યોગવાસિષ્ઠ · શ્લોક 6.67-2

સપ્તષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ

દશરથ ઉવાચ ।
મુનિનાયક તં ભિક્ષું ગત્વા સંબોધયન્ત્વમી ।
નરા મત્પ્રહિતાઃ શીઘ્રં ચાનયન્તુ કુટીગતમ્

શ્રીવસિષ્ઠ ઉવાચ ।
રાજંસ્તસ્ય મહાભિક્ષોઃ સ દેહઃ પ્રાણવર્જિતઃ ।
ક્લેદો વૈવર્ણ્યમાયાતો નાસૌ જીવિતભાજનમ્

તસ્ય ભિક્ષોસ્તુ જીવોઽસૌ ભૂત્વા પદ્મજસારસઃ ।
જીવન્મુક્તઃ સ્થિતો ભૂયો નાસૌ સંસૃતિભાજનમ્

તદ્ગૃહે માસપર્યન્તે બલાન્નિષ્કાસિતાર્ગલાઃ ।
અન્તરાલે તુ તિષ્ઠન્તિ ભૃત્યા ભિક્ષુદિદૃક્ષવઃ

તતો નષ્ટાઙ્ગસંધાનં કાયં નિષ્કાલ્યતે જલે ।
ત્યક્ષ્યન્ત્યન્યં કરિષ્યન્તિ ભિક્ષુમક્ષુણ્ણમાનસમ્

અનેનૈવં સદેહેન ભિક્ષુર્મુક્તો વ્યવસ્થિતઃ ।
કથં પ્રબોધ્યતે નષ્ટં તદ્વિહારે શરીરકમ્

એષા ગુણમયી માયા દુર્બોધેન દુરત્યયા ।
નિત્યં સત્યાવબોધેન સુખેનૈવાતિવાહ્યતે

અસત્યેવ કૃતારમ્ભા હેમ્નઃ કટકતા યથા ।
પ્રતિભાસવિપર્યાસમાત્રકારણકોદયા

પરમાત્મનિ વાચેયમિત્થં માયાનુમીયતે ।
તરઙ્ગાલીવ પયસિ પ્રેક્ષામાત્રવિનાશિની

જ્ઞો હિ દૃશ્યતયા દીર્ઘસ્વપ્નાત્સ્વપ્નાન્તરં વ્રજેત્ ।
એવં જીવત્વમાયાતિ વિવેકાત્સર્વમાત્મદૃક્

યો યસ્ય પ્રતિભાસઃ સ્યાદાત્મૈવ સ સ્વબોધતઃ ।
સ એવોદેતિ સંસારઃ કરઞ્જવનગુલ્મદૃક્

પ્રત્યેકં ભૂતમુદિતં કૃતં સંસારમણ્ડલમ્ ।
ભિક્ષોઃ સ્વપ્નાન્તર ઇવ પરાં ભઙ્ગિમિવામ્ભસઃ

પ્રસ્તુતઃ પદ્મજાદેવ જગત્સ્વપ્નો યથોદિતઃ ।
તથૈવાસ્વચ્છચિત્તોત્થો રૂઢઃ સર્વજનં પ્રતિ

પિતામહવદાભાતિ સર્ગઃ સ્વપ્નવિલાસવત્ ।
પ્રત્યેકમુદિતસ્તેન બ્રહ્માણ્ડાનીવ કોટિશઃ

સ્ફુરન્યથા તથા વાસ્મિઞ્જીવઃ પશ્યતિ વિભ્રમમ્ ।
હૃદયેઽયં સમર્થં ચ સ્વપ્નવદ્દીર્ઘમાન્તરમ્

ચિત્સત્તામાત્રમાસાદ્ય પ્રતીતિચ્યુતમાત્રતઃ ।
જરામરણદુઃખાનાં ક્વચિદ્ભાજનતાં ગતઃ

પાતાલં બ્રહ્મલોકં વા ચિત્તત્સુકૃતશાલિની ।
ચિત્તાંશસ્પન્દમાત્રેણ કૃત્વા કૃત્વેવ સંસ્થિતા

ચિત્સ્પન્દરૂપિણી જીવનામરૂપં ગતાત્મનિ ।
અન્યત્ર ચ વિલુઠતિ ગત્વા સંભ્રમહારિણી

ચિત્તેતિ પરમાત્મા ન પરમાત્મા ન વા ન કિમ્ ।
જીવદેહાદિનામ્નોઽસ્ય પ્રતિબિમ્બાદિવાર્હતા

બ્રહ્મણ્યેવ પરં બ્રહ્મ જગદૃષ્ટ્યૈવ સંસ્થિતમ્ ।
શુદ્ધાકાશમિવાકાશે જલે જલમિવામલમ્

લોકો બ્રહ્મણ એવાયં જગદ્રૂપેષુ તિષ્ઠતિ ।
બિભેત્યન્યતયા બોધાત્પ્રતિબિમ્બાદિવાર્ભકઃ

સ્પન્દેઽસ્પન્દીકૃતે ચેહ સ્વતઃ સંજ્ઞા વિલીયતે ।
સાપ્યલં પરિણામેન લીયતેઽગ્નૌ ઘૃતં યથા

ચિત્સ્પન્દ એવ ચિત્સ્પન્દે સર્વાત્મનિ વિજૃમ્ભિતઃ ।
સ્પન્દાસ્પન્દૌ જૃમ્ભણાદિ કલ્પિતં નાત્ર વાસ્તવમ્

ન સ્પન્દોઽસ્તીહ નાસ્પન્દો નૈકતા વાપિ ન દ્વિતા ।
શુદ્ધં ચિન્માત્રસર્વસ્વં યથૈવાસ્તિ તથા સ્થિતમ્

સારેણ તુ વિચારેણ સર્વશબ્દાર્થયોઃ સમે ।
ચિન્માત્રમેવ જ્ઞાતેયં નાસ્તીત્યપિ ન વિદ્યતે

ભેદવેદનયોદેતિ ભેદઃ પ્રકૃતિલાઞ્છનમ્ ।
અભેદબોધાદખિલે ગલિતે શિષ્યતે પરમ્

નાનાતૈવાસ્ય બોધેન સ બોધસ્ત્વનવેક્ષણાત્ ।
પૃચ્છકં ચૈવમસ્ત્યેવ તસ્માન્નિઃશઙ્કતા પરા

તતઃ સ્વપ્નો ન જાગર્તિર્ન સુષુપ્તિર્ન તુર્યતા ।
ન બન્ધોસ્તિ ન મોક્ષોસ્તિ નાન્યથાકલ્પનાત્મકમ્

શાન્તિરેકા જગન્નામ્ની શાન્તિરેવમવસ્થિતા ।
અબોધોઽસત્ય એવાતઃ ક્વ દ્રષ્ટૃદૃશ્યદર્શનમ્

સ્પન્દોઽપ્યસ્પન્દ એવ સ્યાન્નિઃસંકલ્પતયા ચ તે ।
ન સ્પન્દાસ્પન્દયોર્ભિન્ના સંકલ્પરહિતૈવ ચિત્

દ્વૈતૈક્યવિકલા રૂપસંકલ્પશ્ચિદભાવનાત્ ।
સ ચ ભાવનમાત્રેણ ગતો બ્રહ્મૈવ શિષ્યતે।

ચિચ્ચન્દ્રબિમ્બે સંકલ્પકલઙ્કઃ સ્ફુરતીવ યઃ ।
નાસૌ કલઙ્કસ્તદ્વિદ્ધિ ચિદ્ધનસ્ય ઘનં વપુઃ

ચિદ્ધનસ્ય ન સન્નાસન્સ્થીયતાં યત્તતે પદે ।
ઇત્યદોષમહાબોધસારસંગ્રહણં કૃતમ્

ચિચ્ચન્દ્રબિમ્બાસંકલ્પકલઙ્કામૃતવિગ્રહઃ ।
ત્વયા ભવ્યેન સંસ્પૃષ્ટો ભાવાભાવક્ષયાત્મના

ભાવાભાવાદિકલનાં નીત્વા ચિન્મયતાં ચિતઃ ।
સમોલ્લાસવિલાસાન્તઃ સમાશ્વસ યથાસુખમ્

સ્પન્દાસ્પન્દૌ કલ્પનાકલ્પના વા
ચિત્તામ્નાયો વિદ્ધિ નામાબ્ધિનામ્ના ।
સર્વાકારા નિર્વૃતિઃ શાન્તિસત્તા
પૂર્ણાપૂર્ણે હ્યેકમેવાસ્થિતેતિ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દે૦ મો૦ નિર્વાણપ્રકરણે પૂ૦ બ્રહ્મૈક્યપ્રતિપાદનં નામ સપ્તષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ