Yoga Vasistha · Chapter 6.74

catuḥsaptatitamaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
tasminkalpe tu saṃkalpe tasya yadvapurāsthitam /
śrṛṇu tatra vyavastheyaṃ vicitrācārahāriṇī

paramaṃ yaccidākāśaṃ tadvirāḍātmano vapuḥ /
ādyantamadhyarahitaṃ laghu tvasya vapurjagat

saṃkalparahito brahmā svāṇḍaṃ saṃkalpanātmakam /
vapuṣaḥ parito bhāsvatpaśyatyākāśameva tat

brahmātmaiṣa svasaṃkalpaṃ svamaṇḍamakaroddvidhā /
taijasaṃ taijasākāraḥ puṣṭaḥ puṣṭaṃ vihaṃgavat

aṇḍasyaikaṃ nabho dūraṃ gataṃ saṃbuddhavānasau /
bhuvodhaḥsaṃsthitaṃ bhāgaṃ vyatiriktaṃ ca nātmanā

brahmāṇḍabhāga ūrdhvastho virājaḥ śira ucyate /
adhobhāgo'sya pādākhyo nitambo madhyamātrakham

dūraṃ vimuktayoḥ saṃdhiḥ khaṇḍayoriti vistṛtā /
anantā vyomalekhā sā śyāmā śūnyeti dṛśyate

dyaustālu vipulaṃ tasya tārārudhirabindavaḥ /
saṃvidvātalavā dehe surāsuranarādayaḥ

dehāntaḥ kṛmayastasya bhūtapretapiśācakāḥ /
lokāntarāṇi randhrāṇi suṣirāṇyasya dehake

brahmāṇḍakhaṇḍamasyādho vistṛtaṃ pādayostalam /
jānumaṇḍalarandhrāṇi pātālakuharāṇyadhaḥ

jalaiścalacalāyantī suṣirānekarandhrikā /
bhūrantarmaṇḍalī lolā samudradvīpaveṣṭanā

jalairguḍaguḍāyantyo nadyo nāḍyaḥ saridrasaḥ /
jambūdvīpaṃ hṛdambhojamasya hemādrikarṇikam

kukṣayaḥ kakubhaḥ śūnyā yakṛtplīhādayo'calāḥ /
mṛdvyaḥ snigdhāḥ paṭākārā medaso jālikā ghanāḥ

candrārkau locane tasya brahmaloko mukhaṃ smṛtam /
tejaḥ somo'sya kathitaḥ śleṣmā prāleyaparvataḥ

agnilokastathaurvāgniḥ pittamasyātiduḥsaham /
vātaskandhamahāvātāḥ prāṇāpānā hṛdi sthitāḥ

kalpadrumavanānyasya sarpavṛndāni ca kvacit /
lomajālānyanantāni vanānyupavanāni ca

ūrdhvaṃ brahmāṇḍakhaṇḍaṃ tu samastamurumastakam /
brahmāṇḍaprāntarandhrārcirasya dīptā śikhotthitā

svayameṣa manastena mano nāsyopayujyate /
ātmaiva bhoktṛtāmeti kila kasya kathaṃ kutaḥ

svayamevendriyāṇyeṣa tenānyatrāstitā kṛtā /
yatastatkalpanāmātramevendriyagaṇaḥ kila

avayavāvayavinorivehendriyacittayoḥ /
na manāgapi bhedo'sti caikyamekaśarīrayoḥ

tasya tānyeva kāryāṇi jagatāṃ yāni kānicit /
saṃkalpā eva puṃvṛttyā calantyārūpitadvitāḥ

jāgate tasya vijñeye nānye'sya mṛtijanmanī /
sa evedaṃ jagatyasmatsaṃkalpātmāsya netarat

tatsattayā jagatsattā tanmṛtyaiva jaganmṛtam /
yādṛśī spandayamarutoḥ sattaikā tādṛśī tayoḥ

jagadvirājoḥ sattaikā pavanaspandayoriva /
jagadyatsa virāḍeva yo virāṭ tajjagatsmṛtam

jagadbrahmā virāṭ ceti śabdāḥ paryāyavācakāḥ /
saṃkalpamātramevaite śuddhacidvyomarūpiṇaḥ //
śrīrāma uvāca /
saṃkalpātsa virāḍeva khamevākṛtimāgatam /
astu nāma svadehāntaḥ kathaṃ brahmaiva tiṣṭhati

śrīvasiṣṭha uvāca /
yathā dhyānena dehāntastiṣṭhasi tvaṃ yathā sthitam /
tathāste nijadehe'ntaḥ saṃkalpātmā pitāmahaḥ

nṛṇāṃ tathā ca mukhyānāṃ jīvo brahmapurodare /
utpattiputrikādehaḥ pratibimbopamo'sti saḥ

yatra tvamapi dehāntaḥ kartuṃ śakto'syalaṃ sthitam /
saṃkalpātmā vibhustatra brahmā kiṃ na kariṣyati

bījāntaḥ sthāvaraṃ hyāste padārthe yatra jaṃgamaḥ /
kiṃ nāste tatra dehe'ntarnijacitkalpanātmikā

sākāro gaganātmāstu nirākāraṃ svapnastu vā /
āste bahirathāntaśca bhinne bāhyāntare bahiḥ

ātmārāmaḥ kāṣṭhamaunī na jaḍo'pi dṛṣajjaḍaḥ /
ahaṃtvamityādimayo virāḍātmani tiṣṭati

āveṣṭitojjhitalatātṛṇadārupuṃva-
ducchabdamamburayavacca viropitāṅgaḥ /
nānāvidhe'pi viharannapi kāryajāle
tajjñaḥ śilājaṭharaśāntamanaska eva

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe u० pāṣā० virāḍātmavarṇanaṃ nāma catuḥsaptatitamaḥ sargaḥ