Yoga Vasistha · Chapter 6.64

catuḥṣaṣṭitamaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
tatastatkuvalollāsimālatīmālyalocanā /
lalanā lalitālokya līlayā''lapitā mayā

kā tvaṃ kamalagarbhābhe kimarthaṃ māmupāgatā /
kasyāsi kiṃ prārthayase kva gatāsi kimāspadā

vidyādharyuvāca /
mune śṛṇu yathāvattvamātmodantaṃ vadāmyaham /
praṣṭumarhasi visrabdhamārtāṃ karuṇayārthinīm

paramākāśakośasya kasmiṃścitkoṇakoṭare /
yuṣmākaṃ saṃsthitaṃ kiṃcididaṃ tāvajjagadgṛham

pātālabhūtalasvargā ihāpavarakāstrayaḥ /
kalpanaikā kumāryatra kṛtā dhātṛtvamāyayā

tatra dvīpaiḥ samudraiśca valitaṃ valayairiva /
pāṭalotthaṃ jagallakṣmyāḥ prakoṣṭhamiva bhūtalam

ante dvīpasamudrāṇāṃ sarvadikkamavasthitā /
yojanānāṃ sahastrāṇi daśa hemamayī mahī /

svayaṃprakāśasaṃkalpaphaladāmbaranirmalā /
cintāmaṇimayī svacchā svacchāyājitaviṣṭapā

sāpsaromarasiddhānāṃ līlāviharaṇāvaniḥ /
saṃkalpamātrasaṃpannasarvasaṃbhogasundarī /

ante tasyā bhuvaḥ śailo lokāloko'sti viśrutaḥ /
bhūpīṭhasya prakoṣṭhasya valayāvalanāṃ dadhat /

kvacinnityaṃ tamovyāpto mūḍhabuddherivāśayaḥ /
kvacinnityaṃ prakāśātmā manaḥ sattvavatāmiva

kvacidāhlādajanakaḥ sādhūnāmiva saṃgamaḥ /
kvacidudvegajanako mūrkhairiva samāgamaḥ

kvacitprakaṭasarvārtho mano matimatāmiva /
kvacidatyantagahano mūrkhaśrotriyacittavat

kvacidaprāptasomāṃśuḥ kvacidaprāptasūryabhāḥ /
kvacillokamayastena kvacidāśūnyadiktaṭaḥ

kvaciddevapuravyāptaḥ kvaciddaityapurānvitaḥ /
kvacitpātālagahanaḥ kvacicchṛṅgordhvakandharaḥ

kvacicchvabhrabhramadgṛdhraḥ kvacitsānumanoharaḥ /
kvacicchṛṅgaśikhākrāntavairiñcanagarāntaraḥ

kvacicchūnyamahāraṇyavahatkalpāntamārutaḥ /
kvacitpuṣpavanodyānagāyadvidyādharīgaṇaḥ

kvacitpātālagambhīraguhākumbhāṇḍabhīṣaṇaḥ /
kvacinnandanasodaryamunyāśramamanoramaḥ

kvacidakṣayamattābhraḥ kvaciddurlabhavāridaḥ /
kvacidgarbhaguhāśvabhragahanopāntamaṇḍalaḥ

kvacitkṣubdhajanākṣepasamutsāditabhūtabhūḥ /
kvacidvāstavyajanatāsaujanyajitaviṣṭapaḥ

kvacinnityaṃ vahadvātājātasthāvarajaṅgamaḥ /
kvacitsarvakṣayonmuktasthirasthāvarajaṅgamaḥ

kvacinmahāmarumarunmuktabhāṃkārabhīṣaṇaḥ /
kvacitkaṇatkamalinīmattasārasabhūṣaṇaḥ

kvacitsalilakallolajaladollāsaghargharaḥ /
kvacinmattāpsarodolāvilāsajanitasmaraḥ

kvacitpiśācakumbhāṇḍaveṣṭitāceṣṭadiktaṭaḥ /
kvacidvidyādharīsiddhanṛtyagītasarittaṭaḥ

kvacidudvarṣadambhodasaridbāhuluṭhattaṭaḥ /
kvacitsatatagānītanītanānābhrasatpaṭaḥ

kvacitkamalinīkośavaktrasthādhyānamaṇḍalaḥ /
kvacitsvargāṅganāsiddhasundarīdantamaṇḍanaḥ

kvacittapaddinakarajanatācārasundaraḥ /
kvacinnaiśatamogehanṛtyanmattaniśācaraḥ

kvacidutpatadutpātatayā naśyajjanāvaniḥ /
kvacitsaurājyasaṃpattyā prodbhavatpuramaṇḍalaḥ

kvacidatyantaniḥśūnyaḥ kvacijjanapadāvṛtaḥ /
kvacicchvabhrāntagambhīraḥ kvacitpātālabhīṣaṇaḥ

kvacidbṛhatkalpataruḥ kvacinnirjalajaṅgamaḥ /
kvacinmahākarikulaḥ kvacinmattaharivrajaḥ

kvacinnirbhūtamudyātaḥ kvacidunmattarākṣasaḥ /
kvacitkarañjagahanaḥ kvacittālamahāvanaḥ

kvacidvyomopamasarāḥ kvaciddīrghamarusthalaḥ /
kvacinnityabhramatpāṃsuḥ kvacitsarvartukānanaḥ

śikhareṣu śilāstasya sāmānyācalasaṃnibhāḥ /
santi susthitakalpābhrā ratnamayyo'mbarāmalāḥ

kṣīrodakārkagaurīṇāṃ vanaskandhaukasāmiva /
viśrāmyantyaniśaṃ yāsu harayo hariyonayaḥ

tāsāmuttaradigbhāge pūrvaśṛṅgaśilodare /
nivasāmyahamakṣīṇavajrasārasamatvaci

vidhinā tatra baddhāsmi vasāmyupalayantrake /
atrāsaṃkhyā mune yātā manye yugagaṇā mama

na kevalamahaṃ baddhā yāvadbhartāpi tatra me /
baddhaḥ sāyaṃtane padmakuṅmale ṣaṭpado yathā

tena sārdhaṃ mayā bhartrā śilākoṭarasaṃkaṭe /
anubhūtāściraṃ kālamatra varṣagaṇā gatāḥ

adyāpyātmaikadoṣeṇa na hi mokṣaṃ labhāvahe /
ciraṃ tatraiva tiṣṭhāvastathaivābaddhabhāvanau

pāṣāṇasaṃkaṭe tasminbaddhāvāvāṃ na kevalam /
baddho yāvadaśeṣeṇa parivāro'pi tatra nau

purāṇapuruṣo baddho dvijastatrāsti me patiḥ /
ekasthānānna calati jīvanyugaśatānyasau

ābālyādbrahmacārī ca śrotriyaḥ pāṭhako'lasaḥ /
ekānta eka evāste'jihmavṛttiracāpalaḥ

ahaṃ vyasaninī bhāryā tasya vedavidāṃ vara /
na nimeṣaṃ samarthāsmi taṃ vinā dehadhāraṇe

śṛṇu tena kathaṃ brahmanbhāryāhaṃ samupārjitā /
kathaṃ vṛddhimayaṃ yātaḥ sneho'smākamakṛtrimaḥ

tena jātena madbhartrā bālenaiva satā purā /
kiṃcijjñena sataikena tiṣṭhatātmālaye'male

śrotriyatvānurūpeṇa jāyā me janmaśālinī /
kutaḥ saṃbhavatītyeva nirṇīya ciracintayā

svayamevānavadyāṅgī tena tāmarasekṣaṇa /
utpāditāsmi nāthena jyotsneva śaśinā'malā

manasā mānasībhāryā mandarottamasundarī /
tato vṛddhiṃ prayātāsmi vasanta iva mañjarī

sahajāmbarasaṃchannā bhūtānāṃ cittahāriṇī /
pūrṇendubimbavadanā dyaurivāmalatārakā

korakoccastanabharā samagrarasaśālinī /
latāvaravaneneva karapallavaśālinī

sarvasya jantujātasya nityaṃ hṛdayahāriṇī /
hariṇītāranayanā madanonmādadāyinī

līlāvilāsaikaratā helāvalitalocanā /
geyavādyapriyā nityaṃ na ca tṛptānurāgiṇī

saubhāgyabhogaparamā lakṣmyalakṣmyoḥ priyā sakhī /
ananyā mohajālānāmakhinnā saṃpadāpadoḥ

na kevalamahaṃ gehaṃ dhārayāmi dvijanmanaḥ /
yāvattrailokyasadanamidamaṅga bibharmyaham

ahaṃ kulakarī bhāryā kalatrabharaṇakṣamā /
trailokyagṛhasaṃbhāradhāraṇaikabharodvahā

athāhaṃ taruṇī jātā samudbhinnonnatastanī /
latollaladguluccheva vilāsarasaśālinī

patirmā dīrghasūtratvācchrotriyatvāttaporataḥ /
kayāpyapekṣayādyāpi na vivāhitavānimām

tena yauvanasaṃpannavilāsarasaśālinī /
taṃ vinā vyasanenāhaṃ dahye'gnāviva padminī

śītānilavilolāsu nalinīṣu nirantaram /
aṅgadāhamavāpnomi pūtāṅgārasthalīṣviva

udyānāvanayaḥ sarvāḥ pūrṇāḥ kusumavarṣaṇaiḥ /
saṃpannāstaptasikatāḥ śūnyā me marubhūmayaḥ

jalakallolakahlārakamalotkarakomalāḥ /
sarasyaḥ sārasārāvasarasā mama nīrasāḥ

ahaṃ puṣkaramandārakumudotkaramālitā /
bhṛśaṃ dāhamavāpnomi kaṇṭakeṣviva dolitā

kumudotpalakahlārakadalītalpapālayaḥ /
madaṅgasaṅgamādgrīṣmamarmarā yāti bhasmatām

yatkāntamucitaṃ svādu vicitraṃ cittahāri ca /
tadālokya bhavāmyantarbāṣpapūrṇāyatekṣaṇā

vyasanānalasaṃtaptāḥ patanto bāṣpabindavaḥ /
chamacchamiti majjanti kamalotpalapaṅktiṣu

kadalīkandalīskandhadolāndolanalīlayā /
lālitodyānakhaṇḍeṣu mukhamācchādya rodimi

tuṣāranikarākīrṇaṃ kadalīdalamaṇḍapam /
paśyāmyūṣmāṇamujjhantaṃ khadirāṅgārabhīṣaṇam

nalinīnāladolāsu sārasīṃ sārasāśritām /
dīnānanā vilokyāntarnindāmi nijayauvanam

ramye rodimi madhyasthe padārthe yāmi saumyatām /
hṛṣyāmyaśobhane dīnā na jāne kimahaṃ sthitā

dṛṣṭāni kundamandārakumudāni himāni ca /
mayā kāmāgnidagdhānāṃ bhasmānīva diśaṃ prati

ānīlapallavamṛṇālalatotpalānāṃ
kahlārakundakadalīdalamālatīnām /
śayyā mamāṅgacalanena viśoṣayantyā
vyarthaṃ gatāni navayauvanavāsarāṇi

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vā० de० mokṣo० nirvāṇaprakaraṇe u० pā० vidyādharīvyasanavarṇanaṃ nāma catuḥṣaṣṭitamaḥ sargaḥ