Yoga Vasistha · Verses 6.74-2
śrīrāma uvāca /
yathā cittacamatkṛtyā rājño gaṅgāvatāraṇam /
bhagīrathasya saṃpannaṃ tanme kathaya bho prabho
śrīvasiṣṭha uvāca /
āsīdbhagīratho nāma rājā paramadhārmikaḥ /
bhuvaḥ samudrayuktāyā maṇḍalītilakopamaḥ
saṃkalpānantaraṃ prāptā yathābhimatamarthinaḥ /
candraprasannavadanādasmāccintāmaṇeriva
sādhūnāṃ yo vyavasthārthaṃ dhanānyavirataṃ dadau /
tṛṇamātramupādatte kvaciccintāmaṇiryathā
vajrasāramiva protamujvalannemi yo'bhinat /
adho maṇirayoyantraṃ sarvadurjanaceṣṭitam
adhūmavahnidehaśrīḥ śrānto'pi dainyamapyalam /
tamo'harannṛṇāṃ naiśaṃ dyumaṇirveśmanāmiva
kirannagnikaṇāsāramabhitaḥ svapratāpajam / /
madhyāhnasūryakāntāgniriva jvalati yo'riṣu
mṛduśītalasaṃsparśo yaḥ samāhlādayanmanaḥ /
sujñānāṃ dravati snigdhasyendorindumaṇiryathā
jagadyajñopavītasya svargapātālavāhinaḥ /
gaṅgāvāhasya yenāsyāṃ tṛtīyaḥ pūrito guṇaḥ
agastyaśoṣito'mbhodhirgaṅgāpūreṇa pūritaḥ /
yena duṣpūrabhūto'pi mahāsārtho'rthināmiva
gaṅgāsopānapaddhatyā yena pātālavāsinaḥ /
yojitā brahmaṇo loke bāndhavā lokabandhunā
brahmāṇaṃ śaṃkaraṃ jahnuṃ tapasārādhayaṃśca yaḥ /
bhūyobhūyo yayau khedamaśūnyādhyavasāyinaḥ
yauvane vartamānasya tasya bhūmipaterapi /
pravicārayato lokayātrāṃ paryākulāmimām
suvirāgacamatkāravicārakaṇikodabhūt /
vayasyapi ca tāruṇye daivādvallī marāviva
ekānte cintayāmāsa mahīpatirasāviti /
jagadyātrāmimāṃ nityamasamañjasamākulam
punardinaṃ punaḥ śyāmā dānādānaśataṃ punaḥ /
tadeva bhuktavirasaṃ lakṣyate karma kurvatām
yena prāptena loke'sminna prāpyamavaśiṣyate /
tatkṛtaṃ sukṛtaṃ manye śeṣaṃ karma viṣūcikā
punaḥpunaḥ paryuṣitaṃ karma kurvanna lajjate /
mūḍhbuddhirabuddhistu kaḥ kuryātkila bālavat
athaikadodvignamanāḥ kadācittritalaṃ gurum /
ekāntaṃ saṃsṛterbhītaḥ samapṛcchadbhagīrathaḥ
bhagīratha uvāca /
antaḥśūnyāsu suciraṃ bhramatsaṃsāravṛttiṣu /
araṇyānīṣu caitāsu bhṛśaṃ khinnā vayaṃ vibho
jarāmaraṇamohādirūpāṇāṃ bhavakāriṇām /
bhagavansarvaduḥkhānāṃ kathamantaḥ prajāyate
tritala uvāca /
cirasāmyātmanotthena nirvibhāgavilāsinā /
rājan jñeyāvabodhena pūrṇena bharitātmanā
kṣīyante sarvaduḥkhāni truṭyanti granthayo'bhitaḥ /
saṃśayāḥ samatāṃ yānti sarvakarmāṇi cānagha
jñeyaṃ vidurathātmānaṃ saṃśuddhaṃ jñaptirūpiṇam /
sa ca sarvagato nityaṃ nāstameti na codayam
bhagīratha uvāca /
cinmātraṃ nirguṇaṃ śāntamasti nirmalamacyutam /
dehādi netaratkiṃciditi vedmi munīśvara
kiṃ tatra pratipattirme sphuṭatāmeti netarā /
etāvanmātrasaṃvittiḥ syāmahaṃ bhagavankatham
tritala uvāca /
jñānena jñeyaniṣṭhatvameti ceto hṛdambare /
tataḥ sarvavapurbhūtvā bhūyo jīvo na jāyate
asaktiranabhiṣvaṅgaḥ putradāragṛhādiṣu /
nityaṃ ca samacittatvamiṣṭāniṣṭopapattiṣu
ātmano'nanyayogena tadbhāvanamanāratam /
viviktadeśasevitvamaratirjanasaṃsadi
adhyātmajñānanityatvaṃ tattvajñānārthadarśanam /
etajjñānamiti proktamajñānaṃ tadato'nyathā
rāgadveṣakṣayākāraṃ saṃsāravyādhibheṣajam /
ahaṃbhāvopaśāntau tu rājan jñānamavāpyate
bhagīratha uvāca /
śarīre'smiṃścirārūḍho girau taruriva svake /
ahaṃbhāvo mahābhāga vada me tyajyate katham
tritala uvāca /
pauruṣeṇa prayatnena tyaktvā bhogaughabhāvanām /
gatvā vikasitāṃ sattāmahaṃkāro vilīyate
yantraṇāpañjaraṃ yāvadbhagnaṃ lajjādinākhilam /
akiṃcanatvaśeṣeṇa sphuṭā tāvadahaṃkṛtiḥ
sarvametaddhiyā tyaktvā yadi tiṣṭhasi niścalaḥ /
tadahaṃkāravilaye tvameva paramaṃ padam
śāntāśeṣaviśeṣaṇo vigatabhīḥ saṃtyaktasarvaiṣaṇo
gatvānūnamakiṃcanatvamariṣu tyaktvā samagrāṃ śriyam /
śāntāhaṃkṛtirastadehakalanasteṣveva bhikṣāmaṭa
nmāmapyujjhitavānalaṃ yadibhavasyuccaistvamuccairasi
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū० bhagīrathopadeśo nāma catuḥsaptatitamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0