Yoga Vasistha · Verses 6.68-2
aṣṭaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ
śrīvasiṣṭha uvāca /
suṣuptamaunavānbhūtvā tyaktvā cittavilāsitām /
kalanāmalanirmuktastiṣṭhāvaṣṭabdhatatpadaḥ
śrīrāma uvāca /
vāṃgmaunamakṣamaunaṃ ca kāṣṭhamaunaṃ ca vedmyaham /
suṣuptamaunaṃ mauneśa brahmanbrūhi kimucyate
śrīvasiṣṭha uvāca /
dvividhaḥ procyate rāma munirmunivarairiha /
ekaḥ kāṣṭhatapasvī syājjīvanmuktastathetaraḥ
abhāvitāyāṃ śuṣkāyāṃ kriyāyāṃ baddhaniścayaḥ /
haṭhājjitendriyagrāmo muniḥ syātkāṣṭhatāpasaḥ
yathābhūtamidaṃ buddhvā bhāvitātmātmani sthitaḥ /
lokopamopi tṛpto'ntaryaḥ sa muktamuniḥ smṛtaḥ
etayoryo bhavedbhāvaḥ śāntayormunināthayoḥ /
cittaniścayarūpātmā maunaśabdena sa smṛtaḥ
catuṣprakāramāhustaṃ maunaṃ maunavido janāḥ /
vāṃgmaunamakṣamaunaṃ ca kāṣṭhaṃ sauṣuptameva ca
vāṃgmaunaṃ vacasāṃ rodho balādindriyanigrahaḥ /
akṣamaunaṃ parityāgaśceṣṭānāṃ kāṣṭhasaṃjñakam
manomaunaṃ pañcamaṃ ca tanmṛtau kāṣṭhatāpase /
bhāve suṣuptamaunākhyaṃ jīvanmukto'nujīvati
triṣu maunaviśeṣeṣu viṣayaḥ kāṣṭhatāpasaḥ /
suṣuptamaunāvasthāyāṃ sā turyā saiva muktadhīḥ
vāṃgmaunaṃ maunamityetatsiddhaṃ tacca manaḥ kila /
malinaṃ jīvabandhāya tatrasthaḥ kāṣṭhatāpasaḥ
asmatsaṃsmaraṇaṃ vāpi dṛśyaṃ vāṅmayamaspṛśan /
apaśyanneva paśyan hi kāṣṭhamaunī tu tiṣṭhati
prasphuraccittakalanametanmaunatrayaṃ smṛtam /
bhavanti mauninastatra na tajjñāstatsthalīlayā
nātropādeyatājñānametanmaunatraye kila /
līlayā kathitaṃ tena tajjñāḥ kupyantu vā na vā
idaṃ suṣuptamaunaṃ tu jīvanmuktamitisthitam /
apunarjanmano jantoḥ śrṛṇu śravaṇabhūṣaṇam
nātra saṃyamyate prāṇastrividho nāpi yojyate /
nollasyante na glāyante samastendriyasaṃvidaḥ
nānātākalaneyaṃ ca na valgati na śāmyati /
ceto na ceto nāceto na sannāsanna cetarat
avibhāgamanabhyāsaṃ yadanādyantamāsthitam /
dhyāyato'dhyāyataścaitatsauṣuptaṃ maunamucyate
yathābhūtamidaṃ buddhvā jagannānātvavibhramam /
yathāsthitamasaṃdehaṃ sauṣuptaṃ maunameva tat
anekasaṃvidrūpātma śivenaivedamātatam /
ityāsthitamanantaṃ yatsauṣuptaṃ maunamucyate
ākāśaṃ naiva cākāśaṃ sarvamasti ca nāsti ca /
iti cittaṃ samaṃ śāntaṃ yattanmaunaṃ suṣuptavat
sarvaśūnyaṃ nirālambaṃ śāntivijñaptimātrakam /
na sannāsaditi yasyāmāsitaṃ maunamuttamam
bhāvābhāvādaśādeśaviśeṣairvitathotthitaiḥ /
saṃvido yadanābhāsastanmaunaṃ paramaṃ viduḥ
atyantamasataivāntaścetasā'vṛttirūghiṇā /
yadanāvartanaṃ saṃvidvṛttestanmaunamakṣayam
nāhamasmi na cānyo'sti na mano na ca mānasam /
iti saṃvidasaṃvittiravicchinnātimaunitā
ahamasmi jagatyasminsvasti śabdārthamātrakam /
sattāsāmānyameveti sauṣuptaṃ maunamucyate
yasmātsaṃvidameva syātsvānyādikalanā kutaḥ /
anantameva sauṣuptaṃ sarvaṃ maunamatastatam
suṣuptamaunamevedamanantatvātprabodhavat /
turyamevāmalaṃ viddhi turyātītamathāpi ca
sauṣuptaikasamādhānastathā turyasamādhikaḥ /
turyātītasamādhirvā jāgratyapi bhavanti vai
turyasya eva sakalāmalaśāntivṛtti-
rjāgratyapi vyavaharannipuṇaṃ samantāt /
nityaṃ sadeha uta vāpi videha eva
brahmannabhobhavata eva kilāsti sādho
oṃmityudastabhavavāsanamekamāssva
na tvaṃ na cāhamapi nānyadihāsti satyam /
sarvaṃ ca vidyata itīha kilāntarābhaṃ
jñastiṣṭha cidgaganakośakalaikaniṣṭhaḥ
ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū० mahāmaunayatnopadeśo nāmāṣṭaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0