Yoga Vasistha · Chapter 6.63

triṣaṣṭitamaḥ sargaḥ

śrīrāma uvāca /
tava striyā'svarūpeṇa dehenābhūttayā katham /
kathamuccāritāstatra varṇāḥ kacaṭatādayaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
varṇeṣu khaśarīrāṇāṃ varṇāḥ kacaṭatādayaḥ /
kadācanāpi nodyanti śavānāmiva kena ca

varṇoccāro'bhaviṣyaccetprakaṭārthastataḥ kvacit /
svapneṣvanvabhaviṣyattaṃ vinidraḥ pārśvago janaḥ

tasmānna kiṃcitsvapneṣu tatsatyaṃ bhrāntireva sā /
cinmātrākāśakacanaṃ tattathā khe svabhāvajam

tadendukārṣṇyakhatanuśilāgeyāditāṃ gatāḥ /
ivābhānti cidākāśāstathā deharavādayaḥ /०

taccidākāśakacanaṃ yannāma svapnavedane /
ākāśameva nabhasaḥ kacanaṃ viddhi netarat

yathā svapnastathaivedaṃ jāgradagre vyavasthitam /
ākāśamapyanākāśaṃ yathaivedaṃ tathaiva tat

yathā kacati taccāru cetanaṃ caturaṃ tathā /
yathā sthitaṃ tadevedaṃ satyaṃ sthiramiva sphurat

śrīrāma uvāca /
bhagavansvapna evedaṃ kathaṃ jāgradavasthitam /
asatyameva satyatvamiva yātaṃ kathaṃ bhavet

śrīvasiṣṭha uvāca /
śṛṇu svapnamayānyeva kathaṃ santi jagantyalam /
nānyāni na ca satyāni na sthirāṇi sthitāni ca

anubhūtāni bījāni bījarāśāvivāmvare /
anyānyanyāni tānyeva samāni na samāni ca

pratyekamantaranyāni tathaivābhyuditāni ca /
parasparamadṛṣṭāni bahūni vividhāni ca

anyonyaṃ tāni sarvāṇi na paśyantyeva kiṃcana /
jaḍānīvaikarāśīni bījānīva galantyapi

vyomātmatvānna gaganaṃ na vidanti parasparam /
api cetanarūpāṇi suptānīva nirantaram

suptāḥ svapnajagajjālamahani vyavahāriṇaḥ /
asurā nihatā devaiste svapnajagati sthitāḥ

ajñānānna gatā muktiṃ na jāḍyājjaḍatāmitāḥ /
na dehavantaḥ kiṃ santu vinā svapnajagatsthiteḥ

suptāḥ svapnajagajjāle svācāravyavahāriṇaḥ /
puruṣā nihatāḥ puṃbhiste tathaiva vyavasthitāḥ

nirmokṣā niḥśarīrāste cetanāvāsanānvitāḥ /
dṛṣṭaṃ svapnajagajjālaṃ vinā ca kva vasantu te

suptāḥ svapnajagajjālavyavasthācāracāriṇaḥ /
ye hatā rākṣasā devaiste yathaiva vyavasthitāḥ

evaṃ ye nihatā rāma kiṃ te kurvanti kathyatām /
ajñatvānna gatā muktiṃ cetanānna dṛṣatsthitāḥ

sādryabdhyurvījanaṃ dṛśyamidaṃ sarvaṃ yathāsthitam /
cirāyānubhavantyete yatheme vayamādṛtāḥ

teṣāṃ kalpajagatsaṃsthā yathāsmākaṃ tathaiva tāḥ /
asmākaṃ jagatīsaṃsthā yathā teṣāṃ tathaiva ca

eteṣāṃ svapnapuruṣāsta eveme vayaṃ sthitāḥ /
ye ca te nāma saṃsārāstebhya ekamimaṃ viduḥ

te svapnapuruṣāsteṣāṃ satyā evānubhūtitaḥ /
ātmano'pi parasyāpi sarvagatvāccidātmanaḥ

yathā te svapnapuruṣāḥ satyamātmanyathā'pare /
tathāpi svapnapuruṣāḥ satyameva tathaiva te

svasvapnapurapaurā ye tvayā dṛṣṭāstathaiva te /
sthitāstatra tathādyāpi brahma sarvātmakaṃ yataḥ

prabodhe'pi hi bhidyante svapnabhāvā yathā sthitāḥ /
tathā sthityānubhūyante parabrahmatayāthavā

sarvaṃ sarvātma sarvatra sarvadāsti tathā pare /
yathā na kiṃcinnākāśe na kvacinna ca hanyate

nirantare parākāśe nirante ca vinodaye /
nirante cittasaṃghāte nirante jagatāṃ gaṇe

pratyākāśakalākośaṃ pratisaṃsāramaṇḍalam /
pratilokāntarākāraṃ pratidvīpaṃ giriṃ prati

pratimaṇḍalavistāraṃ pratigrāmaṃ puraṃ prati /
pratijantu pratigṛhaṃ prativarṣaṃ yugaṃ prati

yāvanto ye mṛtāḥ kecijjīvā mokṣavivarjitāḥ

sthitāste tatra tāvantaḥ saṃsārāḥ pṛthagakṣayāḥ

teṣāmantarjanāḥ santi janaṃ prati punarmanaḥ /
punarmanaḥ prati jagajjagatprati punarjanaḥ

itthamādyantarahita eṣa dṛśyamayo bhramaḥ /
brahmaiva brahmavitpakṣe nātreyattāsti kācana

kuḍye nabhasyupalake salile sthale'nta
ścinmātramasti hi yatastadaśeṣaviśvam /
tadyatra tatra jagadasti kuto'tra saṃkhyā
tajjñeṣu tatparamathājñamanaḥsu dṛśyam

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de० mo० nirvāṇaprakaraṇe u० pā० jagattattvaikyapratipādananāma triṣaṣṭitamaḥ sargaḥ