Language

ENहिગુ
Scripture Library

Yoga Vasistha · Verses 6.63-2

6.63-2.63

triṣaṣṭitamaḥ sargaḥ

6.63-2.1

śrīvasiṣṭha uvāca /
sa kadāciddadarśātha rudraṃ rudrapure khagaḥ /
vairiñcanalinīnālalīlālābhena līlayā

6.63-2.2

tatra buddhirabhūttasya rudro'hamiti niścitā /
pratibimbavadādarśe drāgityeva hi bimbitā

6.63-2.3

rudrabhūtavapustatra tanuṃ tatyāja tāmasau /
gandhaḥ pavanatāṃ gacchankusumastabakaṃ yathā

6.63-2.4

sa rudro rudrabhavane vijahāra yathecchayā /
taistaiḥ śivapurācārairgaṇakoṭigariṣṭhayā

6.63-2.5

rudrastvanuttamajñānavilāsaikatayā tayā /
svapnaśeṣaṃ ca vṛttāntamapaśyatprāktanaṃ dhiyā

6.63-2.6

nirāvaraṇavijñānavapuḥ sa bhagavāṃstadā /
uvāca svayamekānte svasvapnaśatavismitaḥ

6.63-2.7

aho tu citrā māyeyaṃ tatā viśvavimohinī /
asatyaivāpi sadrūpā marubhūmiṣu vārivat

6.63-2.8

iti prathamamājñātaṃ cidyo'haṃ cittatāṃ gataḥ /
sarvasaṃpannasarvajñagaganādivibhāvanāt

6.63-2.9

yadṛcchayā sthito jīvo bhūtatanmātrarañjitaḥ /
kasmiṃścidabhavatsarge bhikṣurakṣubhito'bhitaḥ

6.63-2.10

tenāvayavabandhena bahiḥ svairavihāriṇī /
līlā'vilulitākārā yadā ramyeti bhāvataḥ

6.63-2.11

sarvabhāvopamardena tadabhyāsavaśāttadā /
tāmeva so'nvabhūdbhikṣustyaktvānyaṃ mananodayam

6.63-2.12

camatkṛtiścetasi yā rūḍhā saiva vijṛmbhate /
vallī tyajati naidāghī pītamapyambu mādhavam

6.63-2.13

sa bhikṣurjīvaṭo bhūtvā janturjaraṭhavāsanaḥ /
teṣu deheṣu babhrāma randhreṣviva pipīlikā

6.63-2.14

ātmani dvijabhaktatvātso'paśyaddvijatāmatha /
bhāvābhāvaviparyāse balavāneva vardhate

6.63-2.1

sāmantatāmavāpāsau vipraḥ saṃtatacintitām /
sātatyena rasaḥ patiḥ phalatāmeti pādape

6.63-2.16

rājyārthaṃ dharmakāryāṇāṃ kartṛtvātso'bhavannṛpaḥ /
sakāmukatayā rājā surastrītvamavāpa ha

6.63-2.17

lolā locanalobhena sā mṛgī rasaśālinī /
babhūva vāsanāmohaścāho duḥkhāya jantuṣu

6.63-2.18

mṛgī sā bata cittasthā babhūva vipine latā /
avaśyaṃbhāvi lavanaṃ latikā'nubabhūva ha

6.63-2.19

antaḥsaṃjñācirābhyastaṃ bhramaratvamathātmani /
sā'paśyatsāvamardena tadā tadbhāvabhāvitā

6.63-2.20

savāraṇakhurakṣodamanubhūyātha bhāvitam /
bhūyobhūyaḥ prababhrāma mahāsaṃsṛtisaṃbhramān

6.63-2.21

saṃsāraśataparyante rudraḥ so'hamahaṃ sthitaḥ /
asminsaṃsārasaṃrambhe svamanomātrasaṃbhrame

6.63-2.22

evamatyantacitrāsu saṃsārāraṇyabhūmiṣu /
bahvīṣvahamatibhrāntastvaśūnyāsviva bhūriśaḥ

6.63-2.23

kasmiṃścidabhavaṃ sarge tvahaṃ jīvaṭanāmakaḥ /
kasmiṃścidbrāhmaṇaśreṣṭhaḥ kasmiṃścidvasudhādhipaḥ

6.63-2.24

haṃsaḥ padmavane bhūtvā vindhyakacche ca vāraṇaḥ /
hariṇo dehayantrādau daśāmahamimāṃ gataḥ

6.63-2.25

atra varṣasahasrāṇi caturyugaśatāni ca /
samatītānyanantāni dinartucaritāni ca

6.63-2.26

mama prathamameva prākcalitasya parātpadāt /
tattvajñānitayā rūḍho bhikṣutve yogyatākramaḥ

6.63-2.27

bhūyobhūyo'pyatikramya gataśca brahmahaṃsatām /
sa eva prāktano'bhyāsaḥ phalitaḥ saṃgamodayāt

6.63-2.28

dṛḍhābhyāso ya evāsya jīvasyodetyavighnataḥ /
so'tyantamarasenāpi tamevāśvanudhāvati

6.63-2.29

kākatālīyayogena kadācitsādhusaṃgamāt /
aśubho bhāvanābhyāso jīvasya vinivartate

6.63-2.30

saṃgatyadhigataṃ caiṣa kevalaṃ svodayaṃ prati /
prāktano vāsanābhyāso hāturudyamamīkṣate

6.63-2.31

yaccehābhyasyate'jasraṃ yacca dehāntare'pi ca /
jāgratsvapneṣvasadapi tatsadityanubhūyate

6.63-2.32

tattadarthakriyākāri duḥkhāya ca sukhāya ca /
udeti bhāvanaṃ tasmādbhāvanābhāvanaṃ jayaḥ

6.63-2.33

bhāvanaiva svamātmānaṃ deho'yamiti paśyati /
asattāmātravistāraṃ gulmakatvamivāṅkuraḥ

6.63-2.34

bhāvanā prekṣyamāṇaiṣā na kiṃcidiha śiṣyate /
na ca vidyata eveti tadbhrameṇālamastu naḥ

6.63-2.35

bhramasya jāgatasyāsya jātasyākāśavarṇavat /
asaṃvedanamātraikaṃ mārjanāyālamastu naḥ

6.63-2.36

asanmayīsvarūpaiṣā paraṃ sattaiva lālanī /
vartate cedvinodāya kiṃcitsā na kariṣyati

6.63-2.37

tattānsarvānsvasaṃsārānutthāyālokayāmyaham /
samyagālokadānena tebhya ekīkaromyaham

6.63-2.38

iti saṃcintya rudro'sau taṃ sargaṃ prajagāma ha /
yatra bhikṣurvihārasthaḥ suptaḥ śava iva sthitaḥ

6.63-2.39

bodhayitvātha taṃ bhikṣuṃ cetasā cetanena ca /
yojayāmāsa sasmāra bhikṣurapyātmano bhramam

6.63-2.40

rudramātmānamālokya jīvaṭādimayaṃ tathā /
bodhādavismayārho'pi sa bhikṣurvismayaṃ yayau

6.63-2.41

atha rudrastathā bhikṣurdvāvevotthāya jagmatuḥ /
kvāpi jīvaṭasaṃsāraṃ cidākāśaikakoṇagam

6.63-2.5

tatra tadbhavanaṃ gatvā taddvīpaṃ tacca maṇḍalam /
viṣayaṃ tatpuraṃ tacca taṃ ca pāṇāvasigraham

6.63-2.43

suptaṃ dadṛśaturnaṣṭasaṃjñaṃ jīvaṭakaṃ śavam /
sthāpayitvā vapurbhāvaṃ prabhāntaṃ bhavabhūmiṣu

6.63-2.44

taṃ prabodhya niyojyāśu cetasā cetanena ca /
ekarūpāstrirūpāste rudrajīvaṭabhikṣukāḥ

6.63-2.45

bodhavanto'pyabuddhābhā vismitā apyavismitāḥ /
babhustūṣṇīṃsthitāścitrakṛtākārā iva kṣaṇam

6.63-2.46

atha jagmuśca te sarve kvacidvyomani saṃsthitam /
viprasaṃsāramārabdhaṃ paribhūtasaghuṃghumam

6.63-2.47

te tatra bhuvanaṃ gatvā tadvīpaṃ tacca maṇḍalam /
viṣayaṃ tacca taṃ grāmaṃ prāpustaṃ brāhmaṇālayam

6.63-2.48

vipraṃ te dadṛśuḥ suptaṃ kalatravalitaṃ gṛhe /
kaṇṭhe gṛhītaṃ brāhmaṇyā bahirjīvamiva sthitam

6.63-2.49

taṃ prabodhya niyojyāśu cetasā cetanena ca /
tatsthāste bahavo'pyanye savismayavivismayāḥ

6.63-2.50

atha jagmuścidākāśakacitaṃ cetitaṃ citeḥ /
sāmantaṃ nṛpasaṃsāraṃ bhramaṇābhogasundaram

6.63-2.51

tataste bhuvanaṃ prāptāstaddvīpaṃ tacca maṇḍalam /
sāmantaṃ dadṛśurmattaṃ suptaṃ paryaṅkapaṅkaje

6.63-2.52

hemāvadātaṃ hemāṃgyā nihitaṃ kucakoṭare /
bhramaryevānvitaṃ padmakośasuptaṃ madhuvratam

6.63-2.53

kāntābhirabhyāvalitaṃ mañjarībhiriva drumam /
dīpajālakamadhyasthaṃ ratnaugha iva kāñcanam

6.63-2.54

taṃ prabodhya niyojyāśu cetasā cetanena ca /
tatsthāste bahavo'pyeke savismayavivismayāḥ

6.63-2.55

atha te rājasaṃsāraṃ jagmustatra vibodhya tam /
cetasaivamathānyāsu bhremuḥ saṃsārabhūmiṣu

6.63-2.56

prāpya tāṃ brahmahaṃsehāṃ rudratāṃ sarva eva te /
samājagmurvirejuśca rudrāṇāmuttamaṃ śatam

6.63-2.57

ekasaṃvidbhinnatanu citraceṣṭitaveṣṭitam /
ekarūpamanekābhaṃ rūpaṃ tatpārameśvaram

6.63-2.58

rudrāṇāṃ tacchatamatha nirāvaraṇacinmayam /
sarvasaṃsārasaṃbandhi sthitaṃ sarvajagatsthitam

6.63-2.59

śatarudraśatānīha santi rāma mahānti hi /
etadekādaśaṃ viddhi saṃsāraṃ pratisaṃsthitam

6.63-2.60

yo yo'bhitaḥ sa jīvasya saṃsāraḥ samudeti hi /
tatrāprabuddhā jīvaughāḥ paśyanti na parasparam

6.63-2.61

milanti hi manobuddhāstaraṅgā iva vāridhau /
aprabuddhāstu tanmātraniṣṭhā loṣṭavadāsthitāḥ

6.63-2.62

yathā dravatvādvīcyambu tvanyonyaṃ saṃmilatyalam /
tathā prabuddhā jīvaughā mithaścittvānmilantyalam

6.63-2.63

pratyekamudite caite saṃsāre jīvarāśayaḥ /
ciddhātoḥ sarvagatvena tvasatyāḥ satyavatsthitāḥ

6.63-2.64

yadyadākhanyate bhūmestattannāma yathā nabhaḥ /
sarvagāyāściteryadyaduhyate tattathaiva cit

6.63-2.65

sarvaprapañcabhūtāni yathānubhavasīha hi /
tatheha sarvabhūtātma cittvaṃ sarvatra vidyate

6.63-2.66

yacchālabhañjikā vṛkṣe śaile śvabhre gate'ntakam /
prekṣyate tadvadekātmā tathā citi jagatsthitam

6.63-2.67

avedane pare śuddhe vedanaṃ yajjagatsthitam /
akāraṇamacaitanyaṃ śūnyatvena yathā nabhaḥ

6.63-2.68

vidyate vedanaṃ dṛśyabandho mokṣastvavedanam /
yadeva ruciraṃ te syāttadevāśu dṛḍhīkuru

6.63-2.69

sargāsargau bandhamokṣau vedanāvedanātmakau /
abhinnau bodhanāccobhau yathecchasi tathā kuru

6.63-2.70

asaṃvittestu yannāsti tannāśe kā kadarthanā /
tūṣṇīṃbhāvena yatprāpyaṃ prāptamevāśu viddhi tat

6.63-2.71

yadvai vedanamātrātma tadaṃgāvedanakṣayam /
tadvedanaṃ vedanāyā yadiṣṭaṃ tatsamācaret

6.63-2.72

vīciryathāmbhasaḥ spando jagaccaiva tathā citau /
etāvanmātra evātra bhedo yadraghunandana

6.63-2.73

deśakālasvarūpeṣu satsu vīcyāditāmbhasi /
jagadādau tu deśādyā asanto jagatīkṣitāḥ

6.63-2.74

ābhāsvaraṃ trijagadityatibhāti bhāsva-
tsvaṃ vedanaṃ vidanameva citeḥ svarūpam /
vāci sthitaṃ bhavati caitadupoha bheda-
kliṣṭaṃ praśāntavacanastu śivaḥ parātmā

6.63-2.75

saṃvedanaṃ sarvaṃ itīha śabdā-
darthādabhinnau na kadācidetau /
vīcyambhasī dve iti nocitokti-
yasyājñatāyāṃ tvidameva yuktam

6.63-2.63

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmī० de० mo० nirvāṇaprakaraṇe pū० jīvaṭopākhyāne svapnaśatarudrīyakathanaṃ nāma triṣaṣṭitamaḥ sargaḥ

Original text: yogavāsiṣṭhaḥ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc