Yoga Vasistha · Verses 6.89-2
cūḍālovāca /
athemamaparaṃ ramyaṃ vṛttāntaṃ śṛṇu bhūmipa /
paraṃ prabodhanaṃ buddheḥ sādho sadṛśamātmanaḥ
asti vindhyavane hastī mahāyūthapayūthapaḥ /
āgastyā śuddhayā buddhyā vindhyenevoditaḥ svataḥ
vajrārcirviṣamau dīrghau tasyāstāṃ daśanau sitau /
kalpānalaśikhātulyau sumerūnmūlanakṣamau
sa baddho lohajālena hastipena kilābhitaḥ /
munīndreṇeva vindhyādrirupendreṇeva vā baliḥ
nibaddho yantraṇāmāpa śastrakumbhardito gajaḥ /
tāṃ jagāma vyathāṃ dhīro navāgnau purameti yām
ripau hastipake dūrādapaśyati sa vāraṇaḥ /
ayaḥsamudgake yasminnināya divasatrayam
khedānnigaḍanirbhede yatnavānsa mataṃgajaḥ /
cakāra kikiṇīkvāṇaṃ mukhoddhātairathānyadā
dantābhyāṃ yatnatastābhyāṃ muhūrtadvitayena saḥ /
babhañja śṛṅkhalājālaṃ svargārgalamivāsuraḥ
taṃ tasya nigaḍacchedamapaśyaddūrato ripuḥ /
baleḥ svargāvadalanaṃ harirmerutalādiva
tasya vicchinnapāśasya mūrdhni tālataro ripuḥ /
papāta kramataḥ svargaṃ harirmerorbaleriva
sa patanpādapadmābhyāmaprāpya kariṇaḥ śiraḥ /
papātorvyāṃ phalaṃ pakvaṃ vātāhatamivākulaḥ
taṃ puraḥ patitaṃ dṛṣṭvā mahebhaḥ karuṇāṃ yayau /
sphuratsphāraguṇāḥ santaḥ santi tiryaggatāvapi
patitaṃ dalayāmīti kiṃ nāma mama pauruṣam /
vāraṇo'pīti kalayanna jaghāna sa taṃ ripum
kevalaṃ nigaḍavyūhaṃ vidāryābhijagāma ha /
vitataṃ setumutsārya vipulaugha ivāmbhasaḥ
dayāmāśritya mātaṅgo bhaṅktvā jālaṃ jagāma ha /
vidārya meghasaṃghātaṃ nabhasīva divākaraḥ
gate gaje samuttasthau hastipaḥ svasthadehadhīḥ /
gajenaiva samaṃ tasya vyathā dūrataraṃ gatā
proccalattālaśikharātsa tathā patito'pi san /
na bhedamāpa durbhedā manye dehā durātmanām
vardhate prāvṛṣīvābhraṃ kukāryeṣvasatāṃ balam /
āsīdadhikamutsāhī sa ca caṃkramaṇe tadā
vāraṇārirasiddhāṅgo gatebho duḥkhamāyayau /
āgatyopagate'ntardhiṃ nidhāna iva vardhanaḥ
so'nviyeṣa gajaṃ yatnādgulmakāntaritaṃ vane /
payodapiṇḍitaṃ bhoktuṃ rāhurindumivāmbare
cireṇālabhatebhendraṃ kasmiṃścitkānane sthitam /
viśrāntaṃ taṃ tarutale samarādiva nirgatam
atha yatra sthito nāgastatra tadbandhanakṣamam /
parayā rājasāmagryā gajalampaṭabhūmayā
sa khātavalayaṃ cakre hastipaḥ kānane'bhitaḥ /
sarvadikkaṃ vidhirbhūmau samudravalayaṃ yathā
uparyasthagayadvālalataughena sa taṃ śaṭhaḥ /
śūnyatātantujālena śaratkāla ivāmbaram
dinaiḥ katipayaireva vāraṇo viharanvane /
tasminnipatitaḥ khāte śuṣkābdhāviva parvataḥ
vrajanparyākṛtau kūpe pātālatalabhīṣaṇe /
khātaśuṣkābdhyadhobhāge gajaratnasamudgake
iti bhūyo dṛḍhaṃ baddhastena hastipakena saḥ /
tiṣṭhatyadyāpi duḥkhena bhūsadmani yathā baliḥ
ahaniṣyatpuraivāsau yadyagre patitaṃ ripum /
tannālapsyattato duḥkha gajaḥ khātanibandhanam
maurkhyādāgāmina kālaṃ vartamānakriyākramaiḥ /
aśodhayannaro duḥkhaṃ yāti vindhyagajo yathā
mukto'smi śastranigaḍāditi tuṣṭo hi vāraṇaḥ /
dūrastho'pi punarbaddho maurkhyaṃ kva ca na bādhate
maurkhyaṃ hi bandhanamavehi paraṃ mahātma-
nbaddho na baddha iti cetasi tadvimuktyai /
ātmodayaṃ trijagadātmamayaṃ samastaṃ
maurkhye sthitasya sahasā nanu sarvabhūmiḥ
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de० mokṣo० nirvāṇaprakaraṇe pū० cū० hastikopākhyānaṃ nāmaikonanavatitamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0