Yoga Vasistha · Verses 6.62-2

dviṣaṣṭitamaḥ sargaḥ

śrīvasiṣṭha uvāca /
atra rāghava vakṣye'hamitihāsamimaṃ śrṛṇu /
yadvṛttaṃ kasyacidbhikṣoḥ kiṃcinmananaśālinaḥ

āsītkaścinmahābhikṣuḥ samādhyabhyāsatatparaḥ /
nityaṃ svavyavahāreṇa kṣapayatyakhilaṃ dinam

samādhyabhyāsaśuddhaṃ tattasya cittaṃ kṣaṇena yat /
cintayatyāśu tadbhāvaṃ gacchatyambviva vīcitām

kadācitsa samādhānavirato'tiṣṭhadekadhīḥ /
kiṃcitsaṃcintayāmāsa svāsanasthaḥ kriyākramam

tasya cintayato jātā pratibheyamiti svataḥ /
bhāvayāmyāśu līlārthaṃ sāmānyajanavṛttitām

iti saṃcintya ceto'sya sthitaṃ kiṃcinnarāntaram /
spandasaṃsthānasaṃtyāgamātreṇāvartane'mbviva

tena cittanareṇātha kṛtaṃ nāmātmavāñchayā /
jīvaṭo'smīti sahasā kākatālīyavatsthitam

jīvaṭo vijahārātha sa svapnapuruṣaściram /
svapnanirmāṇanagare kasmiṃścitpuravīthiṣu

tatra pānaṃ papau matto bhṛṅgaḥ padmarasaṃ yathā /
līlayaiva dṛḍhaṃ hṛṣṭaḥ suṣvāpa ghananidrayā

svapne dadarśa vipratvaṃ pāṭhānuṣṭhānatuṣṭimat /
pratibhāmātrasaṃpannāṃ citte deśāntarāptivat

kadācitsa dvijaśreṣṭhastvaharvyāpāraniṣṭhayā /
suṣvāpāntarvyavahṛtirbījatāyāmiva drumaḥ

dvijo'paśyatsvayaṃ svapne sāmantatvamathātmani /
sa sāmantaḥ kṛtāhāraḥ kadāciddhananidrayā

apaśyadrājatāṃ svapne kakubvalayapālinīm /
lālitāṃ bhogapūgena puṣpaugheṇa latāmiva

sa kadācinnṛpaḥ svasthaḥ suṣvāpāstamitehitaḥ /
purobhāvinijācāraḥ svakāryamiva kāraṇe

apaśyatsvātmani svapne surastrītvamaninditam /
vṛkṣakośarasollāse mañjarītvamivoditam

sā surastrī ratiśrāntā nidrāṃ gāḍhāmupāgatā /
mṛgītvamātmani svairamāvartatvamivāmbutā

sā mṛgī lolanayanā kadācinnidrayā hṛtā /
svapne dadarśa vallītvaṃ svābhyāsāddṛḍhamātmani

tiryañco'pi prapaśyanti svapnaṃ cittasvabhāvataḥ /
dṛṣṭānāṃ ca śrutānāṃ ca cetaḥsmaraṇamakṣatam

sā babhūva latāpuṣpaphalapallavaśālinī /
vanadevī vanodyānalatāgṛhavilāsinī

bījāntasthāṅkurākārarūpayehādhirūḍhayā /
sāpaśyadantaḥsaṃvittyā sphuṭaṃ lavanamātmanaḥ

kaṃcitkālaṃ suṣuptasthaṃ kalayā jaḍatāṃ ghanām /
anubhūya dadarśātha svātmānaṃ bhramaraṃ sthiram

ṣaṭpado vijahārātha vane vanalatāsvasau /
padminīṣu ca phullāsu taruṇīṣviva vallabhaḥ

priyābimbādharasvādurasavatkausumaṃ madhu /
bhramatkusumasaṃghāsu muktāvallīvilāsiṣu

sa babhūva sarojinyāṃ vyasanī visanālagaḥ /
kvacideva ratiṃ hyeti ceto jaḍamaterapi

tāmājagāma nalinīṃ parilolayituṃ gajaḥ /
ramyavastukṣayāyaiva mūḍhānāṃ jṛmbhate padam

nalinī marditā saiva samaṃ tena sa ṣaṭpadaḥ /
gato dantāntaraṃ vrīhiriva cūrṇatvamāyayau

bhramaro vāraṇālokādvāraṇālokabhāvanāt /
dadarśātmānamāmodamattahastitayoditam

śuṣkasāgaragambhīre gajaḥ khāte papāta ha /
tamoghanaghane śūnye saṃsāra iva jīvakaḥ

babhūva vallabho rājño mahāparabalāntakaḥ /
sadā madabalakṣībo ghūrṇotīva niśācaraḥ

kadācidasinistriṃśacchinnaḥ so'stamupāyayau /
vivekānilanirlūnarūpo jīva ivātmani

paśyangajaghaṭākumbhasthalāgroccalitānalīn /
gaṇḍasthabhramarābhyāsādgajo bhūyo'pyabhūdaliḥ

sevamāno vanalatāṃ punarāyātsa padminīm /
dustyajo hi durabhyāso vāsanānāmabodhinaḥ

tatra hastikhurākrāntaḥ punaḥ saṃcūrṇatāṃ yayau /
pārśvasthahaṃsasaṃvittyā babhūva kalahaṃsakaḥ

kalahaṃsaścirataraṃ yoniṣvanyāsu saṃlluṭhan /
kadācidbahubhirhaṃsaiḥ saṃgato vijahāra ha

brāhmahaṃsātmikā saṃvitsaśabdārthavatī manāk /
tatra puṣṭāsya tasyāntaḥ prāgaṇḍarasabarhivat

sa taccintāṃ caranmṛto dṛḍhaṃ vyādhighuṇāhataḥ /
tatsaṃvittyanusaṃdhānājjātaḥ padmajasārasaḥ

tatrātisatatavivekavato vilāsaiḥ
saṃbodhito vigatalaukikavastudṛṣṭiḥ /
muktaḥ sthito nanu yugāntavidhau videha-
muktena tena kimu bhāvi vibhāvyametat

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahā० vā० de० mo० nirvā० pū० jīvaṭopākhyāne svapnaśatarudrīye bhikṣusaṃsārodāharaṇaṃ nāma dviṣaṣṭitamaḥ sargaḥ