Yoga Vasistha · Chapter 6.84

caturaśītitamaḥ sargaḥ

śrīrāma uvāca /
anantaraṃ mune brūhi kālī kimiva nṛtyati /
kiṃ śūrpaphalakuddālamusalādisrajā''vṛtā //
śrīvasiṣṭha uvāca /
sa bhairavaścidākāśaḥ śiva ityabhidhīyate /
ananyāṃ tasya tāṃ viddhi spandaśaktiṃ manomayīm

yathaikaṃ pavanaspandamekamauṣṇyānalau yathā /
cinmātraṃ spandaśaktiśca tathaivaikātma sarvadā

spandena lakṣyate vāyurvahnirauṣṇyena lakṣyate /
cinmātramamalaṃ śāntaṃ śiva ityabhidhīyate

tatspandamāyāśaktyaiva lakṣyate nānyathā kila /
śivaṃ brahma viduḥ śāntamavācyaṃ vāgvidāmapi

spandaśaktistadicchedaṃ dṛśyābhāsaṃ tanoti sā /
sākārasya narasyecchā yathā vai kalpanāpuram

karotyeva śivasyecchā karotīdamanākṛteḥ /
saiṣā citiriti proktā jīvanājjīvitaiṣiṇām

prakṛtitvena sargasya svayaṃ prakṛtitāṃ gatā /
dṛśyābhāsānubhūtānāṃ karaṇātsocyate kriyā

vaḍavāgniśikhākārācchoṣyācchuṣketi kathyate /
caṇḍitvāccaṇḍikā proktā sotpalotpalavarṇataḥ

jayā jayaikaniṣṭhatvātsiddhā siddhisamāśrayāt /
jayantī ca jayā proktā vijayā vijayāśrayāt

proktā parājitā vīryāddurgā durgraharūpataḥ /
oṃkārasāraśaktitvādumeti parikīrtitā

gāyatrī gāyanātmatvātsāvitrī prasavasthiteḥ /
saraṇātsarvadṛṣṭīnāṃ kathitaiṣā sarasvatī

gaurī gaurāṅgadehatvādbhavadehānuṣaṅgiṇī /
suptānāmatha buddhānāmamātroccāraṇāddhṛdi

nityaṃ trailokyabhūtānāmumetīndukalocyate /
śivayorvyomarūpatvādasitaṃ lakṣyate vapuḥ

nabho hi māṃsametābhyāṃ dṛṣṭidṛṣṭaṃ vilokyate /
asti nabho nabhasyeva tau nabhonabhasi sthitau

nabhonibhāvabhūtāṅgāvacchau vyomna ivāgrajau /
hastapādāsyamūrdhno yadvahutvālpatvabhedataḥ

nānātvaṃ halaśūrpādisragdharatvaṃ ca tacchṛṇu /
sā hi kriyā bhagavatī parispandaikarūpiṇī

dadyātsnāyācca juhuyādityādyagraśarīriṇī /
citiśaktiranādyantā tathā bhātātmanātmani

sākāśarūpiṇī kāntā dṛśyaśrīḥ spandadharmiṇī /
devyāstasyā hi yāḥ kālyā nānābhinayanartanāḥ

tā imā brahmaṇaḥ sargajarāmaraṇarītayaḥ /
kriyāsau grāmanagaradvīpamaṇḍalamālikāḥ

spandānkaroti dhatte'ntaḥ kalpitāvayavātmikā /
kālī kamalinī kālī kriyā brahmāṇḍakālikā

dhatte svāvayavībhūtāṃ dṛśyalakṣmīmimāṃ hṛdi /
na kadācana ciddevī nirdeśyāvayavā kvacit

śivatvāvyatirekeṇa śivataivaṃ vidṛśyatām /
yathāṅga śūnyatā vyomnaḥ spandanaṃ mātariśvanaḥ

jyotsnāyāścetyamevaṃ hi dṛśyamaṅgaṃ citeḥ kriyā /
śivaṃ śāntamanāyāsamavyayaṃ viddhi nirmalam

na manāgapi tatrāsti staimityaṃ spandadharmatā /
sā kriyaiva tathārūpā satī bodhavaśādyadā

vyāvṛttyaiva tathaivāste śiva ityucyate tadā /
citiśakteḥ kriyā devyāḥ pratisthānaṃ yadātmani

yathābhūtasthitereva tadeva śiva ucyate /
devyāḥ kriyāyāścicchakteḥ svarūpiṇyā mahākṛteḥ

kalpitākāradhāriṇyā ananyāvayavā ime /
sargāḥ sajjanatāvargā lokā ālokabhāsvarāḥ

sadvīpasāgarāḥ pṛthvyaḥ savanāvanayo'drayaḥ /
sāṅgopāṅgāstrayo vedāḥ savidyāsthānagītayaḥ

savidhipratiṣedhārthāḥ saśubhāśubhakalpanāḥ /
sadakṣiṇāgnayo yajñāḥ puroḍāśādyaśaṃsinaḥ

bhūpālolūkhalavṛsīśūrpayūpādisayutāḥ /
saṃgrāmāḥ sāyudhagrāmāḥ saśūlaśaraśaktayaḥ

sabhuśuṇḍīgadāprāsahayebhabhaṭabhāsurāḥ /
jñātayo bhūtasaṃghānāṃ caturdaśa surādikāḥ /
caturdaśābdhidvīporvyastathā lokāścaturdaśa

śrīrāma uvāca /
citeḥ kalpāḥ śarīriṇyāḥ sargā ye'ṅge sthitāstathā /
te kimātmani tiṣṭhanti utāsatyā vadeti bho

śrīvasiṣṭha uvāca /
rāmāsau kila cicchaktistayā yaccoditaṃ tathā /
tatpracetitamevātaḥ satyaṃ cedamivākhilam

tatpratibimbitaṃ bāhyānmukurapratibimvavat /
satyaṃ tadantarevāsti citernāsatyamarthataḥ

cidrūpasya tathāpyantaḥ satsaṃkalpapuraṃ bhavet /
dṛḍhadhyānādviśuddhāyāściterbhavatu sā katham

ādarśeṣvathavā svapne sargaḥ saṃkalpane'stu vā /
sa ātmanyarthakāritvātsatya ityeva me matiḥ

mama nārthāya sa iti vakṣi cettatkathaṃ bhavet /
deśāntaragatāḥ sarve bhavantyarthāya saṃprati

yathā deśāntaragrāmastadgatasyārthakṛdbhavet /
sarve tathaiva tadbhāvaṃ gatasyārthaviniścayāt

yadyathābhūtasarvārthakriyākāri pradṛśyate /
tatsatyamātmano'nyasya naivātattāmupeyuṣaḥ

tasmāccicchaktikośasthāḥ sarvāḥ sargaparamparāḥ /
satya ātmeti tadbhāvaṃ gatasyānyasya nākhilāḥ

bhūtabhavyabhaviṣyasthāḥ saṃkalpasvapnapūrgaṇāḥ /
sarve satyāḥ paraṃ tattvaṃ sarvātmā kathamanyathā

prāpyante yogasiddhena tadbhāvaṃ tu gatena te /
anyena parvatā grāmā gatyā deśāntare yathā

cālitasya yathā gāḍhanidrasya svapnapattanam /
na luṭhatyeva luṭhitamityapyanumataṃ sphuṭam

tathā calantyā luṭhitaṃ tasyā dehagataṃ jagat /
na luṭhatyeva mukurapratibimbamiva sthitam

sa trailokyamahārambhaḥ satyo'pi bhrāntimātrakam /
bhrāntimātrasya ke nāma luṭhanāluṭhane vada

kadā svapnapuraṃ satyaṃ kadā svapnapuraṃ mudhā /
kadā svapnapuraṃ bhagnaṃ kadā svapnapuraṃ sthitam

bhrāntitvaṃ kevalaṃ saiva dṛśyaśrīryāvadagragā /
tvaṃ viddhīmāmapi bhrāntiṃ jagallakṣmīmavāstavīm

saṃkalpane manorājye svapne saṃkathane bhrame /
yathāpurānubhavanaṃ trailokyānubhavaṃ tathā

ahamiti jagaditi nānta-
bhrāntiriyaṃ prakacatīva citaḥ /
paramākāśakṛśākhyā
śāmyati nipuṇaṃ parijñātā

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmī० de० mo० nirvāṇaprakaraṇe u० pāṣā० śivaśaktivarṇanaṃ nāma caturaśītitamaḥ sargaḥ