Yoga Vasistha · Chapter 6.68
aṣṭaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ
vidyādharyuvāca /
tataḥ prācīnamabhyāsaṃ bodhadhāraṇayāmale /
kurvaḥ prakaṭatāṃ tena jagadeṣyati śailagam
śrīvasiṣṭha uvāca /
yuktiyukte tayetyukte vidyādharyā dharorasi /
baddhapadmāsano'thāhaṃ samādhābudito'bhavam
sarvārthabhāvanātyāge cinmātraikāntabhāvitaḥ /
atyajaṃ tamahaṃ pūrvakathārthakalanāmalam
atha cidvyomatāṃ prāptaḥ parāṃ dṛṣṭimahaṃ gataḥ /
śaratsamayasaṃprāptau vyoma nirmalatāmiva /
tataḥ satyāvadhānaikaghanābhyāsena dehake /
mamādhibhautikabhrāntirnūnamastamupāgatā /
udayāstamayonmuktā satatodayamayyapi /
mahācidvyomatāsvacchā proditeva tadābhavat
atha paśyāmyahaṃ yāvatsvasyaivāmalatejasā /
vastutastu na cākāśaṃ nopalaḥ parameva tat /
paramārthaghanaṃ svacchaṃ tattathā bhāti tādṛśam /
tathābhāvanayā hyātmā madīyo dṛṣṭavāṃstathā
yathā svapne sumahatī dṛṣṭā gehagatā śilā /
vyomaiva kevalaṃ tadvatsuśuddhaṃ cinnabhaḥśilā
svayaṃ svapnānvito'nyasya svapnapuṃstvaṃ gato naraḥ /
svapne'jñānaprabuddhasya yādṛktādṛksvarūpataḥ
svapnasthānāṃ śiraśchinnaṃ yeṣāṃ te saṃsṛtau sthitāḥ /
kālena jñānalābhena vinā kurvantu kiṃ kila
yodhaḥ kālena bhavati mahāmohavatāmapi /
yasmānna kiṃcanāpyasti brahmatattvādṛte'kṣayam
atastacciddhanaṃ svacchaṃ brahmākāśaṃ śilākṛti /
dṛṣṭaṃ mayā tathā tatra na tu pṛthvyādi satkvacit
bhūtānāmādisarge yacchuddhaṃ yatpāramārthikam /
vapustadeva hyeteṣāṃ dhyānalabhyamavasthitam
brāhmaṃ vapurhi bhūtānāmātmīyaṃ yatpurātanam /
tadevādya manorājyaṃ saṃkalpa iti kathyate
sattātivāhiko dehastatparaṃ paramārthataḥ /
pratyakṣaṃ paramaṃ yattattadādyaṃ kacanaṃ citaḥ
udyatprathamamadhyakṣaṃ jīvasya prathamaṃ vapuḥ /
manaḥ pratyakṣamityuktaṃ tattenādyaiva durdhiyā
yogipratyakṣamityuktaṃ manaḥpratyakṣamityapi /
tatsvameva cito rūpaṃ gatamevānyatāṃ mudhā
idamadyatanaṃ nāma pratyakṣamasadutthitam /
asatpratyakṣameveti viddhi pratyakṣamaṅga tat
aho nu citrā māyeyaṃ prākpratyakṣe parokṣatā /
nirṇītāsmiṃstvanadhyakṣe pratyakṣakalanāgatā
ātivāhikadehatvaṃ pratyakṣaṃ prathamoditam /
satyaṃ sarvagataṃ viddhi māyaiva tvādhibhautikam ०
anubhūtāpi nāstyeva hemnaḥ kaṭakatā yathā /
tathātivāhikasyādhibhautikatvaṃ na vidyate
bhramamabhramatāṃ yātamabhramaṃ bhramatāṃ gatam /
vetti jīvo vicāreṇa vināho nu vimūḍhatā
ādhibhautikadeho'yaṃ vicāreṇa na labhyate /
ātivāhikadehastu kila lokadvaye'kṣayaḥ
ādhibhautikacidrūḍhā hyātivāhikadehake /
marau marīcikāsveva yathā mithyaiva vāridhīḥ
jātādhibhautikī saṃvidātivāhikacitkrame /
dehadṛṣṭivaśātprauḍhā sthāṇau puruṣadhīriva
śuktau rajatatā tāpe jalatendau yathā dvitā /
ādhibhautikatā tadvanmāyayaivātivāhike
yadasattatkṛtaṃ satyaṃ yatsatyaṃ tadasatkatam /
aho nu mohamāhātmyaṃ jīvasyāsyāvicārajam
yogipratyakṣamevāsti kiṃcidasti tu mānasam /
yasmāllokadvayācārastābhyāmeva prasidhyati
ādyaṃ pratyakṣamutsṛjya yaḥ satye'sminkṛtasthitiḥ /
pratyakṣe mṛgatṛṣṇāmbu pītvā sa sukhamāsthitaḥ
yatsukhaṃ duḥkhamevāhuḥ kṣaṇanāśānubhūtibhiḥ /
akṛtrimamanādyantaṃ yatsukhaṃ tatsukhaṃ viduḥ
pratyakṣeṇaivamadhyakṣaṃ pratyakṣaṃ pravicāryatām /
yadādyaṃ tatsadadhyakṣaṃ tatpratyakṣeṇa dṛśyatām
lokatrayānubhavadaṃ tyaktvā pratyakṣamaihikam /
māyātmakaṃ yo gṛhṇāti nāsti mūḍhatamastataḥ
ātivāhikamevaiṣāṃ bhūtānāṃ vidyate vapuḥ /
atrādhibhautikavyāptirasatyaiva piśācikā
ajātasaṃkalpamayaṃ pratyakṣaṃ satkathaṃ bhavet /
svayameva na yatsatyaṃ tatsyātkāryakaraṃ katham
yatra pratyakṣamevāsadanyatkiṃ tatra sadbhavet /
kva tatsatyaṃ bhavedvastu yadasiddhena sādhyate
pratyakṣa eva bhāvatve naṣṭe kvevānumādayaḥ/
uhyante vāraṇā yatra tatrorṇāyuṣu kā kathā
ataḥ pramāṇasaṃsiddhaṃ dṛśyaṃ nāstyeva kutracit /
ananyadidamastīva tattadbrahmaghanaṃ ghanam
svapne draṣṭuḥ khamevādrirgṛhe nānyasya vai yathā /
tathā tadbhāvanavatorāvayoḥ sā śilaiva cit
ayaṃ śaila idaṃ vyoma jagadetadidaṃ tvaham /
iti cinmaya ātmāntaḥ khaṃ camatkurute svayam
paśyatyetatprabuddhātmā nāprabuddhaḥ kadācana /
śrotuḥ kathārthasaṃvittirnāśroturbhavati kvacit
aprabuddhamiti bhrāntireveyaṃ satyatāṃ gatā /
kṣībasya susthirā eva nṛtyanti taruparvatāḥ
sarvatrāpratihatamekarūpabodhaṃ
pratyakṣaṃ śivamanubudhya citsvarūpam /
pratyakṣāntaramiha pelavaṃ śrayante
ye mūḍhāstṛṇatanubhiḥ śaṭhairalaṃ taiḥ
ityārṣe śrīkasiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de०mo० ni०u०pā० pramāṇāpratisiddhyā dṛśyānupapattivarṇanaṃ nāmāṣṭaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ
Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0