṃ paraṃ cetyaṃ na kiṃciditi bodhitaḥ /
padārthavedanāditthamasadevāvabhāsate /
ahamādyantametena śāntamāse khakośavat

jagatpadārthapravibhāgadṛṣṭiḥ
sadeśadikkālakalākriyaughā /
aho tu kālena cireṇa śāntā
brahmaiva śāntaṃ sthitamavyayātma

śāmyāmi nirvāmi paristhito'smi
na yāmi nodemi na cāstamemi /
tiṣṭhāmi tiṣṭha svayathāsthitātmā
śivaṃ śubhaṃ pāvanamaunamasmi

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० nirvāṇaprakaraṇe pū० cū० śikhidhvajaviśrāntirnāma pañcanavatitamaḥ sargaḥ