Yoga Vasistha · Verses 6.67-2

saptaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ

daśaratha uvāca /
munināyaka taṃ bhikṣuṃ gatvā saṃbodhayantvamī /
narā matprahitāḥ śīghraṃ cānayantu kuṭīgatam

śrīvasiṣṭha uvāca /
rājaṃstasya mahābhikṣoḥ sa dehaḥ prāṇavarjitaḥ /
kledo vaivarṇyamāyāto nāsau jīvitabhājanam

tasya bhikṣostu jīvo'sau bhūtvā padmajasārasaḥ /
jīvanmuktaḥ sthito bhūyo nāsau saṃsṛtibhājanam

tadgṛhe māsaparyante balānniṣkāsitārgalāḥ /
antarāle tu tiṣṭhanti bhṛtyā bhikṣudidṛkṣavaḥ

tato naṣṭāṅgasaṃdhānaṃ kāyaṃ niṣkālyate jale /
tyakṣyantyanyaṃ kariṣyanti bhikṣumakṣuṇṇamānasam

anenaivaṃ sadehena bhikṣurmukto vyavasthitaḥ /
kathaṃ prabodhyate naṣṭaṃ tadvihāre śarīrakam

eṣā guṇamayī māyā durbodhena duratyayā /
nityaṃ satyāvabodhena sukhenaivātivāhyate

asatyeva kṛtārambhā hemnaḥ kaṭakatā yathā /
pratibhāsaviparyāsamātrakāraṇakodayā

paramātmani vāceyamitthaṃ māyānumīyate /
taraṅgālīva payasi prekṣāmātravināśinī

jño hi dṛśyatayā dīrghasvapnātsvapnāntaraṃ vrajet /
evaṃ jīvatvamāyāti vivekātsarvamātmadṛk

yo yasya pratibhāsaḥ syādātmaiva sa svabodhataḥ /
sa evodeti saṃsāraḥ karañjavanagulmadṛk

pratyekaṃ bhūtamuditaṃ kṛtaṃ saṃsāramaṇḍalam /
bhikṣoḥ svapnāntara iva parāṃ bhaṅgimivāmbhasaḥ

prastutaḥ padmajādeva jagatsvapno yathoditaḥ /
tathaivāsvacchacittottho rūḍhaḥ sarvajanaṃ prati

pitāmahavadābhāti sargaḥ svapnavilāsavat /
pratyekamuditastena brahmāṇḍānīva koṭiśaḥ

sphuranyathā tathā vāsmiñjīvaḥ paśyati vibhramam /
hṛdaye'yaṃ samarthaṃ ca svapnavaddīrghamāntaram

citsattāmātramāsādya pratīticyutamātrataḥ /
jarāmaraṇaduḥkhānāṃ kvacidbhājanatāṃ gataḥ

pātālaṃ brahmalokaṃ vā cittatsukṛtaśālinī /
cittāṃśaspandamātreṇa kṛtvā kṛtveva saṃsthitā

citspandarūpiṇī jīvanāmarūpaṃ gatātmani /
anyatra ca viluṭhati gatvā saṃbhramahāriṇī

citteti paramātmā na paramātmā na vā na kim /
jīvadehādināmno'sya pratibimbādivārhatā

brahmaṇyeva paraṃ brahma jagadṛṣṭyaiva saṃsthitam /
śuddhākāśamivākāśe jale jalamivāmalam

loko brahmaṇa evāyaṃ jagadrūpeṣu tiṣṭhati /
bibhetyanyatayā bodhātpratibimbādivārbhakaḥ

spande'spandīkṛte ceha svataḥ saṃjñā vilīyate /
sāpyalaṃ pariṇāmena līyate'gnau ghṛtaṃ yathā

citspanda eva citspande sarvātmani vijṛmbhitaḥ /
spandāspandau jṛmbhaṇādi kalpitaṃ nātra vāstavam

na spando'stīha nāspando naikatā vāpi na dvitā /
śuddhaṃ cinmātrasarvasvaṃ yathaivāsti tathā sthitam

sāreṇa tu vicāreṇa sarvaśabdārthayoḥ same /
cinmātrameva jñāteyaṃ nāstītyapi na vidyate

bhedavedanayodeti bhedaḥ prakṛtilāñchanam /
abhedabodhādakhile galite śiṣyate param

nānātaivāsya bodhena sa bodhastvanavekṣaṇāt /
pṛcchakaṃ caivamastyeva tasmānniḥśaṅkatā parā

tataḥ svapno na jāgartirna suṣuptirna turyatā /
na bandhosti na mokṣosti nānyathākalpanātmakam

śāntirekā jagannāmnī śāntirevamavasthitā /
abodho'satya evātaḥ kva draṣṭṛdṛśyadarśanam

spando'pyaspanda eva syānniḥsaṃkalpatayā ca te /
na spandāspandayorbhinnā saṃkalparahitaiva cit

dvaitaikyavikalā rūpasaṃkalpaścidabhāvanāt /
sa ca bhāvanamātreṇa gato brahmaiva śiṣyate/

ciccandrabimbe saṃkalpakalaṅkaḥ sphuratīva yaḥ /
nāsau kalaṅkastadviddhi ciddhanasya ghanaṃ vapuḥ

ciddhanasya na sannāsansthīyatāṃ yattate pade /
ityadoṣamahābodhasārasaṃgrahaṇaṃ kṛtam

ciccandrabimbāsaṃkalpakalaṅkāmṛtavigrahaḥ /
tvayā bhavyena saṃspṛṣṭo bhāvābhāvakṣayātmanā

bhāvābhāvādikalanāṃ nītvā cinmayatāṃ citaḥ /
samollāsavilāsāntaḥ samāśvasa yathāsukham

spandāspandau kalpanākalpanā vā
cittāmnāyo viddhi nāmābdhināmnā /
sarvākārā nirvṛtiḥ śāntisattā
pūrṇāpūrṇe hyekamevāsthiteti

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० nirvāṇaprakaraṇe pū० brahmaikyapratipādanaṃ nāma saptaṣaṣṭitamaḥ sargaḥ