Yoga Vasistha · Verses 6.87-2

saptāśītitamaḥ sargaḥ

śikhidhvaja uvāca /
sarge sphuradbhirmatpuṇyairmanye saṃpreṣito bhavān /
alakṣyaiḥ saṃbhṛtairadrau bṛhadvātairivāmbudaḥ

adya tiṣṭhāmyahaṃ sādho dhanyānāṃ dhuri dharmataḥ /
amṛtasyandivacasā yattvayāsmi samāgataḥ

na kecana tathā bhāvāścetaḥ śītalayanti me /
rājyalābhādayo'pyete yathā sādhusamāgamaḥ

nirargalaraso yatra sāmānyena vijṛmbhate /
muktarāgādimananaṃ tatkalpanasukhāvaham

śrīvasiṣṭha uvāca /
evaṃvādini saivāsya vākyamākṣipya bhūpateḥ /
bhūyaḥ provāca cūḍālā munidārakarūpiṇī

cūḍālovāca /
āstāmeṣā kathā tāvatsarvaṃ te varṇitaṃ mayā /
tvaṃ me kathaya he sādho kastvamadrau karoṣi kim

kiyatparyavasāneyaṃ bhavato vanavāsitā /
satyaṃ kāryaṃ ca no'satyaṃ vaktuṃ jānanti tāpasāḥ

śikhidhvaja uvāca /
devaputro'si jānāsi sarvameva yathāsthitam /
lokavṛttāntatajjño'si kimanyatkathayāmyaham

saṃsārabhayabhītatvānnivasāmi vanāntare /
jānatopi hi māmārya kathayāmyeva te manāk

śikhidhvajo'haṃ bhūpālastyaktvā rājyamihāsthitaḥ /
bhṛśaṃ bhītosmi tattvajña saṃsṛtau janmanaḥ punaḥ

sukhaṃ punaḥ punarduḥkhaṃ punarmaraṇajanmanī /
bhavatastena tapye'haṃ tattvajña vanavīthiṣu

bhramannapi diganteṣu carannapi paraṃtapaḥ /
nāsādayāmi viśrāntimekāṃ nidhimivādhanaḥ

ayatno'pyaphalo'pyeko hyapūrṇo'pyastasaṃgatiḥ /
śuṣyāmyatra vane sādho ghuṇakṣuṇṇa iva drumaḥ

imāmakhaṇḍitāṃ samyak kriyāṃ saṃpādayannapi /
duḥkhādgacchāmi duḥkhaughamamṛtaṃ me viṣaṃ sthitam

cūḍālovāca /
pitāmahamahaṃ pūrvaṃ kadācitpṛṣṭavānidam /
yatkriyājñānayorekaṃ śreyastadbrūhi me prabho

brahmovāca /
jñānaṃ hi paramaṃ śreyaḥ kaivalyaṃ tena vettyalam /
kālātivāhanāyaiva vinodāyoditā kriyā

alabdhajñānadṛṣṭīnāṃ kriyā putraparāyaṇam /
yasya nāstyambaraṃ paṭṭaṃ kambalaṃ kiṃ tyajatyasau

vāsanāmātrasāratvādajñasya saphalāḥ kriyāḥ /
sarvā evāphalā jñasya vāsanāmātrasaṃkṣayāt

sarvā hi vāsanābhāve prayāntyaphalatāṃ kriyāḥ /
aśubhāḥ phalavantyopi sekābhāve latā iva

ṛtvantare yathā yāti vilayaṃ pūrvamārtavam /
tathaiva vāsanānāśe nāśameti kriyāphalam

na svabhāvena phalati yathā śaralatā phalam /
kriyā nirvāsanā putra phalaṃ phalati no tathā

sayakṣavāsano bālo yakṣaṃ paśyati nānyathā /
saduḥkhavāsano mūḍho duḥkhaṃ paśyati nānyathā

ākārabhāsurātyuccairna dadāti phalaṃ kriyā /
śubhāśubhā vā tajjñasya phullā śaralatā yathā

vāsanā ceha nāstyeva sāhaṃkārādirūpiṇī /
asatyaivoditā maurkhyānmarubhūmāvivāmbudhiḥ

yasya maurkhyaṃ kṣayaṃ yātaṃ sarvaṃ brahmeti bhāvanāt /
nodeti vāsanā tasya prājñasyevāmbudhirmarau

vāsanāmātrasaṃtyāgājjarāmaraṇavarjitam /
padaṃ bhavati jīvo'ntarbhūyo janmavivarjitam

savāsanaṃ mano jñeyaṃ jñānaṃ nirvāsanaṃ manaḥ /
jñānena jñeyamabhyetya punarjīvo na jāyate

cūḍālovāca /
jñānameva paraṃ śreya iti brahmādayo'pi te /
prāhurmahānto rājarṣe tvaṃ kimajñānavānsthitaḥ

itaḥ kamaṇḍalurito daṇḍakāṣṭhamito bṛsī /
ityanarthavilāse'sminramase kiṃ mahīpate

ko'haṃ kathamidaṃ jātaṃ kathaṃ śāmyati ceti bhoḥ /
rājannāvekṣase kasmātkimajña iva tiṣṭhasi

kathaṃ bandhaḥ kathaṃ mokṣa iti praśrānudāharan /
pārāvāravidāṃ pādānkasmādrājanna sevase

duḥspandasaṃvidā śailakoṭare kriyayānayā /
jīvitaṃ kṣipayankiṃ tvaṃ śilākīṭavadāsthitaḥ

sādhūnāṃ samadṛṣṭīnāṃ paripraśnena sevayā /
saṃgamena ca sā yuktirlabhyate mucyate yayā

sādhunaiva samaṃ grāsaṃ bhuñjāno vanakoṭare /
tiṣṭhāvaṣṭabdhaduśceṣṭo dharāvivarakīṭavat

śrīvasiṣṭha uvāca /
kāntayā devarūpiṇyā tayaivaṃ pratibodhitaḥ /
aśrupūrṇamukho vākyaṃ śikhidhvaja uvāca ha

śikhidhvaja uvāca /
aho nu bodhito'smyadya cirātsurasuta tvayā /
maurkhyādāryasamāsaṅgaṃ muktvāhamavasaṃ vane

aho nu me kṣayaṃ yātaṃ manye pāpamaśeṣataḥ /
yattvameva samāgatya saṃprabodhayasīha mām

gurustvaṃ me pitā tvaṃ me mitraṃ tvaṃ me varānana /
śiṣyo namaskaromyadya pādau tava kṛpāṃ kuru

yadudāratamaṃ vetsi yasmin jñāte na śocyate /
bhavāmi nirvṛto yena tadbrahmopadiśāśu me

ghaṭajñānādayo jñāne vibhāgāḥ santyanekaśaḥ /
jñānānāṃ paramaṃ jñānaṃ katarattārakaṃ bhavet //
cūḍālovāca /
yadyupādeyavākyo'haṃ rājarṣe tadvadāmi te /
yathā jñānamidaṃ kiṃcinna vakṣye sthāṇukākavat

anupādeyavākyasya vaktuḥ pṛṣṭasya līlayā /
vrajantyaphalatāṃ vācastamasīvākṣasaṃvidaḥ

śikhidhvaja uvāca /
yadvakṣi tadupādeyaṃ mayā vidhiriva śruteḥ /
avicāritamevāśu satyametadvaco mama

cūḍālovāca /
yathā bālaḥ piturvākyaṃ muktahetūpapādanam /
ādatte hi tathaiva tvaṃ gṛhāṇaitadvaco mama

śravaṇānantaraṃ buddhyā śubhamityeva bhāvayan /
śrṛṇu gītamiva tyaktvā hetvarthitvaṃ vaco mama

svacaritasadṛśaṃ tathodayantyā-
ścirasamayena vibodhanaṃ ca buddheḥ /
bhavabhayasutaraṃ mahāmatīnāṃ
śrṛṇu kathayāmi kathākramaṃ manojñam

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣu nirvāṇa० pū० cū० śikhidhvajāvabodho nāma saptāśītitamaḥ sargaḥ