Yoga Vasistha · Chapter 6.89
ekonanavatitamaḥ sargaḥ
śrīrāma uvāca /
pārthivīṃ dhāraṇāṃ baddhvā jaganti samavekṣitum /
saṃpannastvamasau bhūmilokaḥ kimuta mānasaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
idaṃ ca mānasaṃ cāhaṃ saṃpannaḥ pṛthubhūtalam /
nedaṃ na mānasaṃ naiva saṃpanno vastutastvaham
amānasaṃ mahīpīṭhaṃ na saṃbhavati kiṃcana /
yadasadvetsi yatsadvā manomātrakameva tat
cidākāśamahaṃ śuddhaṃ tasya me tatpadātmanaḥ /
yaccinmātrātmakacanaṃ tatsaṃkalpābhidaṃ smṛtam
tanmanastanmahīpṛṣṭhaṃ tajjagatsa pitāmahaḥ /
saṃkalpapuravadvyomni kacatyetanmanonabhaḥ
evaṃ saṃkalpamātraṃ me manomātraṃ tadātatam /
dhāraṇābhyāsasaṃpuṣṭaṃ bhūmaṇḍalamiti sthitam
nedaṃ bhūmaṇḍalaṃ tadvai tadanyaddhi manomayam /
ākāśamātrakacanamacetyaṃ kacanaṃ citeḥ
tadevākāśamātrātma tathābhūtaṃ ciraṃ sthitam /
idaṃ pratyayalabdhatvānmānasatvaṃ samujjhati
idaṃ sthiraṃ sukaṭhinaṃ vitataṃ bhūmimaṇḍalam /
astīti jāyate buddhirvyomnīva ciravedanāt
nyāyenedamivānena na sthitaṃ vasudhātalam /
idaṃ caivaikamevādyasargasyādyamupāgatam
yathā svapne puratvena cideva vyomni bhāsate /
tathā cideva sargādāvidaṃ jagaditi sthitam
viddhi cidrūpabālasya manorājyaṃ jagattrayam /
mahītalādikaṃ dṛśyamidaṃ sarvaṃ ca sarvadā
cidrūpasyātmano nānyaḥ saṃkalpastanmayaṃ jagat /
vastutastu na satyātma na piṇḍātma na bhāsuram
dṛśyamastyaparijñātaṃ parijñātaṃ na vidyate /
parijñātaṃ tadevāsya śṛṇoṣi yadidaṃ ciram
sarvaṃ cinmātramāśānta prakacatyātmanātmani /
bhūmaṇḍalātma dṛśyātma dvaitaikyābhyāṃ vivarjitam
maṇiryathā svabhāvena śuklapītādikāstviṣaḥ /
akurvanneva kurute cidākāśastathā jagat
yato na kiṃcitkurute na ca rūpaṃ samujjhati /
tasmānna mānasaṃ nedaṃ kiṃcidasti mahītalam
mahītalamivābhāti cidvyomaiva nirantaram /
ātmanyevātalaṃ vyoma yathāmalatalaṃ sthitam
svabhāvamātrakacana tattadeva yathāsthitam /
bhūmaṇḍalamivātyacchaṃ khameva viśatāntaram
idaṃ bhūmaṇḍalaṃ tacca dvayametanmahāciteḥ /
svarūpameva kacati tava svapnapuraṃ yathā
idamākāśamātrātma tadapyākāśamātrakam /
ajñānātmaparijñānājjñānānnedaṃ na tatkvacit
trailokyabhūtajālānāṃ kālatritayabhāvinām /
saṃbhramaḥ svapnasaṃkalpo manorājyadaśāsthitau
bhūtānyatha bhaviṣyanti vartamānāni yāni ca /
bhūmaṇḍalāni tānyatra sattā sāmānyatāṃ gatā
ahameva samagrāṇi teṣāmantargatānyapi /
tena tānyanubhūtāni tathā dṛṣṭāni cākhilam
cinmātrametadajaraṃ paramātmatattvaṃ
śuddhātmatāmajahadaṅgagataṃ bibharti /
sarvaṃ yathāsthitamidaṃ jagadāttabhedaṃ
buddhaṃ sadaṅga na bibharti tu kiṃcanāpi
ityārṣe śrīvasiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de० mo० nirvāṇaprakaraṇe u० pā० dṛśyamanomātratvapratipādanaṃ nāmaikonanavatitamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0