Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Verses 6.93-2

6.93-2.93

trinavatitamaḥ sargaḥ

6.93-2.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
athotthāya dadāhāsau śuṣkaṃ tattṛṇamandiram /
ajñena svena manasā vṛthā saṃkalpakalpitam

6.93-2.2

śiṣṭaṃ yatkiṃcidabhavattatsarvaṃ sa śikhidhvajaḥ /
asaṃrabdhamanā maunī krameṇa samayā dhiyā

6.93-2.3

dadāha ca sa cikṣepa tatyāja ca babhañja vā /
bhāṇḍajātaṃ svavasanaṃ bhojanādyapi tuṣṭavat

6.93-2.4

sa babhūvāśramastasya dṛṣṭanaṣṭajanasthitiḥ /
vīrabhadrabaladhvastadakṣayajñāśramopamaḥ

6.93-2.5

āśramātte mṛgagaṇāstyaktaromanthamudyayuḥ /
sāgnidāhātpuravarādbhītabhītajanā iva

6.93-2.6

bhāṇḍajātaṃ dahatyagnau sahaśuṣkendhanena tat /
kevalākṛtirasnehastuṣṭimānāha bhūpatiḥ

6.93-2.7

śikhidhvaja uvāca /
vāsanāṃ tatra saṃtyajya sarvatyāgī sthito hyaham /
aho nu cirakālena devaputra prabodhitaḥ

6.93-2.8

saṃpannaḥ kevalaḥ śuddhaḥ sukhenodbodhavānaham /
kiṃ nāma kila vastvetadbhavetsāṃkalpikakramam

6.93-2.9

yāvadyāvatprahīyante vividhā bandhahetavaḥ /
tāvattāvatsamāyāti paramāṃ nirvṛtiṃ manaḥ

6.93-2.10

śāmyāmi parinirvāmi sukhito'smi jayāmyaham /
vibandhāḥ prakṣayaṃ yātāḥ sarvatyāgo mayā kṛtaḥ

6.93-2.11

digambaro diksadano diksamo'yamahaṃ sthitaḥ /
devaputra mahātyāgātkimanyadavaśiṣyate

6.93-2.12

kumbha uvāca /
sarvameva na saṃtyaktaṃ tvayā rājan śikhidhvaja /
sarvatyāgaparānande mā mudhābhinayaṃ kuru

6.93-2.13

tavāstyevāparityaktaḥ sarvasmādbhāga uttamaḥ /
yaṃ parityajya niḥśeṣaṃ parāmāyāsyaśokatām

6.93-2.14

śrīvasiṣṭha uvāca /
iti śrutavatā tena kiṃcitsaṃcintya bhūbhṛtā /
idamuktaṃ mahābāho rāma rājīvalocana

6.93-2.15

śikhidhvaja uvāca /
indriyavyālasaṃghāto raktamāṃsamayākṛtiḥ /
śiṣyate sarvasaṃtyāge deho me devatātmaja

6.93-2.16

tadutthāya punardehaṃ bhṛgupātādavighnataḥ /
vināśātmakatāṃ nītvā sarvatyāgī bhavāmyaham

6.93-2.17

śrīvasiṣṭha uvāca /
ityuktvā dehamagrasthe śvabhre tyaktumasau javāt /
karoti yāvadutthānaṃ tāvatkumbho'pyuvāca ha

6.93-2.18

kumbha uvāca /
rājankimiti dehaṃ tvaṃ nirāgaskaṃ mahāvaṭe /
tyajasyajño hi vṛṣabhaḥ kupito hanti tarṇakam

6.93-2.19

jaḍo varāko mūkātmā tapasvī dehako hyayam /
na kaścana tavaitasminmā mudhaiva tanuṃ tyaja

6.93-2.20

ātmanyevaiṣa mūkātmā dhyānavānavatiṣṭhate /
saṃcālyate pareṇaiva taraṅgeṇaiva kāṣṭhakam

6.93-2.21

kṣobhayatyanya evainaṃ nigrahārho muhurbalāt /
tapasvinaṃ yathaikāntaṃ saṃsthitaṃ mattataskaraḥ

6.93-2.22

sukhaduḥkhādibhūtyā hi nāparādhi śarīrakam /
nātmanaḥ phalavānātmaspande vṛkṣo'parādhavān

6.93-2.23

vātaḥ phalaśiraḥpuṣpapātanaṃ kurute sphuran /
taruṇā sādhunā dhīrāparāddhaṃ kimātmanaḥ

6.93-2.24

tyaktenāpi śarīreṇa kila tāmarasekṣaṇa /
sarvatyāgo na te yāti niṣpattiṃ viṣamo hi saḥ

6.93-2.25

bhṛgau kevalametattvaṃ nirāgaskaṃ śarīrakam /
mudhā kṣipasi no dehatyāge tattyāgitā bhavet

6.93-2.26

yenāyaṃ kṣobhyate deho mattebheneva pādapaḥ /
tatsaṃtyajasi cetpāpaṃ tanmahātyāgavānbhavān

6.93-2.27

tasmiṃstyakte bhavettyaktaṃ sarvaṃ dehādi bhūpate /
no cennimagnamapyetadbhūyobhūyaḥ prarohati

6.93-2.28

śikhidhvaja uvāca /
kenāyaṃ cālyate dehaḥ kiṃ bījaṃ janmakarmaṇām /
kasmiṃstyakte parityaktaṃ sarvaṃ bhavati sundara

6.93-2.29

kumbha uvāca /
sādho na dehatyāgena na rājyatyajanena ca /
na coṭajādiśoṣeṇa sarvatyāgo bhavennṛpa

6.93-2.30

yatsarvaṃ sarvato yacca tasminsarvaikakāraṇe /
sarvasminsaṃparityakte sarvatyāgaḥ kṛto bhavet

6.93-2.31

śikhidhvaja uvāca /
sarvaṃ sarvagataṃ sarvaheyaṃ tyājyaṃ ca sarvadā /
sarvaṃ kimucyate brūhi sarvatattvavidāṃ vara

6.93-2.32

kumbha uvāca /
sādho sarvagatākāraṃ jīvaprāṇādināmakam /
na jaḍaṃ nājaḍaṃ bhrāntaṃ cittaṃ sarvamiti smṛtam

6.93-2.33

cittameva bhramaṃ viddhi viddhi ceto naraṃ nṛpa /
cittaṃ viddhi jagajjālaṃ cittaṃ sarvamiti smṛtam

6.93-2.34

rājyāderatha dehāderāśramādermahīpate /
sarvasyaiva mano bījaṃ tarubījaṃ taroriva

6.93-2.35

sarvasya bīje saṃtyakte sarvaṃ tyaktaṃ bhavatyalam /
saṃbhavāsaṃbhavādbhūpa sarvatyāgo bhavediti

6.93-2.36

sarvadharmādyadharmā vā rājyādi vipinādi vā /
sacittasya paraṃ duḥkhaṃ niścittasya paraṃ sukham

6.93-2.37

idaṃ vivartate sarvaṃ cittameva jagattayā /
dehādyākārajālena bījaṃ vṛkṣatayā yathā

6.93-2.38

pādapaḥ pavaneneva bhūkampeneva parvataḥ /
bhastrā bhastrābhareṇāyaṃ dehaścittena cālyate

6.93-2.39

sarvabhūtopabhogānāṃ jarāmaraṇajanmanām /
mahāmunīnāṃ sudṛḍhaṃ cittaṃ viddhi samudgakam

6.93-2.40

idaṃ pravartate sarvaṃ cittameva jagattayā /
dehādyākārajālena cittaṃ jīvo manomayam

6.93-2.41

buddhirmahadahaṃkāraḥ prāṇaścetyādibhirmune /
kriyānurūpairabhidhāvyāpāraiḥ śāntamucyate

6.93-2.42

cittaṃ sarvamiti prāhustasmiṃstyakte mahīpate /
sarvādhivyādhisīmāntaḥ sarvatyāgaḥ kṛto bhavet

6.93-2.43

cittatyāgaṃ viduḥ sarvatyāgaṃ tyāgavidāṃ vara /
tasminsiddhe mahābāho satyaṃ kiṃ nānubhūyate

6.93-2.44

citte tyakte layaṃ yāti dvaitamaikyaṃ ca sarvataḥ /
śiṣyate paramaṃ śāntamacchamekamanāmayam

6.93-2.45

asyāścittaṃ viduḥ kṣetraṃ saṃsṛteḥ sasyasaṃtateḥ /
kṣetre tvakṣetratāṃ yāte śāleḥ ka iva saṃbhavaḥ

6.93-2.46

cittameva vicitrehaṃ bhāvābhāvavilāsinā /
vivartate'rthabhāvena jalamūrmitayā yathā

6.93-2.47

cittotsādanarūpeṇa sarvatyāgena bhūpate /
sarvamāsādyate samyak sāmrājyeneva sarvadā

6.93-2.48

sarvatyāgasya viṣayo yathaivānyo'sti te tathā /
tvamapyanyasya bhavasi tyāgingṛhṇāsi vai nṛpa

6.93-2.49

sūtraṃ muktāphaleneva jagajjālaṃ trikālakam /
sarvamantaḥ kṛtaṃ tena yena sarvaṃ samujjhitam

6.93-2.50

yena sarvaṃ parityaktaṃ tasmiñchūnye'pi saṃsthitam /
jagatsarvaṃ trikālasthaṃ tantau muktāvalī yathā

6.93-2.51

asneheneva dīpena yena sarvaṃ samujjhitam /
sasneheneva dīpena tena sarvaṃ prakāśitam

6.93-2.52

sthitaṃ sarvaṃ parityajya yaḥ śete'snehadīpavat /
sa rājate prakāśātmā samaḥ sasnehadīpavat

6.93-2.53

samastavastuniṣkāse yathā tvamavaśiṣyase /
sarvatyāge kṛte tādṛgvijñānamavaśiṣyate

6.93-2.54

samastavastudāhe'pi yathā tvaṃ netaro nṛpa /
sarvatyāgata evāṅga tathā nirvāṇamucyate

6.93-2.55

sarvatyāgo hi śūnyātmā āśrayaḥ sarvasaṃvidām /
anantānāmudārāṇāṃ khamivedaṃ divaukasām

6.93-2.56

sarvatyāgarasāpāne jarāmaraṇabhītayaḥ /
na kāścana prabādhante khasyeva vyomalekhikāḥ

6.93-2.57

sarvatyāgo mahattvasya kāraṇaṃ nirmaladyuteḥ /
sarvaṃ tyajasi cedyasmādbuddhisthairyaṃ bṛhattamam

6.93-2.58

sarvatyāgaḥ parānando duḥkhamanyatsudāruṇam /
ityomityurarīkṛtya yadicchasi tadācara

6.93-2.59

sarvaṃ tyajati yastasya sarvamevopatiṣṭhate /
yathaivāmbu viśatyagnau tathaivāyāti vāridhau

6.93-2.60

sarvatyāgāntarevāsti jñānamātmaprasādakam /
yacchūnyaṃ kila bhāṇḍasya tatra ratnādi tiṣṭhati

6.93-2.61

sarvatyāgavaśādeva hṛtakāle kalāvapi /
śākyena vigatāśaṅkaṃ muninā meruvatsthitam

6.93-2.62

sarvatyāgo mahārāja sarvasaṃpatsamāśrayaḥ /
na gṛhṇāti hi yatkiṃcitsarvaṃ tasmai pradīyate

6.93-2.63

kṛtvā sarvaparityāgaṃ śāntaḥ svastho viyatsamaḥ /
saumyo bhavasi yadrūpastadrūpo bhava bhūpate

6.93-2.64

sarvaṃ parityajya mahāsvabhāva
tyajasyatho yena ca tadvihāya /
tyāgābhimānaṃ ca malaṃ vimucya
vimuktarūpo bhava bhūmipāla

6.93-2.93

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmā० vālmī० de० mokṣo० nirvāṇaprakaraṇe pū० cū० śikhidhvajāvabodhanaṃ nāma trinavatitamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc